Jeri kúrishti, eli yrysty Qyzylorda

Kún sáskeden aýǵanda Prezıdent ushaǵy Qorqyt Ata atyndaǵy áýejaıǵa qondy. Elbasy Nursultan Nazarbaev ózi «Alashtyń anasy» ataǵan Syr óńirine arnaıy jumys saparymen keldi. Ult kóshbasshysynyń sapary «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dálizi jobasy boıynsha aımaq aýmaǵynda atqarylyp jatqan jumystarmen tanysýdan bastaldy. Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Berik Kamalıev Memleket basshysyna «ǵasyr jobasy» aıasynda qolǵa alynǵan irgeli sharýalardy baıan etti. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dálizi jobasy Qyzylorda ob­ly­sy boıynsha 15 ýchaskege bólin­gen. Joldyń uzaqtyǵy  812 sha­qy­rymdy quraıdy. 15 ýchaskede 5 bas merdiger kompanııa jumys istep jatyr. Olar: «Salını» AQ (Italııa), «Akkord Okan» BK (Ázerbaıjan-Túrkııa), «Impreza» AQ (Italııa), «Todını» AQ (Italııa), «Azerkorpý» AQ (Ázer­baıjan). Joba boıynsha bıyl 79 mıllıard teńgeniń jumysyn júzege asyrý jáne 500 shaqyrym jol salý josparlanyp otyr. Ju­mys ekpinine qaraǵanda, mejeniń  oryndalatyny aıqyn baıqalady. Búginde jol boıynda 16 myńnan asa adam jumys jasap jatyr. Odan bólek 3 myńdaı jol-qury­lys tehnıkalary jumyldyryl­ǵan. Sonymen qatar 18 asfalt-beton, 6 sement-beton zaýyttary, 13 tas untaqtaý qondyrǵylary kún-tún demeı jumys isteýde. Betterin kún qaqqan, ala­qan­da­rynda adal eńbektiń taby bar jumysshylarǵa buryldy Elba­sy. Jaǵdaılaryn surady. Eńbek­tiń ónimdiligi týrasynda suraq qoıdy. Eńbekkerler jumystyń júıeli júrip jatqanyn, aılyq­ta­rynyń jetkilikti ekenin jetkizdi. Jas mamandar «Batys Qytaı – Batys Eýropa» kólik dá­li­ziniń ózderine úlken tájirıbe bolyp jatqanyn málim etti. Kó­lik dálizin salý barysynda bilikti kadrlar ázirshe shetelderden tartylyp jatyr. Al búginde eń­bekke bilek sybana kirisken jastar, erteń solardaı ámbebap maman bolmaq. Sonda qazirgi jetis­peýshiliktiń orny tolmaq. Aldaǵy ýaqyttaǵy aýqymdy jobalardy ózimizdiń adamdar iske asyrady degen sóz bul. «Batys Qytaı – Batys Eýropa» kólik dáliziniń ju­mysymen tanysyp, maman­dary­men sóılesken Elbasy jasa­lyp jatqan iske oń baǵasyn berdi. Budan keıin Memleket bas­shysy Syrdarııa aýdanyndaǵy Naǵı Ilııasov aýylynyń áleýmettik-ekono­mıkalyq damýymen tany­sý­ǵa bardy. Qyzylordanyń shó­leıt­ti aımaq ekeni eshkimge qupııa emes. Degenmen Ilııasov aýy­lyna tabanyńyz tıse, bul oıdan birden aınısyz. О́ıtkeni ala­qan­daı ǵana eldi meken jasyl jelekke bólengen. Gúlderi jelmen terbelip tur. Tal-daraqtarynyń asty saıaly kóleńke. Aýyldyń qaq or­ta­syndaǵy haýyzdan sý at­qylaýda. Mádenıet úıi qyzdyń jıǵan júgindeı jyp-jınaqy. Halyqqa qyzmet kórsetetin ám­bebap dúkeni men meıramhanasy bar. Eldi nanmen qamtamasyz etetin naýbaıhananyń orny bir bólek. Emhanada da el úshin bar ıgilik jasalǵan. Qysqasy, kórki kelisken, saltanaty jarasqan, me­reıi asqan aýyl. Nursultan Ábishuly aldymen «Ásel» saýda úıin aralady. Onyń sórelerinde jergilikti jerde ón­dirilip, óń­del­gen aýyl sharýa­shy­lyǵy ónim­de­ri samsap tur. Kartop, kókónis sekildi baqsha ónim­de­ri men et, sút tárizdi kúndelikti ómirde paı­da­lanatyn azyq-túlik aýyl tur­ǵyndarynyń qaltasyna salmaq salmaıtyndaı baǵamen satylyp jatyr eken. Ishi mun­taz­daı taza, saýda jasaýǵa yńǵaıly jasalǵan dúkennen izdegenińdi tabasyń. Elbasy odan keıin stend arqyly aýyldyń damý ba­rysymen ta­nys­ty. Bul jerde oblys ákiminiń oryn­basary Rza­qul Nurtaev Mem­leket basshy­syna eldegi aýyl­sharýashylyq salasynda atqary­lyp jatqan aıtýly isterdi baıan etti. Sondaı-aq, Nursultan Ábish­uly iri kúrish óndirýshi kásip­oryn­dardyń jáne aýyl sharýa­shy­lyǵy taýaryn óń­deýshilerdiń kórmesimen tanys­ty. Oblys áki­mi­niń orynbasary «Abzal jáne K» TS, «Rza» JShS, «Jer-Ana grýpp» JShS, «Sha­paǵat sút» JShS, «Sabyr jáne K» JShS, «Tatý Agro»JShS, «Aljanıat» STK, «Jan» ShQ, «Aqbota-Baǵ­dáýlet» JK sekildi kásiporyndar jóninde qysqasha málimet berdi. Syrdarııa aýdanynyń ákimi Sultanbek Táýipbaev, «Abzal jáne K» kompanııasynyń dırek­to­ry Abzal Eralıev jáne ob­lys­tyq jumyspen qamtýdy úı­les­ti­rý jáne áleýmettik baǵdar­la­malar basqarmasynyń bastyǵy Jazıra Jylqyshıeva aýyl-eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý jaǵdaıymen, memleket pen jeke menshik arasyndaǵy áriptestiktiń damý nátıjelerimen tanysty­ryp, «Jumyspen qamtý-2020» baǵ­darlamasynyń júzege asy­ry­lýy jóninde baıandap berdi. Osydan soń Memleket bas­shy­sy aýyl aqsaqaldarymen jáne turǵyndarmen jolyqty. Elbasy eldi, eń aldymen, Oraza aıtymen quttyqtady. Osy arada aıta ketýge tıispiz, Nursultan Ábish­uly­nyń  osy óńirdegi buǵan deıingi sapary Qurban aıt merekesimen tuspa-tus kelgen edi. El­ba­synyń eki saparynyń da qasıetti kúnderge sáıkes kelgenin jurt­shy­lyq jaqsylyqqa balap jatty. – Bıyl elimizdiń Táýelsizdik alǵanyna jıyrma jyl tolyp otyr. Mereıli merekege qur kelmeý kerek degen edim. Soǵan sáı­kes aýyldardy gúldendirip, abat­tandyrý jumystaryn jasap, elge jaǵdaı týǵyzý qajet dep tap­syrma bergenmin. Búginde Táýel­sizdiktiń jıyrma jyldyǵyna oraı Qazaqstannyń barlyq aı­ma­ǵyndaǵy aýyldar túrlenip, túlep jatyr. Sizderdiń de aýyl­da­ry­ńyzdy kórip otyrmyn. Halyqqa kerekti jaǵdaıdyń jasalǵanyna kýá boldym. Elimiz egemendigin endi alyp jatqanda Qazaqstandy «el bola almaıdy» degender bol­dy. Degenmen, biz memlekettiligimizdi qalyptastyrdyq. Shekara­myz­dy bekittik. Astanamyzdy aýystyrdyq. О́tken ǵasyrda da, búgingi ǵasyrda da birde-bir memleket astanasyn on jyldyń ishinde salyp bitirmegen. Al ol tek Qazaqstannyń ǵana qolynan keldi. Qyzylorda da elmen birge damyp kele jatyr. Bir kezderi ekologııalyq apatty aımaq dep, Araldyń jaǵdaıyn aıtatyn edik. Búginde Aralǵa sý bardy. Aına­lasyndaǵy kólder toldy. El 6 myń tonnaǵa deıin balyq aýlaı­dy eken. Bul úlken kórsetkish. Al munyń bárine biz Táýelsizdiktiń arqasynda qol jetkizip otyrmyz, – dedi Nursultan Ábishuly. Odan keıingi sózin Elbasy: «Halyq densaýlyǵyna da basa kóńil aýda­ryp jatyrmyz. Eldegi ortasha jas 72-74 jasty quraýy kerek degen meje qoıyp otyrmyz al­dy­myzǵa. Ol úshin aýrýhanalar sal­dyryp, onyń ishin túrli qu­ral-jabdyqtarmen jabdyqtadyq. Osy Qyzylordanyń ózinde jú­rek­ke ota jasaıtyn ortalyq bar. Mundaı qaı zamanda bolyp edi? Buıyrsa, aldymyzda áli talaı asý men beles bar. Ol asýdy el­diń birligi arqyly ǵana baǵyn­dy­ra alamyz. Biz kópultty memleketpiz. Sondyqtan qazaqtyń birligi tarqamasyn»,– dep túıindedi. Aýyl aqsaqaldary Prezıdentke aq alǵysyn jaýdyrdy. Jas jetkinshekter el jáne Elba­sy týraly óleńderin oqydy. Aýyl halqy Memleket basshysy qabyldaǵan baǵdarlamalardyń arasynan «Dıplommen – aýylǵa» qozǵalysyn aıryqsha atap ótti. Osy jerge sondaı uranmen ju­mys­qa ornalasqan jas mamandar da kelgen eken. Elbasy olarmen erekshe yqylaspen sóılesti. Jas­tardyń jaı-kúıin, jumys­ta­ryn egjeı-tegjeıli surady. Mamandar memleket tarapynan bar­lyq jaǵdaıdyń jasalyp jatqa­nyn, kómekterin alǵanyn jetkizdi. Sóıtip, Naǵı Ilııasov aýylyn­daǵy kezdesý emen-jarqyn, ashyq áńgime túrinde ótti. Munan keıin Elbasy Syr­da­rııa aýdanyna qarasty Shirkeıli aýyldyq okrýgindegi «Mádi Qa­jy» JShS kúrish alqabynda bol­dy. Ol jerde egin ónimin jınaý naýqanynyń ashylý saltanatyna qatysty. Elbasy óńirdegi mal sha­rýashylyǵy men aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy irgeli istermen tanysty. Mal sharýashylyǵynyń damý barysy boıynsha Qyzyl­orda óńiri qazir 1990 jyldyń mejesine jetip otyr. Onyń ústine Elbasy qabyldaǵan «Sybaǵa» baǵ­darlamasy boıynsha da birshama maldyń basy jıyldy. Máse­len, Qyzylorda oblysy osy baǵ­darlama boıynsha alǵashynda 500 iri qara mal satyp alýdy jos­par­laǵan. Biraq halyqtyń qyzy­ǵý­shy­lyǵy  artyp, 1000-nan asa mal alynǵan. Bul da sońǵy meje emes. Baǵdarlama boıynsha ju­mys­tar áli jalǵasyp jatyr. Osy arada Elbasy mal sharýashy­ly­ǵyn damytý kerektigin basa aıtty. Eldi ǵana emes, kórshi memleketterdi etpen qamtamasyz etýge Qazaqstannyń qaýqary jetetinine nazar aýdardy. Qyzylorda kúrishti aımaq. Al yrysy mol osy ónimdi jınaý úshin oraq naýqanynyń salmaǵy zor ekendigi beseneden belgili. Osyǵan oraı aımaq Ýkraınanyń «Berdıanskselmash» zaýytymen birlesip, kúrishke qajet teh­nı­ka­lardy qurastyryp jatyr. Ony­men tikeleı «Azov-Aral Agromash» seriktestigi aınalysady. Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes oblysta «Berdıanskselmash» zaýytymen birlesip «Azov-Aral Agromash» seriktestigi qu­ry­lyp, nátıjesinde, jınalǵan jatkalar alǵashqy oraqqa túskeli otyr. Bul jumystarǵa oblystan 20,0 mıllıon teńge qarjy bó­li­nip, alǵashqy 22  jatka jınalyp bitti. Shara barysynda «Azov-Aral Agromash» seriktestiginiń tóraǵasy A.Súleımenov Elbasyn qurastyrylyp jatqan jatkamen qysqasha tanystyrdy. Sonymen qatar, Memleket basshysyna Qy­zylorda oblysynda alǵashqy jı­nalǵan jatkanyń pasportyn tap­syrdy. Munan keıin, «Mádi qa­jy» JShS tóraǵasy A. Kamalatdın seriktestiktiń jumysy jó­nin­de qysqasha baıandap, memleket tarapynan jasalynyp jat­qan qoldaýlarǵa alǵysyn jetkizdi. Aýyl sharýashylyǵy ókilderi­men kezdesýden keıin Prezıdent Nursultan Nazarbaev kúrishke oraq túsý rásimin tamashalady. Dáni pisip, moıyny ıilip, saba­ǵy­men jer súıgen kúrish alqabyna alǵashqy kombaın da tústi. Endi, ónimdi bolsyn dep tileıik. Elbasynyń Qyzylorda obly­syna jasaǵan jumys saparynyń alǵashqy kúni osyndaı oqıǵa­lar­men órnekteldi. Erjan BAITILES. Qyzylorda oblysy.