Erteń – Munaı-gaz kesheni qyzmetkerleriniń kúni
«...Biz ózimizdiń ındýstrııalandyrý jáne ekonomıkany tehnologııalyq turǵydan damytý jónindegi josparlarymyzdy naqpa-naq aıqyndap aldyq. Bizdiń baǵdarlamalarymyzdyń basty maqsaty – halyqtyń ál-aýqatyn nyǵaıtý...»
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynan.
«QazMunaıGaz» UK Basqarma tóraǵasy Qaıyrgeldi QABYLDIN: «TÁÝELSIZ ELDIŃ О́RKENDEÝINE ÚLES QOSAMYZ»
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1998 jylǵy 20 qańtardaǵy Jarlyǵyna sáıkes munaı-gaz kesheniniń qyzmetkerleri ózderiniń tól merekelerin resmı túrde qyrkúıek aıynyń alǵashqy jeksenbisinde atap ótedi.
Munaı salasy – el ekonomıkasyn damytýdyń ózegi. Qara altyndy óndirý boıynsha 112 jyldyq tarıhyn artqa tastaǵan Qazaqstan álemdik rynokta kómirsýtektiń strategııalyq qoryna baı memleketterdiń qataryna enedi. Bolashaqta Qazaqstan álemniń eń iri munaı óndirýshi elderiniń ondyǵyna kiretin bolady.
Qazaqstan Respýblıkasy munaı-gaz kesheni qyzmetkerleriniń merekesi qarsańynda táýelsiz elimizdiń bolashaǵy úshin asa mańyzdy osy salany damytýda erekshe oryn alatyn «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy» AQ Basqarmasynyń tóraǵasy Qaıyrgeldi Qabyldınmen áńgimelesken edik.
– Qaıyrgeldi Maqsutuly, Qazaqstan Respýblıkasynyń munaı-gaz kesheni qyzmetkerleriniń kásibı merekesin bıyl qandaı jetistiktermen qarsy alasyzdar?
– Bıyl munaıshylar úshin mereıli jyl. О́ıtkeni, áıgili Dossor ken ornynyń 100 jyldyǵy, Mańǵystaý munaıynyń 50 jyldyǵy, Qumkól ken ornynyń 25 jyldyǵy el Táýelsizdiginiń 20 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus keldi. Ulttyq kompanııa óziniń kásibı merekesin osyndaı mereıtoılarmen qatar jaqsy nátıjelermen qarsy alyp otyr.
2011 jyldyń basynan beri munaı jáne gaz kondensatyn óndirý 10,67 mln. tonnany qurady, al tabıǵı gaz óndirý 1,4 mln. tonna boldy, bul ótken jyldyń kórsetkishimen salystyrǵanda 2 paıyz artyq. Elimizdiń úsh munaı óńdeý zaýytynda shoǵyrlandyrylǵan munaı óńdeý kólemi 5,3 mln. tonna shamasynda.
Ulttyq kompanııanyń óndiristik qyzmetiniń qorytyndysy onyń qarjylyq nátıjelerine de oń áser etti. Jalpy QMG boıynsha, aldyn-ala málimetterge qaraǵanda, 2011 jyldyń qańtar-shilde aılarynda úlestik ádis boıynsha shoǵyrlandyrý qaǵıdatymen eseptegende el bıýdjetine 251,7 mln. teńge salyq jáne basqa mindetti tólemder tólendi, munyń ózi ótken jyldyń osy merzimindegi kórsetkishten 16 paıyz artyq.
Jalpy, elimizde «qara altyn» óndirý 20 jyldyń ishinde jyldyq mólsherin tórt esege kóbeıtti. «Qara altyndy» óndirý men eksporttaýdyń álemdik deńgeıdegi jańa ortalyǵyn Qazaqstan dáıekti túrde qalyptastyryp keledi. Aýyz toltyryp aıtarlyqtaı aýqymdy sharaǵa «QazMunaıGaz» AQ-tyń qosyp otyrǵan úlesi qomaqty.
Bizdiń boljam boıynsha, 2020 jylǵa deıin «QazMunaıGazdyń» munaı óndirý deńgeıi 2 esege derlik ulǵaıady.
Aldaǵy 5 jyl ishinde shoǵyrlandyryp óndirý kólemi, kompanııanyń birlesken kásiporyndardaǵy qatysý úlesin eskergende, negizinen «eski» ken oryndaryndaǵy óndirý esebinen jylyna 22-23 mln. tonna deńgeıinde bolady dep oılaımyz.
2016 jyldan bastap jańa ken oryndarynyń engizilýi esebinen «QazMunaıGazdyń» munaıdy shoǵyrlandyryp óndirýin jyl saıyn ulǵaıtyp otyrý josparlanýda, bul rette 2020 jylǵa deıin ol jylyna 33,7 mln. tonna bolady.
Osy oraıda Qazaqstan ekonomıkasynyń jetekshi salasynyń berik negizin salýǵa eńbegi sińgen munaıshy ardagerlerge shyn júrekten alǵysymdy bildirgim keledi.
– «QazMunaıGaz» kompanııasynyń halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa erekshe mán beretini kópshilikke aıan. Osy oraıda Atyraý oblysynyń áleýmettik ahýalyn jaqsartýǵa qandaı úles qosasyzdar?
– Bizdiń kompanııa munaı-gaz ónerkásibiniń órkendeýine ǵana emes, sonymen birge, elimizdiń áleýmettik damýyna serpin beretin jobalardy iske asyrýǵa atsalysyp keledi. Sol sebepten, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jyl saıynǵy joldaýlarynan týyndaıtyn basym baǵyttardy iske asyrýdan shet qalǵan emes. Osy oraıda mynany aıtar edim, otandyq kompanııa demeýshilik, qaıyrymdylyq kómekten basqa, jergilikti atqarýshy organdarmen tyǵyz baılanysta jumys isteıdi. Jáne elimizdiń ár aımaǵynda boı kóteretin áleýmettik nysandar qurylysyna qomaqty qarjy bóledi. Jalpy, sońǵy jyldary áleýmettik mańyzy basym 34 nysan iske qosyldy. Olardyń ishinde Atyraý qalasyndaǵy sporttyq-saýyqtyrý kesheni, Astana qalasyndaǵy «Dýman» qonaqjaı-oıyn-saýyq kesheni, Atyraý qalasy men Mańǵystaý oblysynda gazben jabdyqtaý júıesi sııaqty iri nysandar bar. Biz turǵyn úıler men basqa da áleýmettik nysandardy qarjylandyrýdy toqtatqan emespiz.
Al naqty Atyraý oblysy boıynsha aıtar bolsam, 2002 jyldan beri Atyraý qalasy men Atyraý oblysynda áleýmettik maqsattaǵy 21 nysannyń ýaqytynda salynyp, paıdalanýǵa berilýine úles qostyq. Bıyl da Dossorda balabaqsha, Munaıshy kentinde, Jańaózende mektep, Kendirli demalys aımaǵynda Medısınalyq-ońaltý ortalyǵy men balalar saýyqtyrý lageri, Jetibaıda sport kesheni, óner mektebi men balabaqsha jáne munaıshylar jataqhanasy salynyp, paıdalanýǵa berildi.
– Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy boıynsha «QazMunaıGaz» kompanııasynda iske asyrylyp jatqan jobalar halyqqa ne beredi?
– Bul baǵdarlama boıynsha biz úsh jobanyń iske asyrylýyna qatysyp, osy maqsattaǵy nysandardyń qurylysyn yrǵaqty júrgizý úshin jumys isteýdemiz. Birinshi joba – Elbasynyń ózi arnaıy qatysyp, irgetasyn qalaǵan Aqtaý qalasyndaǵy jol bıtýmdaryn óndirý zaýyty. Ol iske qosylǵan soń jylyna 400 myń tonna jol bıtýmyn óndirmek. Zaýyt qurylysyn júrgizý barysynda ýaqytsha 900 jumys orny ashylmaq, al zaýyt iske qosylǵan soń 325 turaqty jumys orny qurylady.
Ekinshisi – «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyrynyń qurylysy. Onyń iske asyrylýy Qazaqstannyń ońtústik óńirin gazben úzdiksiz qamtamasyz etip, elimizdi kórshiles О́zbekstannan alynatyn gazǵa táýeldilikten aryltady. Jáne bir mańyzdylyǵy sol, bul joba Qytaı baǵytynda jańa eksporttyq baǵyt ashýǵa mol múmkindik ashqaly otyr. Gaz qubyry Mańǵystaý, Aqtóbe, Qyzylorda jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynyń aýmaǵy arqyly ótedi.
Qazaqstandyqtardy qoljetimdi gazben qamtamasyz etý úshin «QazMunaıGaz» kompanııasy «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldyq gaz qubyrynyń úshinshi jelisin, «Beıneý-Bozoı-Shymkent» magıstraldyq gaz qubyryn salýdy josparlaýda.
Úsh oblysty qosymsha gazdandyrý búkil elde gaz taratý jelisin keńeıtedi. Bul oraıda gazdy ishki jyldyq tutyný 2020 jylǵa qaraı 23,8 mlrd. tekshe metrge deıin ósedi. Bul úshin tabıǵı resýrstar bizde jetkilikti.
Qazirgi ýaqytta gazdyń belgili bir kólemi kórshi elderdegi «Gazprom» AAQ jáne «О́zbekmunaıgaz» UMK gaz kóligi uıymdarymen ónim almasý operasııalary sheńberinde bizdiń ımportqa táýeldi dep atalatyn oblystarǵa: Almaty, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystaryna jetkiziledi.
Osy jaqynda ǵana Túrkistanda «Beıneý – Bozoı – Shymkent» jelilik gaz qubyrynyń qurylys jumystaryn bastaý jáne gaz taratý stansasynyń qurylysyna kapsýla salý rásimi ótkizildi. Bul – «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna qosqan taǵy bir úlesi.
Gaz qubyryn salý kezeńinde 3 myńnan astam maman jumysqa ornalastyrylady, al ony paıdalaný kezinde 600-ge jýyq turaqty jumys ornyn qurý josparlanýda.
Úshinshi joba – Atyraý munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý sheńberinde iske asatyn, jalpy somasy 1 mlrd. 130 mln. AQSh dollary bolatyn hosh ıisti kómirsýtekterin óndirý kesheniniń qurylysy. Atalǵan zaýytta buǵan deıin de Elbasynyń tikeleı qoldaýymen jańǵyrtý jumystary júrgizilip, janar-jaǵar maı óndirý sapasy jaqsardy.
– «QazMunaıGaz» kompanııasynyń elimizde ıgerip jatqan jańa ken oryndary jaıly aıtyp berseńiz.
– Bizdiń maqsatymyz – munaı qory jáne munaı óndirý boıynsha álemniń 30 iri munaı-gaz kompanııalarynyń qataryna ený. Bul baǵytta biz resýrstyq baza men munaı óndirý kólemin ulǵaıtý boıynsha jumys júrgizip jatyrmyz. Máselen, ótken jyly Lıman barlaý blogynda mol munaı qory tabyldy. Muny uzaq jylǵy josparly jumystardyń, keshendi zertteýlerdiń jáne qomaqty ınvestısııalardyń nátıjesi dep aıta alamyz. Aldyn-ala esepteýlerge qaraǵanda, jańa bloktaǵy óndiriletin qor kólemi 8,5 mln. tonnany quraıdy.
Sondaı-aq, seısmıkalyq barlaý jumystarynda ınnovasııalyq ádisterdi qoldanýdyń arqasynda aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynda Aqtóbe janyndaǵy О́riktaý ken ornyndaǵy KT-2 karbonat qabatynan alǵash ret munaı jáne gaz aǵyny alyndy. Perspektıvaly geologııalyq qor aýqymy 200 mln. tonnadan astam bolyp otyr.
Bul sońǵy 20 jyl ishindegi qurlyqtaǵy birinshi jetistik. Menińshe, muny elimizdiń táýelsizdik jyldarynda qol jetkizgen jetistikter «qorjynyna» qazaqstandyq geologtar men munaıshylar qosqan laıyqty úlesi deýge ábden bolady.
– Ulttyq munaı kompanııasynyń qatysýymen iske asyrylatyn Kaspıı qubyr tartý konsorsıýmyn (KQK) keńeıtý jobasy jóninde aıtyp ótseńiz.
– Kaspıı qubyr tartý konsorsıýmyn (KQK) keńeıtý jobasy – Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵynda qol jetkizgen asa mańyzdy jobalardyń biri. Bul joba Kaspıı aımaǵynyń iri ken oryndaryn damytý úshin de asa mańyzdy. «Teńiz-Novorossıısk» qubyry munaı tasymaldaý shyǵyndaryn balama eksporttyq baǵyttarmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı azaıtady. Bul qubyr qazaq jerinen, sonyń ishinde, Kaspıı jaǵalaýyndaǵy ken oryndarynan óndirilgen munaıdy álemniń munaı bazaryna tóte jolmen tasymaldaýǵa arnalyp otyr. Onyń jobalyq qýatyn arttyrý úshin 2010 jylǵy 15 jeltoqsanda Máskeý qalasynda KQK aksıonerleri jobany ınvestısııalaý jóninde kesimdi sheshim qabyldady.
KQK-ny keńeıtý jobasy Qazaqstan men Reseı munaıynyń kúnnen-kúnge artyp otyrǵan kólemin eksporttaý úshin magıstraldy munaı qubyrynyń mehanıkalyq ótkizý qabiletin jylyna 28 mln. tonnadan 67 mln. tonnaǵa deıin arttyrýdy kózdeıdi.
Atalǵan joba úsh kezeńde júzege asyrylyp, 2015 jyly aıaqtalmaq. Munaı qubyry eki eldiń aýmaǵy arqyly ótedi. Jalpy, Atyraý oblysynyń ekonomıkasyna 1 mıllıard dollar shamasynda ınvestısııa quıylady. Jobany júzege asyrý barysynda 3000-nan astam ýaqytsha jumys oryndary jáne keıinnen joba aıaqtalǵanda 350 turaqty jumys oryndary qurylady. Keńeıtý jobasynyń júzege asyrylýy Qazaqstan-Reseı elderiniń energetıkalyq saladaǵy yntymaqtastyǵynyń damýyna belsendi ári serpindi yqpal etetin bolady.
– Qaıyrgeldi Maqsutuly, qazaqstandyq úlesti damytý boıynsha júrgizilip jatqan jumys jóninde ne aıtasyz?
– «Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý», «Bıznestiń jol kartasy-2020» sııaqty baǵdarlamalar negizinde jańadan qolǵa alynyp jatqan qaı ónerkásip, óndiris orny bolmasyn mashına jasaý salasynyń ónimderine úlken suranys tanytyp otyr.
Osy oraıda «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń otandyq munaı-gaz mashına jasaý salasyn damytýǵa basym mán berip otyrǵandyǵyn atap ótý qajet.
Bıylǵy jyldyń aqpan aıynda 2011-2013 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynda munaı-gaz mashına jasaý salasyn damytýda «QazMunaıGazǵa» qoldaý kórsetý baǵdarlamasy bekitildi. Baǵdarlamaǵa sáıkes Qazaqstanda 35 jańa jabdyqtar túrin shyǵarýdy uıymdastyrý josparlanyp otyr. Bul jumys istep turǵan otandyq óndiris ónimine suranysty arttyryp, jańa óndiris oryndarynyń ashylýyna, jumyssyzdar sanyn azaıtýǵa, sondaı-aq atalǵan sala óndiristeriniń arzan baǵaǵa ári jaqyn jerden qajet quraldaryn alýyna septigin tıgizedi.
«QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy Qazaqstan mashına jasaýshylar odaǵymen birlese otyryp, munaı-gaz mashınalaryn jasaýdy damytý jóninde úlken jumys júrgizýde. Osynyń nátıjesinde Qazaqstanda munaı-gaz mashınalarynyń 350 túrin shyǵarý jolǵa qoıyldy.
Sonymen qatar «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń Ǵylymı-tehnıkalyq keńesi de bul máselege erekshe mártebe berip, 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «QazMunaıGaz» UK» AQ ınnovasııalyq-tehnologııalyq damytý baǵdarlamasyn bekitti. Bul baǵdarlamanyń maqsaty óndiris tıimdiligi men eńbek ónimdiligin arttyrý úshin ınnovasııalar engizý bolmaq. Negizgi mindetimiz óndiristiń tehnologııalyq úrdisiniń deńgeıin arttyrý bolyp tabylady.
– Qazirgi kezde ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınnovasııalyq jańalyqtar basty nazarda ekeni belgili. Osy oraıda «QazMunaıGaz» kompanııasynyń jańa tehnologııalar men ınnovasııalardy tartý boıynsha qandaı josparlary bar?
– Iá, tabıǵı resýrstardy jańa tehnologııalarsyz ıgerý múmkin emes. Bul rette «QazMunaıGazdyń» 2015 jylǵa deıingi damý josparynda jalpy somasy 45 mlrd. teńgege ınnovasııalyq jobalar ázirleýge shyǵystar kózdelgen.
Biz «QazMunaıGaz» ınnovasııalyq uıymdar tobyn, ıaǵnı ınnovasııalyq klaster qurýdy josparlap otyrmyz.
Birinshiden, bul jańa tehnologııalar qoldaný jónindegi qyzmetkerlerimizdiń biliktiligin arttyrýǵa ári stýdentterdi oqytýǵa múmkindik beredi.
Ekinshiden, bul jańa tehnologııalardy ónerkásiptik synaýdan ótkizý, ózindik ǵylymı-tehnıkalyq jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar júrgizý múmkindigi. Bul oraıda rentabeldiligi tómen ken oryndaryn jańa tehnologııalardy synaqtan ótkizetin polıgondar retinde paıdalaný usynylady.
Úshinshiden, onyń oń nátıjelerin óndiriske keńinen engizýge bolady.
Kompanııa qabyldaǵan ınnovasııalyq-tehnologııa saıasaty sheńberinde ǵylymı-tehnıkalyq jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa shyǵystardy kúrt kóterý josparlanýda – 2015 jyly 8,9 mlrd. teńge, 2020 jyly 11,5 mlrd. teńge.
2015 jylǵa qaraı ınnovasııalar esebinen 2 mlrd. dollardan astam mólsherde, al 2020 jyly 2,9 mlrd. dollar derlik qosymsha tabys alý kútilýde. Innovasııalar esebinen eńbek ónimdiligin arttyrý 1 adamǵa shaqqanda 521 myń AQSh dollaryn quraıdy, ıaǵnı 2010 jylǵa qaraı 2 eseden astam ósim beredi.
Osy maqsattarǵa jetý úshin «Aqparattyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń aýmaǵynda Munaı jáne gaz ınjenerııasy ınstıtýty men Aqparattyq tehnologııalar ınstıtýtyn, sondaı-aq Qazaq munaı jáne gaz ınstıtýty janynda ǵylymı-zertteý ortalyǵyn qurý josparlanýda. Instıtýttar bir mezgilde 2000 stýdentti, magıstrantty jáne doktoranttardy oqytyp, 250 zertteýshiniń jumysyn qamtamasyz etýge eseptelgen.
Osy jobalardyń negizgi mindetteri – ınnovasııalyq tehnologııalar qurý, munaı-gaz salasyndaǵy otandyq ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ázirlemelerdi damytý, óndiristik úderisterdi avtomattandyrý, munaıgaz jáne basqa da salalarǵa arnalǵan tehnologııalardy qoldaný bolyp tabylady.
– Barlyq iske asyrylatyn jáne kózdelip otyrǵan jobalardyń tabysty bolýy basqarýshy jáne óndiristik personalǵa baılanysty. О́tken jyly «QazMunaıGazdyń» atyna kadr saıasatyna qatysty birtalaı syn aıtyldy. Osy ýaqyt ishinde qandaı ózgeris bar?
– Kompanııa tabystarynyń basty faktorlary – qazirgi zamanǵy ınnovasııalar engizý, eńbek ónimdiligin jáne básekege qabilettilikti arttyrý, onyń ishinde qyzmetkerlerimizdiń biliktiligin arttyrý.
Qazirgi tańda «QazMunaıGaz» kompanııasy tobynda 64 myńnan astam qyzmetker jumys isteıdi, olardyń 89 paıyzy – óndiristik personal.
О́ziniń óndiristik qyzmetin kompanııa Qazaqstannyń barlyq aımaqtarynda júrgizýde. Neǵurlym ókildigi basym aımaq, árıne, Mańǵystaý, Atyraý oblystary.
«QazMunaıGaz» kompanııasy tobyndaǵy personaldyń ortasha jas mólsheri 37 jas, munaı-gaz salasyndaǵy jumys ótili – 16 jyl, personaldyń 49 paıyzynda joǵary bilim bar.
Personaldy jumysqa qabyldaýdy ashyq júrgizý, qoıylatyn talaptarǵa saı bolýy, barlyq úmitkerlerge birdeı múmkindik berý máselesine úlken kóńil bólinedi.
Qazirgi tańda «QazMunaıGaz» UK resmı saıtynda (www.kmg.kz) barlyq bos oryndar týraly jarııalanym beriledi, onda kez kelgen nıet bildirgen adam úmitkerlerge qoıylatyn talaptar boıynsha tolyq aqparat alyp, óz túıindemesin on-laın rejiminde toltyra alady.
Úmitkerlerge test júrgizýdi «Samuryq-Qazyna» korporatıvtik ýnıversıteti júrgizedi, bul úmitkerlerdiń kásibı sapasyn baǵalaýda ádildik saqtaýǵa múmkindik beredi.
2008-2010 jyldary kezeńinde kompanııa 1 218 joǵary oqý oryndary túlekterin jumysqa qabyldady, olardyń ishinde 951-i – otandyq joǵary oqý oryndarynyń túlekteri, «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha jumysqa qabyldanǵan túlekter – 70 adam.
2009 jyly «QazMunaıGaz» kompanııasy «KAZENERGY» qaýymdastyǵy qyzmetiniń sheńberinde munaı-gaz salasyna arnalǵan kásiptik standarttar ázirleý jóninde qanatqaqty jobaǵa bastama jasady.
Jobanyń negizgi maqsaty – ártúrli mamandyqtar boıynsha qyzmetkerlerge olardyń biliktigi men quzyrettiligine qoıylatyn qazirgi zamanǵy talaptar belgileý.
Qazirgi kezde jıyntyqtap alǵanda, qarapaıym jumysshydan bastap munaı-gaz óndirýshi kásiporyn dırektory qyzmetine deıin 160 laýazymdy qamtıtyn «Munaı jáne gaz óndirý» bıznes baǵyty boıynsha 55 kásiptik standart ázirlendi. Qanatqaqty jobanyń nátıjesine Eýroodaq sarapshylary joǵary baǵa berdi. Olardyń pikirinshe, kásiptik standart ázirleý ádistemesi ınnovasııalyq qaǵıdattyń qatań saqtalýymen erekshelenedi, óıtkeni ol kásiptik qyzmetti keshendi túrde zertteýge negizdelgen.
Sóıtip, kompanııa táýelsiz Qazaqstannyń biliktilik jiktemesiniń ulttyq júıesin qurýǵa óz úlesin qosýda.
Budan basqa «QazMunaıGaz» UK» AQ Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne áleýmettik qoldaý mınıstrligi, Qazaqstan «Atameken Odaǵy» ulttyq ekonomıkalyq palatasynyń qoldaýymen ótkizilgen «Eń úzdik jumys berýshi – basqarýshy kompanııa» nomınasııasy boıynsha «Senim-2010» baıqaýynda jeńimpaz atandy.
– Táýelsizdik jyldary qazaqstandyq kompanııalar ulttyq rynokta tabysqa jetýmen qatar, jalpy dúnıejúzilik rynokty moıyndata aldy. Álemdik rynokta básekege qabiletti bolý úshin onyń ishinde basqarý salasyndaǵy halyqaralyq standarttardy engizý qajet ekeni belgili. Osy rette jasalyp jatqan jumystarǵa toqtalsańyz.
– Iá, kóptegen kompanııalar, olardyń ishinde «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy, qazirgi basqarý ádisteriniń birazyn qaıtadan qarap shyqty. Halyqaralyq básekege qabilettilikti qalyptastyrýda, bizdiń kompanııa, meniń oıymsha, halyqaralyq talaptarǵa sáıkes korporatıvtik basqarýdy damytýda edáýir ról atqardy.
«Korporatıvtik basqarý» degenimiz ne? Bul – damyǵan elderde qabyldanǵandaı, syrtqy dúnıemen – aksıonerlermen, ınvestorlarmen, jurtshylyqpen qatynas jasaý ǵana emes, sonymen birge kompanııa ishindegi basqarý jáne baqylaýdyń tetikteri men rásimderi.
Korporatıvtik basqarýǵa senimdilikti arttyrý jáne onyń deńgeıin kóterý maqsatynda eń ozyq halyqaralyq tájirıbe talaptaryna sáıkes «Standard&Poors» reıtıngi agenttigi «GAMMA» 4+ deńgeıinde korporatıvtik basqarý reıtıngin belgiledi.
Bul rette ashyqtyq deńgeıiniń joǵarylaýy jáne ishki aýdıt jaǵdaıynyń jaqsarýy nátıjesinde «Ashyqtyq, aýdıt jáne táýekeldi basqarý» quramdas bóligi boıynsha balldyń osynyń qarsańynda “5”-ten “5+” deıin kóterilgendigin aıta ketken jón.
«QazMunaıGaz» kompanııasynyń basqarý deńgeıiniń joǵary ekenin qarjylyq kórsetkishter de dáleldeıdi. Mysaly, 2010 jyly jıyntyq paıda 305 mlrd. teńgeden asty, bul josparǵa qaraǵanda 235 paıyzdy quraıdy jáne 2009 jylǵy paıdadan 2,7 ese artyq. Bul rette, munaıǵa baǵa konıýnktýrasynyń álemde qolaıly bolǵanyn atap ótý kerek. Kompanııa qyzmetiniń rentabeldiligi 2010 jyly josparlanǵany 6,7 paıyz bola tura, 14,8 paıyzdy qurady.
Korporatıvtik basqarýdy damytýdyń mańyzdy ekenin eskere otyryp, biz odan ári de korporatıvtik basqarýdy eń ozyq álemdik tájirıbe úlgilerine deıin jetkizýge, ıaǵnı odan saıyn jetildirýge atsalysamyz. Osy másele, ásirese, «QazMunaıGaz» kompanııasynyń keıbir enshiles uıymdarynyń qor rynogyna aldaǵy ýaqytta shyǵýyna baılanysty ózekti bolyp otyr.
– Elbasy Jarlyǵymen bıyl Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy atalyp ótiledi. Osy kezeńde elimiz ekonomıkalyq jetistikterge qol jetkizip, úlken asýlardy baǵyndyrdy. «QazMunaıGaz» kompanııasynyń osy jyldardaǵy jumysyna kóńilińiz tola ma?
– Elimiz Táýelsizdigimizdiń 20 jylyn aıtýly jetistiktermen qarsy alyp otyrǵanyna bárimiz kýámiz. Elimizdiń ekonomıkasy daǵdarystan shyǵyp qana qoıǵan joq, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jolyna batyl qadam jasady. Bul – Elbasymyzdyń kóregen saıasatynyń arqasynda durys jolǵa qoıylǵan baǵyttyń nátıjesi.
Bizdiń kompanııa da aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdi. El eńsesin tik ustaýǵa munaı-gaz salasynyń qosar úlesi aýqymdy bolǵandyqtan, bizge artylyp otyrǵan úmit te, jaýapkershilik te úlken.
Áńgimeniń basynda aıtqanymdaı, bıyl Dossor ken ornyndaǵy ónerkásiptiń 100 jyldyǵynyń, Mańǵystaý oblysynda munaı-gaz ken oryndarynyń 50 jyldyǵynyń, Qumkól munaı kózi ashylýynyń 25 jyldyǵynyń Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵymen tuspa-tus kelýi de tarıh sabaqtastyǵy, jaqsylyq úndestigi bolsa kerek.
Jańa ken oryndaryn barlaý, óndirý, ashý jáne ıgerý, elimizdiń negizgi magıstraldaryn salý, halyqaralyq rynoktarǵa shyǵý, osyndaı ushan-teńiz baılyqty ıgerý – bizdiń mańdaıymyzǵa jazylǵan, enshimizge tıgen amanat.
Bizdiń mindetimiz – barǵan saıyn keńeıip kele jatqan munaı kókjıegin el múddesine, muqtajyna jaratý.
Kezinde aǵa býynnyń salyp ketken izinen jańylmaı, olardyń ónegeli isterin, dástúrin, eńbek joldaryn abyroımen jalǵastyryp, teńdessiz alyp kenishterdi ıgerip jatqan munaıshylarǵa zor densaýlyq, baıandy baqyt jáne uzaq ómir, elimizdiń erteńi jolyndaǵy eńbekterine jańa jetistikter tileımin.
– Áńgimeńizge rahmet. Mereke qutty bolsyn!
Áńgimelesken Joldasbek ShО́PEǴUL.
«...Biz ózimizdiń ındýstrııalandyrý jáne ekonomıkany tehnologııalyq turǵydan damytý jónindegi josparlarymyzdy naqpa-naq aıqyndap aldyq. Bizdiń baǵdarlamalarymyzdyń basty maqsaty – halyqtyń ál-aýqatyn nyǵaıtý...»
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynan.
* * *
«QazMunaıGaz» UK Basqarma tóraǵasy Qaıyrgeldi QABYLDIN: «TÁÝELSIZ ELDIŃ О́RKENDEÝINE ÚLES QOSAMYZ»
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1998 jylǵy 20 qańtardaǵy Jarlyǵyna sáıkes munaı-gaz kesheniniń qyzmetkerleri ózderiniń tól merekelerin resmı túrde qyrkúıek aıynyń alǵashqy jeksenbisinde atap ótedi.
Munaı salasy – el ekonomıkasyn damytýdyń ózegi. Qara altyndy óndirý boıynsha 112 jyldyq tarıhyn artqa tastaǵan Qazaqstan álemdik rynokta kómirsýtektiń strategııalyq qoryna baı memleketterdiń qataryna enedi. Bolashaqta Qazaqstan álemniń eń iri munaı óndirýshi elderiniń ondyǵyna kiretin bolady.
Qazaqstan Respýblıkasy munaı-gaz kesheni qyzmetkerleriniń merekesi qarsańynda táýelsiz elimizdiń bolashaǵy úshin asa mańyzdy osy salany damytýda erekshe oryn alatyn «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy» AQ Basqarmasynyń tóraǵasy Qaıyrgeldi Qabyldınmen áńgimelesken edik.
– Qaıyrgeldi Maqsutuly, Qazaqstan Respýblıkasynyń munaı-gaz kesheni qyzmetkerleriniń kásibı merekesin bıyl qandaı jetistiktermen qarsy alasyzdar?
– Bıyl munaıshylar úshin mereıli jyl. О́ıtkeni, áıgili Dossor ken ornynyń 100 jyldyǵy, Mańǵystaý munaıynyń 50 jyldyǵy, Qumkól ken ornynyń 25 jyldyǵy el Táýelsizdiginiń 20 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus keldi. Ulttyq kompanııa óziniń kásibı merekesin osyndaı mereıtoılarmen qatar jaqsy nátıjelermen qarsy alyp otyr.
2011 jyldyń basynan beri munaı jáne gaz kondensatyn óndirý 10,67 mln. tonnany qurady, al tabıǵı gaz óndirý 1,4 mln. tonna boldy, bul ótken jyldyń kórsetkishimen salystyrǵanda 2 paıyz artyq. Elimizdiń úsh munaı óńdeý zaýytynda shoǵyrlandyrylǵan munaı óńdeý kólemi 5,3 mln. tonna shamasynda.
Ulttyq kompanııanyń óndiristik qyzmetiniń qorytyndysy onyń qarjylyq nátıjelerine de oń áser etti. Jalpy QMG boıynsha, aldyn-ala málimetterge qaraǵanda, 2011 jyldyń qańtar-shilde aılarynda úlestik ádis boıynsha shoǵyrlandyrý qaǵıdatymen eseptegende el bıýdjetine 251,7 mln. teńge salyq jáne basqa mindetti tólemder tólendi, munyń ózi ótken jyldyń osy merzimindegi kórsetkishten 16 paıyz artyq.
Jalpy, elimizde «qara altyn» óndirý 20 jyldyń ishinde jyldyq mólsherin tórt esege kóbeıtti. «Qara altyndy» óndirý men eksporttaýdyń álemdik deńgeıdegi jańa ortalyǵyn Qazaqstan dáıekti túrde qalyptastyryp keledi. Aýyz toltyryp aıtarlyqtaı aýqymdy sharaǵa «QazMunaıGaz» AQ-tyń qosyp otyrǵan úlesi qomaqty.
Bizdiń boljam boıynsha, 2020 jylǵa deıin «QazMunaıGazdyń» munaı óndirý deńgeıi 2 esege derlik ulǵaıady.
Aldaǵy 5 jyl ishinde shoǵyrlandyryp óndirý kólemi, kompanııanyń birlesken kásiporyndardaǵy qatysý úlesin eskergende, negizinen «eski» ken oryndaryndaǵy óndirý esebinen jylyna 22-23 mln. tonna deńgeıinde bolady dep oılaımyz.
2016 jyldan bastap jańa ken oryndarynyń engizilýi esebinen «QazMunaıGazdyń» munaıdy shoǵyrlandyryp óndirýin jyl saıyn ulǵaıtyp otyrý josparlanýda, bul rette 2020 jylǵa deıin ol jylyna 33,7 mln. tonna bolady.
Osy oraıda Qazaqstan ekonomıkasynyń jetekshi salasynyń berik negizin salýǵa eńbegi sińgen munaıshy ardagerlerge shyn júrekten alǵysymdy bildirgim keledi.
– «QazMunaıGaz» kompanııasynyń halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa erekshe mán beretini kópshilikke aıan. Osy oraıda Atyraý oblysynyń áleýmettik ahýalyn jaqsartýǵa qandaı úles qosasyzdar?
– Bizdiń kompanııa munaı-gaz ónerkásibiniń órkendeýine ǵana emes, sonymen birge, elimizdiń áleýmettik damýyna serpin beretin jobalardy iske asyrýǵa atsalysyp keledi. Sol sebepten, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jyl saıynǵy joldaýlarynan týyndaıtyn basym baǵyttardy iske asyrýdan shet qalǵan emes. Osy oraıda mynany aıtar edim, otandyq kompanııa demeýshilik, qaıyrymdylyq kómekten basqa, jergilikti atqarýshy organdarmen tyǵyz baılanysta jumys isteıdi. Jáne elimizdiń ár aımaǵynda boı kóteretin áleýmettik nysandar qurylysyna qomaqty qarjy bóledi. Jalpy, sońǵy jyldary áleýmettik mańyzy basym 34 nysan iske qosyldy. Olardyń ishinde Atyraý qalasyndaǵy sporttyq-saýyqtyrý kesheni, Astana qalasyndaǵy «Dýman» qonaqjaı-oıyn-saýyq kesheni, Atyraý qalasy men Mańǵystaý oblysynda gazben jabdyqtaý júıesi sııaqty iri nysandar bar. Biz turǵyn úıler men basqa da áleýmettik nysandardy qarjylandyrýdy toqtatqan emespiz.
Al naqty Atyraý oblysy boıynsha aıtar bolsam, 2002 jyldan beri Atyraý qalasy men Atyraý oblysynda áleýmettik maqsattaǵy 21 nysannyń ýaqytynda salynyp, paıdalanýǵa berilýine úles qostyq. Bıyl da Dossorda balabaqsha, Munaıshy kentinde, Jańaózende mektep, Kendirli demalys aımaǵynda Medısınalyq-ońaltý ortalyǵy men balalar saýyqtyrý lageri, Jetibaıda sport kesheni, óner mektebi men balabaqsha jáne munaıshylar jataqhanasy salynyp, paıdalanýǵa berildi.
– Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy boıynsha «QazMunaıGaz» kompanııasynda iske asyrylyp jatqan jobalar halyqqa ne beredi?
– Bul baǵdarlama boıynsha biz úsh jobanyń iske asyrylýyna qatysyp, osy maqsattaǵy nysandardyń qurylysyn yrǵaqty júrgizý úshin jumys isteýdemiz. Birinshi joba – Elbasynyń ózi arnaıy qatysyp, irgetasyn qalaǵan Aqtaý qalasyndaǵy jol bıtýmdaryn óndirý zaýyty. Ol iske qosylǵan soń jylyna 400 myń tonna jol bıtýmyn óndirmek. Zaýyt qurylysyn júrgizý barysynda ýaqytsha 900 jumys orny ashylmaq, al zaýyt iske qosylǵan soń 325 turaqty jumys orny qurylady.
Ekinshisi – «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyrynyń qurylysy. Onyń iske asyrylýy Qazaqstannyń ońtústik óńirin gazben úzdiksiz qamtamasyz etip, elimizdi kórshiles О́zbekstannan alynatyn gazǵa táýeldilikten aryltady. Jáne bir mańyzdylyǵy sol, bul joba Qytaı baǵytynda jańa eksporttyq baǵyt ashýǵa mol múmkindik ashqaly otyr. Gaz qubyry Mańǵystaý, Aqtóbe, Qyzylorda jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynyń aýmaǵy arqyly ótedi.
Qazaqstandyqtardy qoljetimdi gazben qamtamasyz etý úshin «QazMunaıGaz» kompanııasy «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldyq gaz qubyrynyń úshinshi jelisin, «Beıneý-Bozoı-Shymkent» magıstraldyq gaz qubyryn salýdy josparlaýda.
Úsh oblysty qosymsha gazdandyrý búkil elde gaz taratý jelisin keńeıtedi. Bul oraıda gazdy ishki jyldyq tutyný 2020 jylǵa qaraı 23,8 mlrd. tekshe metrge deıin ósedi. Bul úshin tabıǵı resýrstar bizde jetkilikti.
Qazirgi ýaqytta gazdyń belgili bir kólemi kórshi elderdegi «Gazprom» AAQ jáne «О́zbekmunaıgaz» UMK gaz kóligi uıymdarymen ónim almasý operasııalary sheńberinde bizdiń ımportqa táýeldi dep atalatyn oblystarǵa: Almaty, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystaryna jetkiziledi.
Osy jaqynda ǵana Túrkistanda «Beıneý – Bozoı – Shymkent» jelilik gaz qubyrynyń qurylys jumystaryn bastaý jáne gaz taratý stansasynyń qurylysyna kapsýla salý rásimi ótkizildi. Bul – «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna qosqan taǵy bir úlesi.
Gaz qubyryn salý kezeńinde 3 myńnan astam maman jumysqa ornalastyrylady, al ony paıdalaný kezinde 600-ge jýyq turaqty jumys ornyn qurý josparlanýda.
Úshinshi joba – Atyraý munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý sheńberinde iske asatyn, jalpy somasy 1 mlrd. 130 mln. AQSh dollary bolatyn hosh ıisti kómirsýtekterin óndirý kesheniniń qurylysy. Atalǵan zaýytta buǵan deıin de Elbasynyń tikeleı qoldaýymen jańǵyrtý jumystary júrgizilip, janar-jaǵar maı óndirý sapasy jaqsardy.
– «QazMunaıGaz» kompanııasynyń elimizde ıgerip jatqan jańa ken oryndary jaıly aıtyp berseńiz.
– Bizdiń maqsatymyz – munaı qory jáne munaı óndirý boıynsha álemniń 30 iri munaı-gaz kompanııalarynyń qataryna ený. Bul baǵytta biz resýrstyq baza men munaı óndirý kólemin ulǵaıtý boıynsha jumys júrgizip jatyrmyz. Máselen, ótken jyly Lıman barlaý blogynda mol munaı qory tabyldy. Muny uzaq jylǵy josparly jumystardyń, keshendi zertteýlerdiń jáne qomaqty ınvestısııalardyń nátıjesi dep aıta alamyz. Aldyn-ala esepteýlerge qaraǵanda, jańa bloktaǵy óndiriletin qor kólemi 8,5 mln. tonnany quraıdy.
Sondaı-aq, seısmıkalyq barlaý jumystarynda ınnovasııalyq ádisterdi qoldanýdyń arqasynda aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynda Aqtóbe janyndaǵy О́riktaý ken ornyndaǵy KT-2 karbonat qabatynan alǵash ret munaı jáne gaz aǵyny alyndy. Perspektıvaly geologııalyq qor aýqymy 200 mln. tonnadan astam bolyp otyr.
Bul sońǵy 20 jyl ishindegi qurlyqtaǵy birinshi jetistik. Menińshe, muny elimizdiń táýelsizdik jyldarynda qol jetkizgen jetistikter «qorjynyna» qazaqstandyq geologtar men munaıshylar qosqan laıyqty úlesi deýge ábden bolady.
– Ulttyq munaı kompanııasynyń qatysýymen iske asyrylatyn Kaspıı qubyr tartý konsorsıýmyn (KQK) keńeıtý jobasy jóninde aıtyp ótseńiz.
– Kaspıı qubyr tartý konsorsıýmyn (KQK) keńeıtý jobasy – Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵynda qol jetkizgen asa mańyzdy jobalardyń biri. Bul joba Kaspıı aımaǵynyń iri ken oryndaryn damytý úshin de asa mańyzdy. «Teńiz-Novorossıısk» qubyry munaı tasymaldaý shyǵyndaryn balama eksporttyq baǵyttarmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı azaıtady. Bul qubyr qazaq jerinen, sonyń ishinde, Kaspıı jaǵalaýyndaǵy ken oryndarynan óndirilgen munaıdy álemniń munaı bazaryna tóte jolmen tasymaldaýǵa arnalyp otyr. Onyń jobalyq qýatyn arttyrý úshin 2010 jylǵy 15 jeltoqsanda Máskeý qalasynda KQK aksıonerleri jobany ınvestısııalaý jóninde kesimdi sheshim qabyldady.
KQK-ny keńeıtý jobasy Qazaqstan men Reseı munaıynyń kúnnen-kúnge artyp otyrǵan kólemin eksporttaý úshin magıstraldy munaı qubyrynyń mehanıkalyq ótkizý qabiletin jylyna 28 mln. tonnadan 67 mln. tonnaǵa deıin arttyrýdy kózdeıdi.
Atalǵan joba úsh kezeńde júzege asyrylyp, 2015 jyly aıaqtalmaq. Munaı qubyry eki eldiń aýmaǵy arqyly ótedi. Jalpy, Atyraý oblysynyń ekonomıkasyna 1 mıllıard dollar shamasynda ınvestısııa quıylady. Jobany júzege asyrý barysynda 3000-nan astam ýaqytsha jumys oryndary jáne keıinnen joba aıaqtalǵanda 350 turaqty jumys oryndary qurylady. Keńeıtý jobasynyń júzege asyrylýy Qazaqstan-Reseı elderiniń energetıkalyq saladaǵy yntymaqtastyǵynyń damýyna belsendi ári serpindi yqpal etetin bolady.
– Qaıyrgeldi Maqsutuly, qazaqstandyq úlesti damytý boıynsha júrgizilip jatqan jumys jóninde ne aıtasyz?
– «Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý», «Bıznestiń jol kartasy-2020» sııaqty baǵdarlamalar negizinde jańadan qolǵa alynyp jatqan qaı ónerkásip, óndiris orny bolmasyn mashına jasaý salasynyń ónimderine úlken suranys tanytyp otyr.
Osy oraıda «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń otandyq munaı-gaz mashına jasaý salasyn damytýǵa basym mán berip otyrǵandyǵyn atap ótý qajet.
Bıylǵy jyldyń aqpan aıynda 2011-2013 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynda munaı-gaz mashına jasaý salasyn damytýda «QazMunaıGazǵa» qoldaý kórsetý baǵdarlamasy bekitildi. Baǵdarlamaǵa sáıkes Qazaqstanda 35 jańa jabdyqtar túrin shyǵarýdy uıymdastyrý josparlanyp otyr. Bul jumys istep turǵan otandyq óndiris ónimine suranysty arttyryp, jańa óndiris oryndarynyń ashylýyna, jumyssyzdar sanyn azaıtýǵa, sondaı-aq atalǵan sala óndiristeriniń arzan baǵaǵa ári jaqyn jerden qajet quraldaryn alýyna septigin tıgizedi.
«QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy Qazaqstan mashına jasaýshylar odaǵymen birlese otyryp, munaı-gaz mashınalaryn jasaýdy damytý jóninde úlken jumys júrgizýde. Osynyń nátıjesinde Qazaqstanda munaı-gaz mashınalarynyń 350 túrin shyǵarý jolǵa qoıyldy.
Sonymen qatar «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń Ǵylymı-tehnıkalyq keńesi de bul máselege erekshe mártebe berip, 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «QazMunaıGaz» UK» AQ ınnovasııalyq-tehnologııalyq damytý baǵdarlamasyn bekitti. Bul baǵdarlamanyń maqsaty óndiris tıimdiligi men eńbek ónimdiligin arttyrý úshin ınnovasııalar engizý bolmaq. Negizgi mindetimiz óndiristiń tehnologııalyq úrdisiniń deńgeıin arttyrý bolyp tabylady.
– Qazirgi kezde ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınnovasııalyq jańalyqtar basty nazarda ekeni belgili. Osy oraıda «QazMunaıGaz» kompanııasynyń jańa tehnologııalar men ınnovasııalardy tartý boıynsha qandaı josparlary bar?
– Iá, tabıǵı resýrstardy jańa tehnologııalarsyz ıgerý múmkin emes. Bul rette «QazMunaıGazdyń» 2015 jylǵa deıingi damý josparynda jalpy somasy 45 mlrd. teńgege ınnovasııalyq jobalar ázirleýge shyǵystar kózdelgen.
Biz «QazMunaıGaz» ınnovasııalyq uıymdar tobyn, ıaǵnı ınnovasııalyq klaster qurýdy josparlap otyrmyz.
Birinshiden, bul jańa tehnologııalar qoldaný jónindegi qyzmetkerlerimizdiń biliktiligin arttyrýǵa ári stýdentterdi oqytýǵa múmkindik beredi.
Ekinshiden, bul jańa tehnologııalardy ónerkásiptik synaýdan ótkizý, ózindik ǵylymı-tehnıkalyq jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar júrgizý múmkindigi. Bul oraıda rentabeldiligi tómen ken oryndaryn jańa tehnologııalardy synaqtan ótkizetin polıgondar retinde paıdalaný usynylady.
Úshinshiden, onyń oń nátıjelerin óndiriske keńinen engizýge bolady.
Kompanııa qabyldaǵan ınnovasııalyq-tehnologııa saıasaty sheńberinde ǵylymı-tehnıkalyq jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa shyǵystardy kúrt kóterý josparlanýda – 2015 jyly 8,9 mlrd. teńge, 2020 jyly 11,5 mlrd. teńge.
2015 jylǵa qaraı ınnovasııalar esebinen 2 mlrd. dollardan astam mólsherde, al 2020 jyly 2,9 mlrd. dollar derlik qosymsha tabys alý kútilýde. Innovasııalar esebinen eńbek ónimdiligin arttyrý 1 adamǵa shaqqanda 521 myń AQSh dollaryn quraıdy, ıaǵnı 2010 jylǵa qaraı 2 eseden astam ósim beredi.
Osy maqsattarǵa jetý úshin «Aqparattyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń aýmaǵynda Munaı jáne gaz ınjenerııasy ınstıtýty men Aqparattyq tehnologııalar ınstıtýtyn, sondaı-aq Qazaq munaı jáne gaz ınstıtýty janynda ǵylymı-zertteý ortalyǵyn qurý josparlanýda. Instıtýttar bir mezgilde 2000 stýdentti, magıstrantty jáne doktoranttardy oqytyp, 250 zertteýshiniń jumysyn qamtamasyz etýge eseptelgen.
Osy jobalardyń negizgi mindetteri – ınnovasııalyq tehnologııalar qurý, munaı-gaz salasyndaǵy otandyq ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ázirlemelerdi damytý, óndiristik úderisterdi avtomattandyrý, munaıgaz jáne basqa da salalarǵa arnalǵan tehnologııalardy qoldaný bolyp tabylady.
– Barlyq iske asyrylatyn jáne kózdelip otyrǵan jobalardyń tabysty bolýy basqarýshy jáne óndiristik personalǵa baılanysty. О́tken jyly «QazMunaıGazdyń» atyna kadr saıasatyna qatysty birtalaı syn aıtyldy. Osy ýaqyt ishinde qandaı ózgeris bar?
– Kompanııa tabystarynyń basty faktorlary – qazirgi zamanǵy ınnovasııalar engizý, eńbek ónimdiligin jáne básekege qabilettilikti arttyrý, onyń ishinde qyzmetkerlerimizdiń biliktiligin arttyrý.
Qazirgi tańda «QazMunaıGaz» kompanııasy tobynda 64 myńnan astam qyzmetker jumys isteıdi, olardyń 89 paıyzy – óndiristik personal.
О́ziniń óndiristik qyzmetin kompanııa Qazaqstannyń barlyq aımaqtarynda júrgizýde. Neǵurlym ókildigi basym aımaq, árıne, Mańǵystaý, Atyraý oblystary.
«QazMunaıGaz» kompanııasy tobyndaǵy personaldyń ortasha jas mólsheri 37 jas, munaı-gaz salasyndaǵy jumys ótili – 16 jyl, personaldyń 49 paıyzynda joǵary bilim bar.
Personaldy jumysqa qabyldaýdy ashyq júrgizý, qoıylatyn talaptarǵa saı bolýy, barlyq úmitkerlerge birdeı múmkindik berý máselesine úlken kóńil bólinedi.
Qazirgi tańda «QazMunaıGaz» UK resmı saıtynda (www.kmg.kz) barlyq bos oryndar týraly jarııalanym beriledi, onda kez kelgen nıet bildirgen adam úmitkerlerge qoıylatyn talaptar boıynsha tolyq aqparat alyp, óz túıindemesin on-laın rejiminde toltyra alady.
Úmitkerlerge test júrgizýdi «Samuryq-Qazyna» korporatıvtik ýnıversıteti júrgizedi, bul úmitkerlerdiń kásibı sapasyn baǵalaýda ádildik saqtaýǵa múmkindik beredi.
2008-2010 jyldary kezeńinde kompanııa 1 218 joǵary oqý oryndary túlekterin jumysqa qabyldady, olardyń ishinde 951-i – otandyq joǵary oqý oryndarynyń túlekteri, «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha jumysqa qabyldanǵan túlekter – 70 adam.
2009 jyly «QazMunaıGaz» kompanııasy «KAZENERGY» qaýymdastyǵy qyzmetiniń sheńberinde munaı-gaz salasyna arnalǵan kásiptik standarttar ázirleý jóninde qanatqaqty jobaǵa bastama jasady.
Jobanyń negizgi maqsaty – ártúrli mamandyqtar boıynsha qyzmetkerlerge olardyń biliktigi men quzyrettiligine qoıylatyn qazirgi zamanǵy talaptar belgileý.
Qazirgi kezde jıyntyqtap alǵanda, qarapaıym jumysshydan bastap munaı-gaz óndirýshi kásiporyn dırektory qyzmetine deıin 160 laýazymdy qamtıtyn «Munaı jáne gaz óndirý» bıznes baǵyty boıynsha 55 kásiptik standart ázirlendi. Qanatqaqty jobanyń nátıjesine Eýroodaq sarapshylary joǵary baǵa berdi. Olardyń pikirinshe, kásiptik standart ázirleý ádistemesi ınnovasııalyq qaǵıdattyń qatań saqtalýymen erekshelenedi, óıtkeni ol kásiptik qyzmetti keshendi túrde zertteýge negizdelgen.
Sóıtip, kompanııa táýelsiz Qazaqstannyń biliktilik jiktemesiniń ulttyq júıesin qurýǵa óz úlesin qosýda.
Budan basqa «QazMunaıGaz» UK» AQ Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne áleýmettik qoldaý mınıstrligi, Qazaqstan «Atameken Odaǵy» ulttyq ekonomıkalyq palatasynyń qoldaýymen ótkizilgen «Eń úzdik jumys berýshi – basqarýshy kompanııa» nomınasııasy boıynsha «Senim-2010» baıqaýynda jeńimpaz atandy.
– Táýelsizdik jyldary qazaqstandyq kompanııalar ulttyq rynokta tabysqa jetýmen qatar, jalpy dúnıejúzilik rynokty moıyndata aldy. Álemdik rynokta básekege qabiletti bolý úshin onyń ishinde basqarý salasyndaǵy halyqaralyq standarttardy engizý qajet ekeni belgili. Osy rette jasalyp jatqan jumystarǵa toqtalsańyz.
– Iá, kóptegen kompanııalar, olardyń ishinde «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy, qazirgi basqarý ádisteriniń birazyn qaıtadan qarap shyqty. Halyqaralyq básekege qabilettilikti qalyptastyrýda, bizdiń kompanııa, meniń oıymsha, halyqaralyq talaptarǵa sáıkes korporatıvtik basqarýdy damytýda edáýir ról atqardy.
«Korporatıvtik basqarý» degenimiz ne? Bul – damyǵan elderde qabyldanǵandaı, syrtqy dúnıemen – aksıonerlermen, ınvestorlarmen, jurtshylyqpen qatynas jasaý ǵana emes, sonymen birge kompanııa ishindegi basqarý jáne baqylaýdyń tetikteri men rásimderi.
Korporatıvtik basqarýǵa senimdilikti arttyrý jáne onyń deńgeıin kóterý maqsatynda eń ozyq halyqaralyq tájirıbe talaptaryna sáıkes «Standard&Poors» reıtıngi agenttigi «GAMMA» 4+ deńgeıinde korporatıvtik basqarý reıtıngin belgiledi.
Bul rette ashyqtyq deńgeıiniń joǵarylaýy jáne ishki aýdıt jaǵdaıynyń jaqsarýy nátıjesinde «Ashyqtyq, aýdıt jáne táýekeldi basqarý» quramdas bóligi boıynsha balldyń osynyń qarsańynda “5”-ten “5+” deıin kóterilgendigin aıta ketken jón.
«QazMunaıGaz» kompanııasynyń basqarý deńgeıiniń joǵary ekenin qarjylyq kórsetkishter de dáleldeıdi. Mysaly, 2010 jyly jıyntyq paıda 305 mlrd. teńgeden asty, bul josparǵa qaraǵanda 235 paıyzdy quraıdy jáne 2009 jylǵy paıdadan 2,7 ese artyq. Bul rette, munaıǵa baǵa konıýnktýrasynyń álemde qolaıly bolǵanyn atap ótý kerek. Kompanııa qyzmetiniń rentabeldiligi 2010 jyly josparlanǵany 6,7 paıyz bola tura, 14,8 paıyzdy qurady.
Korporatıvtik basqarýdy damytýdyń mańyzdy ekenin eskere otyryp, biz odan ári de korporatıvtik basqarýdy eń ozyq álemdik tájirıbe úlgilerine deıin jetkizýge, ıaǵnı odan saıyn jetildirýge atsalysamyz. Osy másele, ásirese, «QazMunaıGaz» kompanııasynyń keıbir enshiles uıymdarynyń qor rynogyna aldaǵy ýaqytta shyǵýyna baılanysty ózekti bolyp otyr.
– Elbasy Jarlyǵymen bıyl Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy atalyp ótiledi. Osy kezeńde elimiz ekonomıkalyq jetistikterge qol jetkizip, úlken asýlardy baǵyndyrdy. «QazMunaıGaz» kompanııasynyń osy jyldardaǵy jumysyna kóńilińiz tola ma?
– Elimiz Táýelsizdigimizdiń 20 jylyn aıtýly jetistiktermen qarsy alyp otyrǵanyna bárimiz kýámiz. Elimizdiń ekonomıkasy daǵdarystan shyǵyp qana qoıǵan joq, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jolyna batyl qadam jasady. Bul – Elbasymyzdyń kóregen saıasatynyń arqasynda durys jolǵa qoıylǵan baǵyttyń nátıjesi.
Bizdiń kompanııa da aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdi. El eńsesin tik ustaýǵa munaı-gaz salasynyń qosar úlesi aýqymdy bolǵandyqtan, bizge artylyp otyrǵan úmit te, jaýapkershilik te úlken.
Áńgimeniń basynda aıtqanymdaı, bıyl Dossor ken ornyndaǵy ónerkásiptiń 100 jyldyǵynyń, Mańǵystaý oblysynda munaı-gaz ken oryndarynyń 50 jyldyǵynyń, Qumkól munaı kózi ashylýynyń 25 jyldyǵynyń Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵymen tuspa-tus kelýi de tarıh sabaqtastyǵy, jaqsylyq úndestigi bolsa kerek.
Jańa ken oryndaryn barlaý, óndirý, ashý jáne ıgerý, elimizdiń negizgi magıstraldaryn salý, halyqaralyq rynoktarǵa shyǵý, osyndaı ushan-teńiz baılyqty ıgerý – bizdiń mańdaıymyzǵa jazylǵan, enshimizge tıgen amanat.
Bizdiń mindetimiz – barǵan saıyn keńeıip kele jatqan munaı kókjıegin el múddesine, muqtajyna jaratý.
Kezinde aǵa býynnyń salyp ketken izinen jańylmaı, olardyń ónegeli isterin, dástúrin, eńbek joldaryn abyroımen jalǵastyryp, teńdessiz alyp kenishterdi ıgerip jatqan munaıshylarǵa zor densaýlyq, baıandy baqyt jáne uzaq ómir, elimizdiń erteńi jolyndaǵy eńbekterine jańa jetistikter tileımin.
– Áńgimeńizge rahmet. Mereke qutty bolsyn!
Áńgimelesken Joldasbek ShО́PEǴUL.
