Álemge tanylǵan aqıqat

Bıyl Qazaqstan halqy el táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵyn úlken ekonomı­kalyq jáne saıası órleý jaǵdaıynda atap ótkeli otyr. Adam ómiri úshin eleýli, al memleket tarıhy úshin qas qaǵym sát qana sanalatyn bul merzim ótkenimizdi saralap, keleshegimizge kóz jiberip alatyn eleýli beles ekeni anyq. Sondyqtan da qoǵamymyz úshin qıyn da qyzyqty, qaýyrt ister men órkendi ózgeristerge toly bolǵan bul jıyrma jyldyq kezeńdi búginde eljireı eske alyp, alǵa tyń kúsh-jigermen umtylatyn jónimiz bar. О́ıt­keni, táýelsizdigimizdiń tańǵy shaǵynda, bázbireýlerdiń kóp ultty Qazaq eliniń osynaý az ýaqyt ishinde birligi jarasqan, ekonomıkasy órken jaıǵan memleketke aınalyp kete qoıatynyna kúmánmen qaraǵany da esimizde. Shyndyqtyń betine týra qarar bolsaq, ol kezde buǵan sondaı sózder aıtylatyn sebepter de jetip-artylatyn. Shynynda da, sol tustaǵy ahýal qandaı edi? Bul arada ondaǵan jyldar boıy dúıim dúnıeni dirildetip ustaǵan alyp elderdiń biri – Keńes odaǵynyń ne sebepti taraǵanyn kóp sóz etip jatý artyq bolar. Biraq sonyń saldarynan burynǵy odaq­tas respýblıkalar arasyndaǵy ekono­mı­kalyq baılanystar úzilip, Qazaqstan­daǵy iri óndiris oryndary jappaı toqtap, adamdardyń jumyssyz qalǵanyn, iri kásip­oryndarda myńdaǵan jandardyń qa­tysýymen mıtıngiler ótkenin, dúken sóreleriniń jylan jalaǵandaı qańyrap bos turǵanyn, eń qajetti degen azyq-túlik túrleriniń talonmen ǵana bosatylǵanyn kóz aldyǵa elesteteıik. Sondaı-aq túrli ult ókilderiniń ózderiniń tarıhı otan­daryna qoparyla kóshkenin, ınflıasııanyń jyldyq mólsheriniń 2600 paıyzǵa jetip jyǵylǵanyn, qylmys ataýlynyń baryn­sha asqynyp ketkenin, eńbekaqy men zeınetaqylardyń aılar boıy tólenbeı qal­ǵanyn, taǵy basqa da tolyp jatqan qıyndyqtardy bastan ótkergenimizdi ási­re­se aǵa urpaq ókilderi umyta qoımasa kerek. Esterińizde bolsa, ol kezde eńbekaqy men zeınetaqy mólsheriniń azdyǵy kóp aýyzǵa alyna bermeıtin. Sol azdyń ózin ýaqtyly alý arman bolatyn. «Kim búgingisin tanysa – ótkenine de ıe, ótkenin bilgen – keleshegine de qoja», degen halyq danalyǵy bar emes pe. Biz olardy umytpaı, keıingi jastardyń esine salyp otyrýǵa mindettimiz dep oılaımyn. Alaıda, tap osy jıyrma jylda Qazaqstan elimizdiń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bilikti basshy­lyǵynyń arqasynda ol jaısyz joramaldar men sátsiz sáýegeılikter júzege aspaı, elimiz búginde tek TMD arasynda ǵana emes, álemdik deńgeıde joǵary qarqyn­men damyp otyrǵan beıbit ári bedeldi memleketterdiń qataryna qosylyp úlger­di. Bul búginde álemge tanylǵan aqıqat ekeni aıqyn. Árıne, otandastarymyz qazirgi alań­syz eńbek etip, bilim alyp, ósip-ónip, berekeli tirshilik keship jatqan jaǵdaıǵa ońaı­lyqpen jetken joq. Talaı-talaı qıyn asýlardy, qoǵamdaǵy saıası jáne ekonomıkalyq ahýaldyń qyzýy kóterilip baryp basylýyna sebep bolǵan qıly-qıly kezeńderdi bastan ótkerdi. Alaıda eń ádil tóreshi – ýaqyttyń ózi elimizdiń o bastan-aq durys damý jolyna túskenin aıqyn dáleldep berdi. «Tirshilik bar jerde problema bar» demekshi, qıyndyqtardyń áli de az emes ekendigine qaramastan, búginde Qazaqstan ulttyq ál-aýqat deńgeıi jóninen álemdegi 110 memlekettiń arasynda 50-shi oryndy ıelenip otyr. Ulttyq valıýtamyz engizi­lýi­ne baılanysty, ekonomıkamyz óz bas­qarýymyzǵa kóshe bastaǵan 1994 jyldan beri jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 700 AQSh dollarynan 12 eseden astam ósip, byltyr 9 myń dollardan asyp tústi. Bıyldyń jartyjyldyq qorytyn­dysy boıynsha qazaqstandyqtardyń aı­lyq ortasha jalaqysy 88 myń teńgeni qurady. Demek, atalǵan merzimde aı sa­ıynǵy nomınaldy eńbekaqy kólemi 45 ese ósken bolyp shyqty. Sondaı-aq sońǵy on jylda tabystary eń tómengi kúnkóris deń­­geıinen az azamattarymyzdyń sany 4 eseden astamǵa kemip, zeınetaqynyń ortasha kólemi 6 ese ósti. О́z derbestigin asa qıyn bıýdjet tapshylyǵy jaǵdaıynda bastaǵan elimizdiń búginde halyqaralyq rezerviniń mólsheri 75 mlrd. dollardan asyp tústi. Árıne, joǵaryda atalǵan qıyndyq­tardyń bári de qoǵamnyń transfor­ma­sııaǵa ushyraýy kezinde bolmaı qoı­maıtyn qıyndyqtar edi. О́ıtkeni, sosıalıstik qoǵamǵa, josparly ekonomıkaǵa la­ıyqtalǵan eski zańdarymyz jańa jaǵ­daıda jumys isteýge jaramsyz bolyp shyq­ty. Al jańa zańdar men zań akti­leriniń bir kúnde nemese bir jylda ázirlene qoımasy belgili. Onyń ústine, osynyń bárine sol kezdegi eski kertartpa kúshter men jańa reformatorlar arasyn­daǵy tartystyń da ózindik bógesin bolǵanyn qosyńyz. Alǵashqy Konstıtý­sııa­myz jańa jaǵdaıǵa osyndaı sebeppen jaramsyz bolyp shyqty. Joǵarǵy Keńes­tiń taraýyna da negizinen joǵarydaǵydaı sebepter áser etti. Elimizdiń baǵyna oraı, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń el basqarýshylyq daryny men mol táji­rıbesi osy tusta bar bolmysymen jar­qyraı kórindi. Ol sol kezde qoǵamda júrip jatqan óte kúrdeli prosesterge durys taldaý jasap, onyń sebep-saldarlaryn tamyr­shydaı tap basyp anyqtap, qajetti sheshimderdi batyl ári der kezinde qabyldaı bildi. Osyǵan qosa, Prezıdent elimizdiń saıası jáne ekonomıkalyq kúsh-qýaty nyǵaıǵan saıyn, tıisti oryndardyń aldyna únemi jańa mindetter qoıyp keledi. Munyń ózi qoǵamymyzdy toqyraýǵa ushyratpaı, udaıy ilgeri umtyldyryp qana qoımaı, osy jyldarda ekonomıkamyzdyń eki birdeı iri – shyǵys-azııalyq jáne álemdik ekonomı­kalyq-qarjy daǵdarystarynan abyroımen shyǵýyna múmkindik berdi. Sondyqtan ekonomıkamyz jyl saıyn orta eseppen 7 paıyz mólsherinde ósim berip keledi. Árıne, Qazaqstanda táýelsizdik jyl­darynda júzege asqan tarıhı isterdiń bárin shaǵyn bir maqalada sanamalap shyǵý múmkin emes. Alaıda, onyń basty-basty sebepterin atamaıynsha, 20 jyldaǵy tabys­tarymyzdyń tórkinin durys paıymdaı almaspyz, sirá. Ári bul másele tóńireginde árkimniń óz pikiri men óz joramaly bolýy múmkin. Al óz basym jetistikterimizdiń birinshi sebebi retinde Prezıdentimizdiń halqy­myzdy qoǵamdaǵy saıası turaq­tylyqty saqtaýǵa, ultaralyq tatýlyq pen birlikke, ýaqytsha qıyndyqtarǵa tózýge árdaıym tabandylyqpen shaqyra bilgenin ataǵan bolar edim. Nursultan Ábishuly halyqtyń aldyna qaı másele boıynsha shyqsa da, osy saıası turaqtylyq pen ultaralyq tatýlyqty saqtap, nyǵaıtýǵa udaıy kóńil bólip otyrdy. Saıasattanýshy retinde kóp memleket basshylarynyń eńbekterimen tanysa júrip, ásirese ultaralyq tatýlyq máse­lesine bizdiń Elbasymyzdaı mol kóńil bólgen tulǵany sırek ushyratqanymdy jasyr­maımyn. Onyń ústine, Memleket basshysy tek jalań shaqyrýlarmen ǵana shektelip qalmaı, osy máseleniń mańyzdy tetigi retinde Qazaqstan halqy Assambleıasy ınstıtýtyn ómirge ákeldi. Onyń qazir qoǵamymyzda qandaı mańyzdy ról atqaryp otyrǵany jáne halyqaralyq deńgeıde qan­daı bedelge ıe bolǵany búginde jurt­shylyqqa jaqsy málim. Ekinshiden, Prezıdent qoǵamdaǵy saıası turaqtylyqtyń irgetasy onyń Konstı­týsııasynda ekenin o bastan-aq durys paıym­daı aldy. Sebebi, memlekettiń qoǵam­dyq qurylysy, onyń músheleriniń quqyq­tyq mártebesi, memlekettik organdardyń qyzmettik júıesi tap osy Ata Zańymyzda aıqyndalýy tıis edi. Prezıdent N.Nazar­baevtyń tikeleı basshylyǵymen ázirlenip, 1995 jyly qabyldanǵan el Konstıtýsııasy osy jyldar ishinde óziniń progresshil sıpatyn aıqyn tanytyp, qoǵamymyzdy saıası jáne ekonomıkalyq daǵdarystardan aman alyp keledi. Osy Konstıtýsııanyń arqa­synda bılik tarmaqtary ózara yntymaqtasa jumys istep, qoǵamnyń qarqyndy ilgerileýin qamtamasyz etýde. Ras, oppozısııalyq kózqarastaǵy keıbir azamattardyń tarapynan anda-sanda qazirgi Parlamentti bıliktiń yrqynan shyqpaıtyn, ózindik bet-beınesi joq, «qaltadaǵy parlament» degen synı jáne kekesin pikirler aı­tylyp qalyp jatatynyn bilemin. Osy Parlament quramynyń jumysyn ishteı jaqsy biletin depýtattardyń biri retinde men muny jańsaq pikir dep aıtar edim. Parlament – kópshiliktiń kóńilin kóteretin qoıy­lymdar qoıatyn sırk alańy emes. Ol elge, halyqqa qajetti zańdar ázirleıtin, sony qabyldaıtyn organ. Al tájirıbeli, bilimdi de bilikti Parlament depýtattary bul mindetti úlken jaýapkershilikpen atqaryp keledi. Máselen, kúni keshe –1 qyrkúıekte Parlament palatalarynyń birlesken otyry­synda sóz sóılegen Prezıdent osy oraıda: «Depýtattar kúrdeli jahandyq daǵdarys jaǵdaıynda joǵary kásibı belsendilikpen jumys júrgizdi. Úkimetpen birlese otyryp, daǵdarysqa qarsy zańdyq qujattar ázir­lenip, qabyldandy jáne ol tabyspen iske asýda. Qazaqstan jahandyq ekonomıkalyq kúızelisti jeńip shyǵa alǵan az ǵana el­derdiń biri boldy... Osy orasan jetistikterge Parlament depýtattary zor úles qosty. О́tken sessııada túrli máseleler týra­ly 141 zań qabyldanyp, 76 halyq­aralyq kelisim ratıfıkasııalandy. Osynyń bárin sizderdiń Táýelsizdik toıyna jasaǵan laıyqty tartýlaryńyz dep bilemin. Sol úshin sizderge zor rızashylyǵymdy bildirip, shyn jú­rek­ten alǵys aıtamyn», dep halyq qalaý­lylarynyń qyzmetine asa joǵary baǵa berdi. Árıne, bul tek depýtattar qyzmetine ǵana emes, bılik tarmaqtarynyń úılesimdi qyzmetine berilgen baǵa ekeni anyq. Úshinshiden, Prezıdent qysqa merzim ishinde Qazaqstannyń álem aldyndaǵy beı­bitsúıgish el retindegi bedelin qalyp­tastyra bildi. Ishten de, syrttan da jasal­ǵan qysymdarǵa qaramastan, ol óziniń alǵashqy sheshimderiniń biri arqyly Semeı polıgonyndaǵy jarylystardy toqtatty. Munyń halqymyzdyń densaýlyǵyna, tutas taǵdyryna tıgizgen sózben aıtyp jetkizgisiz oń yqpalyn bylaı qoıǵanda, Qazaqstanǵa álem elderiniń tarapynan durys kóz­qarastyń qalyptasýyna jáne sol arqyly shetel ınvestısııasynyń mol tartylýyna sheshýshi áser etti. Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstan ekonomıkasyna 126 mlrd. dollardan astam mólsherde ınvestısııa ákelýdiń sáti tústi. Osy oraıda basyn ashyp aıtatyn bir másele, bıýdjetiniń búıiri bos bolǵan táýelsiz Qazaqstannyń alǵashqy jyl­dar­daǵy jaǵdaıynda elimizdiń ekonomıkasy men halqymyzdyń ál-aýqatyn jedel art­tyrýdyń birden-bir tıimdi joly osy – shetel ınvestısııasyn tarta bilý edi. О́ıtkeni, burynǵy sosıalıstik qoǵamnyń sol kezge deıin de uzaqqa sozylyp ketken daǵ­darysynan ábden tıtyqtaǵan halqymyzdyń tózimi tym sheksiz emes-tuǵyn. Sondyqtan olar áleýmettik-turmystyq jaǵdaılarynyń áıteýir bir alys keleshekte emes, meılinshe taıaýdaǵy jyldarda jedel jaqsarýyn qalady. Ári basynan keshken qasireti mol Qazaqstan halqy buǵan ábden laıyqty da edi. Prezıdentimiz bul mindetti meılinshe tabysty sheshe bildi. Joǵaryda keltirilgen derekterge qosa, búginde halqymyzdyń biraz bóliginiń burynǵydan áldeqaıda jaqsy turmysqa ıe bolyp, qolaıly úılerde tura bastaǵanyn, buryn qoldary jetpeı kelgen jıhazdar men turmystyq buıymdardy tutynatynyn, birqatar jastarymyzdyń shetelderdiń áıgili ýnıversıtetterinde bilim alatynyn, azamattarymyzdyń basqa memleketterge týrıstik saparlarǵa shyǵyp, demalyp, emdeletinin, elimizde jeńil kólik ıeleri sanynyń da úzdiksiz ósip otyrǵanyn eskersek, bizdiń bul oıymyzdyń negizsiz emes ekendigine oqyrmannyń kózi jeter deımiz. Qazaqstan halqynyń áleýmettik jaǵ­daıynyń osyndaı-osyndaı artyqshy­lyq­tary ásirese TMD sheńberindegi qaısybir ózge elderdegi zamandas­tarymyzben salys­tyrǵanda barynsha aıqyn kórinedi. Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hat­shysy Pan Gı Mýnnyń: «1991 jyly Prezıdent N.Nazarbaevtyń Semeıdegi ıadrolyq polıgondy jaýyp, ıadrolyq qarýdan bas tartýy úlken erlik. Bul qadam kóregendik, naǵyz táýelsizdikti jarııalaý. Men barlyq memleket basshylaryn, onyń ishinde ıadro­lyq derjavalardyń basshylaryn Qazaq­stannan úlgi alýǵa shaqyramyn!» dep buǵan úlken saıası baǵa berýi de sondyqtan bolsa kerek. Tórtinshiden, Prezıdent birden-aq el ekonomıkasyn damytýdyń naryqtyq jolyn tańdady. Sosıalıstik nemese kapıtalıstik qoǵamnyń artyqshylyqtary men kemshilikteri týraly másele daýly taqyryp ekenin bilemin. Keleshekte qaı júıeniń ozyqtyǵyn ýaqyttyń ózi kórsete jatar, biraq, menińshe, sosıalıstik júıe óziniń dármensizdigin tanytqan nemese biliksiz basshylyqtyń saldarynan onyń bedeli qatty shaıqalǵan ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynyń basyn­da bizdiń elimizde halyqty ónimdi eńbekke yntalandyrýdyń naryqtan ózge utymdy joly joq edi. Tek shaǵyn jáne orta bızneske jol ashý arqyly ǵana jurtshylyqty jeke menshikke jáne ónimdi eńbekke qaraı bastap alyp júrýge bolatyn. Búginde elimizde óndiris ónimderiniń 30 paıyzǵa jýyǵy osy shaǵyn jáne orta bıznestiń enshisine tıesili. Árıne, onyń aıasy jyl ótken saıyn ulǵaıtyla bermek. О́z kezeginde jeke men­shik­tiń qoǵamdaǵy saıası turaqtylyqty qam­tamasyz etýde óte mańyzdy ról atqaratyny belgili. Besinshiden, Prezıdent N.Nazarbaevtyń strategııalyq turǵydan sátimen sheshe bilgen taǵy bir ózekti máselesi elimizdiń shekara shepterin aıqyndap alýy boldy. Ekono­mıkalyq jáne saıası shıelenister shyrǵa­lańy órshigen óńirde, alyp derjavalardyń ortasyna ornalasqan, jeriniń aýmaǵy úlken, al halqynyń sany az Qazaqstan úshin osy shekara máselesin sheship alýy qaı turǵydan alǵanda da máni aıtyp jetkizgisiz úlken saıası jetistik edi. Sonyń nátıjesinde, búginde Qazaqstan alys-jaqyn memleketterdiń bári­men de daý-damaısyz, tatý kórshilik jáne ózara tıimdi qarym-qatynas ornatyp otyrǵan elderdiń qatarynan sanalady. Elbasymyzdyń altynshy asa mańyzdy ári kóregendik sheshimi dep elordamyzdy Almatydan Aqmolaǵa aýystyrýyn aıtýǵa bolady. О́ıtkeni, astanany aýystyrýdyń elimizge ákelgen ózge jaqsylyqtaryn bylaı qoıǵanda, ol ekonomıkamyzdyń damýyna tosyn ári qýatty serpin berdi. Munyń sátti sheshim bolyp shyqqany sonshalyqty, búginde tipti barlyq basqarý organdary men ǵylym jáne mádenıet mekemeleriniń bárin birdeı burynǵydaı bir ǵana Almatyǵa shoǵyrlanǵanyn kózge elestetýdiń ózi qıyn ári qısynsyzdaý sııaqty kórinip qaldy. Al bul saıası sheshimniń de Prezıdenttiń batyl bastamasymen jáne zor uıymdasty­rýshy­lyq erik-kúshimen júzege asqany málim. Nátıjesinde el aýmaǵynyń orta tusynda Almaty sııaqty, biraq ózinshe ásem, HHI ǵasyrdyń múlde jańa qalasy paıda boldy. Ol búginde konkýrs nátıjesi bo­ıynsha TMD-daǵy 81 qalanyń ishindegi eń tańdaýlysy dep tanylyp, bıýdjeti Qyrǵyzstan sııaqty jeke respýblıkanyń múmkindigimen teńelip otyr. Astana – qazirdiń ózinde álemdik saıasattyń baǵyt-baǵdaryn aıqyndaıtyn ortalyqtardyń birine aınalyp keledi. Munda Qazaqstannyń tikeleı bastama­shylyǵymen ómirge kelgen iri halyq­aralyq uıymdardyń jıyndary ótip jatady. Kóne qazaq dalasynda tuńǵysh ret alpysqa tarta memleket jáne úkimet basshy­lary men iri halyqaralyq uıym­dardyń jetekshileriniń qatysýymen Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maqtastyq uıymynyń VII Sammıti ótti. Qysqy Azıada oıyndarynyń alaýy Qazaqstanda alǵash ret jaǵylyp, onda otandyq sportshylarymyz tamasha tabys­tarǵa jetti. «Jumys istemegen adam ǵana qateles­peıdi», degen bar emes pe. Bir qoǵamdyq formasııadan ekinshisine kóshý alasapy­rany kezinde jibergen olqylyqtarymyz bolǵan da shyǵar, bálkim. Biraq, qalaı degenmen de jetistikterimizdiń basym ekendigi talas týdyrmasy anyq. Sebebi, bú­ginde qoǵam ómiriniń qaı salasyn alsaq ta kóńil qýantarlyq nátıjelerimizdiń bar ekenin kóremiz. Táýelsizdik jyldarynda qanshama óndiris oryndary, mektepter men balabaqshalar, mádenıet oshaqtary salyndy! Kóptegen qalalarymyz ben aýdan ortalyqtary burynǵydan abat­tandyrylyp, kórkeıip, kóriktene tústi. Ana tilimizde bilim alatyn shákirtter sany da úzdiksiz ósý ústinde. Myńdaǵan jastarymyz «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha álemniń eń úzdik ýnıversıtetterinde bilim alyp úlgerdi. Sondaı-aq óz elimizde de buryn qazaq dalasynda bolyp kórmegen, jańa turpatty joǵary oqý oryndary jumys isteýde. Osyndaı jetistikterdi qoǵam ómiriniń qaı salasy boıynsha da sanamalap, bul tizimdi odan ári soza berýge bolady. Qaza­q­standyqtardyń bıylǵy ótken Prezıdent saılaýynda qazirgi Elbasymyzdy qoldap daýys berýiniń de eń basty sebebi osynda. Máselen, bir ǵana «Mádenı mura» baǵdarlamasy boıynsha qanshama kóne ári qundy tarıhı, ádebı-mádenı jaýhar­larymyz halqymyzben tabysyp, dúnıe­júzi halyqtarynyń ozyq oı qazynalary ana tilimizge aýdarylyp, kitap bolyp basylyp shyqty. Tipti, halqymyzdyń 1000 áni men 1000 kúıiniń dıskige jazy­lyp shyǵarylýynyń ózi nege turady! Azdy-kópti kemshilikterine qaramastan, «Kóshi-qon», «Jasyl el», «Aýyz sý» baǵdarlamalarynyń aıasynda da kóptegen ıgilikti ister atqarylǵanyn jurtshylyq jaqsy biledi. Táýelsizdiktiń arqasynda talaı-talaı tarıhı tulǵalarymyz ortamyzǵa oraldy. Olardyń eńbekteri nasıhattalyp, kóshe­ler men alańdarǵa attary berilýde. Islamabad saıası taldaý ınstıtý­tynyń sarapshysy Muhammed Mýnırdiń «Nursul­tan Nazarbaev – kóregen kósh­basshy» dep atalatyn maqalasynda: «Kó­regen kóshbas­shylar óz memleketteriniń taǵdyryn ózger­tý qabiletine ıe tulǵalar qataryna jatady. Olardyń ereksheligi – kópshilikke aıqyn emes úrdisterdi baıqap qana qoımaı, ony basqalardyń da kórýine sebepker bolýynda jatyr», deýi bizdiń osy pikirimizdiń oryndylyǵyn dáleldeı tússe kerek. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, árıne, problemalar da barshylyq. Eńbek ónim­diligi áli de kóńil kónshitpeıdi. Shaǵyn jáne orta bıznestiń el ekonomı­kasyndaǵy úles salmaǵy qazirde de tómen. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarla­maǵa sáıkes jańa tehnologııalar qol­danylatyn kásiporyndar salynbaıynsha, olardyń mólsherin arttyryp, eńbek­aqyny kóbeıtý múmkin emes. Sol sebepti, atalǵan baǵdarlama boıynsha bizdiń elimizde tek byltyrdyń ózinde 152 kásip­oryn iske qosyldy. Olardyń sany budan bylaı odan da arta túspek. Elimizde úsh jyl ishinde «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtomobıl jolynyń 2,8 myń shaqyrymdyq qazaqstandyq bóli­gi salynbaq. Qazir 27 myń maman men jumysshylardyń qatysýymen bul jumys qyzý júrgizilýde. Alaıda, moıyndasaq ta, moıynda­masaq ta, búgingi ómirdiń shyndyǵy sol – qazirgi dúnıe óte kúrdeli ári saıası dúrbeleńderge toly. Memleketter ara­syndaǵy múdde qaıshylyqtarynyń as­qynýy, konfes­sııa­lardaǵy ózara únqaty­sýdyń jetispeýshiligi, terrorızm qaýpiniń buryn-sońdy bolma­ǵan deńgeıge kóte­rilýi, álemdegi ekolo­gııalyq ahýaldyń kúrdelilene túsýi, jer betinde kúndelikti tirshilik úshin eń qajetti isher as, kıer kıimge jarymaıtyn adamdar sanynyń artyp bara jatýy – osynyń bári de jumyr jerdiń keıbir núktelerinde qan­tógisterdiń oryn alyp, qoǵam irgesiniń shaıqalýyna, jalpy, adamzattyń alań kóńil ahýalynda ómir súrýine áser etýde. Sondyqtan, elimizdiń turaqtylyq jaǵ­daıynda, birlik týynyń astynda qarysh­ty qarqynmen damyp otyrýy – halqy­myzdyń baǵa jetkizgisiz baqyty der edim. Al baqyt – baǵasyn bilgenniń ǵana basy­na turaqtaıdy. Árıne, biz onyń qadirin bilýge tıispiz. Eń bastysy, búginde zaman talabyna saı, ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq baǵdarlamany júzege asyrýǵa qyzý kirisken Qazaqstannyń erteńgi keleshegi budan da jarqyn bolatyny sózsiz. О́ıtkeni, halqymyz Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen qolǵa alyn­ǵan qaı istiń de tabysty aıaqta­latynyna kámil senedi. Ári ol senim ózin únemi aqtap keledi. Aqan BIJANOV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy, saıası ǵylymdar doktory, professor.