Aýyl sharýashylyǵyn qoldaýdyń jańa kezeńi

Ekonomıkalyq salalardyń arasyndaǵy eń baıyrǵysy, ıaǵnı dástúrlisi aýyl sharýashylyǵy ekendigi belgili. Bul sala batyl bet­burystarǵa beıim emes. Biraq soǵan qaramastan, sońǵy jyl­dary bul sala aıtarlyqtaı damý kórsetkishterin kórsetýde. Máse­len, ótip bara jatqan 2016 jyly aýyl sharýashylyǵyndaǵy damý kór­set­kishi on bir aıdyń qorytyndysy boıynsha 4,5 paıyzdy qurap otyr. Ásirese, eginshilik óndirisiniń tamasha nátıje kórsetip, astyqtan rekordtyq ónim jınalǵandyǵyn atap ótýge bolady. Aýyl sharýashylyǵyna mem­leket qoldaýymen kóptegen jańa tehnıkalar satyp alynýy nátı­jesin­de sol óndirilgen mol astyq yń-shyńsyz, tek astyq ósirýshiler kúshimen ǵana jınap alyndy. Sonymen qatar, maıly daqyldar óndirisi, kartop, kókónis, baqsha daqyldaryn ósirý isi de oıdaǵydaı nátıje berdi. Mal sharýashylyǵy da jyldy birqatar tamasha nátı­je­lermen qorytyndylap otyr. «Jalpy alǵanda, aýyl sharýa­shy­lyǵynyń óndiris kólemi 2000 jyl­dardyń basynan bastap, damý­ǵa qaraı bet túzedi. Osy kezeń ara­lyǵynda odan alynatyn ónim kólemi eselep molaıdy. Máselen, 2001 jylmen salystyrǵanda 2015 jyly aýylsharýashylyq óndi­risiniń jalpy kólemi 6 ese ósip, 3,3 trıllıon teńgeni qurady. Álemniń 70-ten asa eline jyl saıyn 5-8 mıl­lıon tonna kóleminde astyq eks­porttaý múmkindigine ıe bol­dy. Sóıtip, Qazaqstan astyq ón­­dirý jóninen álemdegi eń iri mem­­leketterdiń birine aınaldy. Sondaı-aq, jyl saıyn 2,5 mıllıon ton­naǵa deıin undy syrtqy naryq­tarǵa shyǵara otyryp, sońǵy jyldar bederinde álemdegi kósh­basshy elderdiń qataryna berik ornyqty», deıdi «Atameken» ult­tyq kásipkerler palatasynyń Agro­quzyret ortalyǵynyń dırek­tory Tóleýtaı Rahymbekov. Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­liginiń Strategııalyq josparlaý jáne taldaý departamenti dırek­torynyń orynbasary Ásel Rama­zanovanyń aıtýynsha, aýyl sharýa­shylyǵynda júrgizilgen reformalardyń nátıjesinde aýyl­darda naqty menshik ıesi paıda bolyp, mentalıtet ózgerip, naryq ustanymdaryna negizdelgen jańa óndiristik qarym-qatynas ornady. Munyń ózi aýyl sharýashylyǵynyń búkil álemge tán qaǵıdattarǵa sáı­kes qaıtadan damýyna ulasty. Aýyl sharýashylyǵyna jasalyp kele jatqan turaqty memlekettik qoldaý bul salanyń odan ári damýy­na qýatty serpin berdi. Osy úrdis áli de jalǵasý ústinde. Máse­len, 2017-2021 jyldarǵa arna­lyp aýyl sharýashylyǵyn qol­daý­dyń jańa memlekettik baǵ­dar­­lamasy ázirlenýde. Tujy­rym­damalyq turǵydan alǵanda, bul baǵdarlamanyń basty ba­sym­dyqtary men qaǵıdattary qazir­diń ózinde aıqyn. Atap aıt­qan­da, memlekettik baǵdarlama­­nyń bas­ty maqsaty naryq qajet ete­tin básekege qabiletti agroónerkásip­tik keshen ónimderiniń molaıýyn qamtamasyz etý bolyp taby­la­dy. Al naqty mindetterine kele­tin bolsaq, atalǵan kezeń araly­ǵyn­da mal sharýashylyǵynyń tıim­diligin 58 paıyzǵa, ósimdik sharýashylyǵynyń tıimdiligin 40 paıyzǵa kóterý kózdeledi. Osy baǵ­darlamanyń negizinde aýyl­dardaǵy úı sharýashylyqtaryn memlekettik qoldaýdyń joldary aıqyndalyp otyr. Bul mindet úı sharýashylyqtarynyń basyn biriktirip, olardy kooperasııalaý arqyly júzege asady. Sóıtip, 2017-2021 jyldar aralyǵynda 670 myńnan astam usaq óndirýshi taýarly óndiriske tartylady. Olar­dyń qolyndaǵy ónimderdi jı­nap, ótkizýge memleket kómek­tese­tin bolady. Sol qoldaýdyń bir túri retinde kooperatıvterge birik­ken úı sharýashylyqtaryna olardyń qolyndaǵy maldardy asyldandyrýǵa jáne basqa da qajet­tilikterge memleket tarapynan sýbsıdııa, ıaǵnı tegin demeý qarjy beriletin bolady. Munyń syrtynda Elbasy Úki­metke aýyl sharýashylyǵy maq­satynda 600 myń gektardan astam sýarmaly jerdi aınalymǵa tartý, ıaǵnı paıdalanýǵa engizý jóninde tapsyrma bergen bolatyn. Osy tapsyrmany oryndaý tetikteri de atalǵan baǵdarlamada kórinis tappaq. Eger sýarmaly 1 gektar jerdiń beretin paıdasy 1 gektar tálimi jerden 30 esedeı artyq bola­tyndyǵyn esepke alatyn bolsaq, osynshama kólemdegi sýar­maly jerdiń aýyl sharýa­shyly­ǵy aınalymyna qosylýy aýyl bız­nesiniń ekpindeı damýyna múm­kindik berip, salanyń jańa satyǵa kóterilýine, elimizdegi kóptegen ónim túrleriniń burynǵyǵa qara­ǵanda, áldeqaıda molaıýyna múmkindik bermek. Qazirgi kúni atalǵan baǵdar­lamanyń mańyzy men erekshe­likterin halyq arasynda túsindirý jumystarymen Premer-Mı­nıstr­­diń orynbasary – Aýyl sharýa­­shylyǵy mınıstri Asqar Myrzah­metovtiń ózi bas bolyp jumylyp otyr. Munyń da mánisi bar sekildi. О́ıtkeni, memleket endigi kezek­te elimizdiń agrarlyq sektoryn da­mytý­ǵa, osy arqyly aýyl halqy­nyń turmysyn jaq­sartýǵa erekshe mán berý ústinde. Sodan da sala jyl ótken saıyn strategııalyq basym­dyqqa ıe bolyp keledi. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»