Táýelsizdik jemisi

Elbasy Nursultan Nazarbaev ústimizdegi jyldyń naýryz aıyn­da Otanymyzdaǵy yqpaldy basylym ókilderimen suhbat kezinde «Qazaq­stan» telearnasy 1 qyrkúıekten bastap, memlekettik til márte­besin alǵan qazaq tilinde habar taratady dep aıtqan bo­la­tyn. Elbasy osy baılamyn Dúnıejúzi qazaqtarynyń mamyr aıy­n­da ótken IV quryltaıynda da naqtylaı túsken edi. Bul táýel­siz­diktiń arqasynda qazaq tiliniń abyroıynyń asqany jáne eldi­gi­mizdiń 20 jyldyǵyna tolymdy tartý dep bilemiz. Bas basylym ótken tamyz aıynyń 26-sy kúni «Qazaqstan» teleradıo  korpo­ra­sııa­sy» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraıymy Nur­jan Mu­hamedjanovamen suhbat ja­rııalaǵan bolatyn.  Endi, mine, sol materıaldy oqyp, 1 qyrkúıekten bastap tek qana qazaq tilinde habar beretin telearnany kórgen jurt ózderiniń al­ǵysta­­ry men rı­zashylyqtaryn bildirip, redaksııamyzǵa hat joldap jatyr. Búgin biz solardyń bir tobyn oqyrmandarymyzǵa usynyp otyrmyz.   Qýana bilgenge qut qonady Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt – nury tasysyn degendeı, kópten kútken, el bop, jurt bop ańsaǵan qazaq tildi tele­arnanyń dúnıege kelgenin qýana qarsy aldyq. Toqsan toǵyz ıgi istiń atqarylǵanyn kórmeı, onyń júzinshi jetimsizdigin ǵana kózge shuqıtyn halyq – biz emes. Qýana bilmegenge qut turaqtamaıtyny ras. Sondyqtan Qazaqstan telearnasynyń táýlik boıy qazaq tiline kóshkenine qýanaıyq, aǵaıyn. Ol – elimizdiń Táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy qarsa­ńyndaǵy qol jetken ulttyq mándegi jemis­te­rimizdiń bir parasy. Bul – Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev­tyń keshe ǵana Parlamenttiń besinshi sessııa­sy­nyń shymyl­dyǵyn ashqan sózinde aıqyndap aıtqan otandyq telearnalar men radıotolqyndarǵa qýatty serpin berý mindetiniń oryndalýynyń bir kórinisi. «Biz óz úıimizde tártip ornatýǵa tıispiz», degen Nursultan Ábishulynyń keń mazmundy nusqaýynyń aýqymy osynaý  telearnadaǵy ult muratyn da qamtysa kerek. Bul bir ǵana «Qazaqstan» telearnasy ujymynyń qam-qareketi bolýǵa tıis emes. Aspanymyzdyń álemindegi qus jolyndaı jaryq iz tústi. Endi onyń úzilmeı, úzdiksiz keńeıip, jarqyraı berýine búkil zııaly qaýym at salyssa – nur ústine nur. Taza  qazaq tilinde telearnamyz joq dep shý kótergen ult qaımaǵynyń endigi jerde dúnıege kelgen sol qarlyǵashtyń shyn mánindegi halyqtyq, ulttyq mazmunyn­da qalyptasyp damýyna úles qosyp, ózderiniń naǵyz ult zııalylary ekenin dáleldeıtin sáttiń bireýi – osy. Osynaý jeńisimiz jeńildep, qunsyzdanyp ketpeýi qajet. Telearnanyń qazirgi baǵdarlamasyndaǵydaı kóbisi­niń tili qazaqsha bolǵanymen, qazaqı rýhtan  jurdaı aýdarmalyq  habarlardan neǵurlym arylýdy  qolǵa alaıyq. Bul telearnanyń – Qazaqstan memlekettigin nyǵaıtýǵa eter qyzmetin ulttyq mazmun arqyly atqarýyna ult zııalylarynyń kómegi kerek-aq. Ol úshin: - birinshiden, ult zııalylaryn osy telearna úshin shyǵar­mashylyq iske qyzyqtyratyn, túrli konkýrstar uıymdas­tyryp, shyǵarmashyl áýletimizdiń áleýetin keń tartýdy qarastyrsa deımiz; - ekinshiden, Úkimetimizdiń osy maqsatta Qazaqstan telearnasyna tıisti qoldaýlary saıabyrsymasa; - úshinshiden, «Qazaqstan» telearnasy «Kórermen tilegi» degen sııaqty arnaıy baǵdarlamany turaqty engizse, kó­rermender bul telearnadan neni kórgisi keletinin búkpesiz aıtyp otyrar edi. Ulttyq dilimizdi, tilimizdi, salt-dástúrimizdi, máde­nıe­timizdi, rýhanı-adamgershilik baılyǵymyzdy, órkenıettik tanymymyzdy damytýda jáne saqtaýda úlken úles qosa alatyn telearnamyzdyń qalyptasýyna tabys tileıik! Aıagúl MIRAZOVA, Almaty qalasyndaǵy  Y.Altynsarın atyndaǵy  №159 gımnazııanyń dırektory, Qazaqstannyń Eńbek Eri.   Ult tiliniń uıytqysy Jańa bastalǵan aı buryn bilim kúnimen qýantatyn. Bıyl oǵan «Qazaqstan» telearnasy qosyldy. Taza qazaq tilinde habar taratyp, ulttyq mártebemizdi kóterdi. Bul ómir boıy ańsaǵan egemendigimizdiń shapaǵaty ǵoı. Bir zamandary qazaq jyrynyń jampozy Maǵjan Jumabaev ata-babadan qalǵan jalǵyz muram til dep edi. Sol til táýlik boıy qazaqsha sóıleıtin boldy. Osy birer kúnniń aldynda ǵana 100 jyldyǵy atalyp ótip jatqan Qasym Amanjolov týraly ádemi habar berdi. Uly aqynnyń qyzdary Darıǵa men Janna sóılep, ákeleri týraly estelikter aıtsa, ózge azamattar onyń ómir jolyna toqtalyp, otty óleńderin eske túsirdi. Buryn mundaı baǵdarlamalardyń basy durys bastalǵanmen, aıaǵy tez bitip qalýshy edi. Myna dıdarlasýda án men óleń astasyp, súısine otyryp kórdik. Ulttyq arnanyń qazaqsha sóıleýi bul tildi saqtaýdyń, ultty saqtaýdyń, qazaq degen halyqtyń bolǵanyn, bola beretinin, onyń bolashaǵy zor ekenin kórsetse kerek. Bir tilegim bar, teleaýdarmalar bergeni jón. Biraq, ózgelerdiń jeteginde ketip qalmasa eken. San ǵasyrlyq tarıhy bar qazaqtyń eli men jeri, ulttyq bolmysy, óneri, dástúri, ádet-ǵurpy, nesin aıtasyz, izdep taba alsaq, asyly jetip jatyr. Sony kóretin kóz, sezetin júrek bolsa eken deımin. Rysbek BEISETAEV, neırofızıolog. Qaraǵandy.   Aýyl jurtynyń da aıtary bar Qııanda jatqan aýyl jurty buryn «Qazaqstan» tele­arna­syn qosqanda birde qazaqsha sóılep, birde oryssha sóı­lep, habardyń keıde basyn, keıde aıaǵyn kórip júretin edik. Endi ulttyq arna ult tiline kóship, halqymyzdyń qadir-qasıetimen jan-jaqty tanysa bastadyq. Ásirese, «Kelbet», «Syr-suhbat», erteńgisin úlken-kishimiz qyzyǵa tamashalap, elge belgili azamattardyń áńgimelerin estip, dıdaryn kóretin «Tańsholpannyń» jóni bólek. Al, balalarǵa arnalǵan qyzyqty habarlar, mýltfılm­der erekshe este qalady. Men búkil sanaly ǵumyrymdy bilim salasyna arnap kele jatyrmyn. Ultymyzdyń tilinde júretin bul telearnada aldaǵy ýaqytta aýyl ómiri jıi berilip tursa, eldi mekenderdegi mádenıet oshaqtary, bilim salasynda júrgen azamattar týraly da aýqymdy habarlar uıymdastyrylsa jón bolar edi. Tipti, úzdik muǵalimderdiń ozyq tájirıbesi berilip otyrsa, bul jastar úshin tálimdi bolar edi. Qajet bolyp jatsa, ustazdar baǵdarlamasy dep aptanyń bir kúninen belgili ýaqytty kórsetse, urpaq tárbıesinde júrgenderge kómek bolar edi. Bir sózben aıtqanda, aýyl ómiri ár qyrynan berilse degen tilegimdi bildire ketsem deımin. Jalpy, «Qazaqstan» telearnasyn qazasha sóıletýge uıytqy bolǵan Elbasy Nursultan Nazarbaevqa rahmetimizdi aıta otyryp, jaqsy is eldik turǵyda, jurttyq úlgide ár qyrynan kórinip jatsa nur ústine nur bolmaq. Serik BAIаNBAEV, Erikti orta mektebi dırektorynyń orynbasary. Almaty oblysy, Sarqan aýdany, Kókjıde aýyly.   Jaǵymdylyq janymyzdy jadyratty Elimizdiń kún sanap, eńsesi bıiktep, erteńi búginnen baqytty bolyp kele jatqanyna naqty mysaldar jetkilikti. Ony merzimdi basylymdarda shyqqan maqalalardan oqyp, telearnalardan berilgen habarlardan kórip júrmiz. Jaqynda elimizdiń bas basylymynan osy gazettiń tilshisi Qorǵanbek Amanjoldyń «Súıinshi!» aıdarymen berilgen «Qazaqstan» teleradıo korporasııasy» aksıonerlik qoǵa­­mynyń basqarma tóraıymy Nurjan Muhamedjanovanyń Táýelsizdiktiń tamasha tabysy» atty áńgimesin oqyp, mem­leketimizdiń mereıin kóteretin ultymyzdyń ulylyǵyn aı­qyndaıtyn jyly jańalyq, qýanyshty habarǵa qanyqtym. Telearna rýhanı tárbıe quraly, adamı qundylyqtardy qalyptastyrýdyń tetigi retinde kóp sharýalar tyndy­ra­tyny belgili. О́rekenıetke qadam basyp otyrǵan qoǵamda, ǵalamdyq jahandaný zamanynda onyń orny men róli zor. Memleket qurýshy ulttyń tilinde táýlik boıy habar berý buryndary túsimizge kirip pe edi. Bul 20 jyldyǵyn merekelegeli otyrǵan táýelsizdiktiń nátıjesi, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasy. Biz joldasym Jumabaı ekeýmiz qarapaıym sharýa adamymyz. Eńbekten baqytymyzdy taýyp, on balany aıaqtandyrdyq. Qazir zeınetkerlermiz qol bosta teledıdar qaraımyz. Ras, óz balalarym eseıip, aıaqtarynan nyq turyp ketti. Alaıda, nemereler bar. Qala berdi ana júregi elimizdegi jas urpaqtyń taǵdyryna da alańdaıdy. Ana tilimizdiń ásem áýezin estigen urpaq, onyń salt-dástúri men ádet-ǵurpyn umytpaıdy. «Qazaqstan» telearnasynyń táýlik boıy qazaq tilinde habar berýi arqyly biz ózimizdiń memlekettiligimizdi ǵana tanytyp qoımaı, tilimizdi qurmetteımiz. Elimizdegi ózge halyqtarǵa bul úlgi-ónege bolady, ásirese, ana tilin bilmeıtin shalaqazaqtardyń sanasyna sáýle shashady. Taza qazaq tilinde sóıleıtin arnany kórý barsha qazaqtyń armany bolatyn, ásirese, biz sııaqty aýylda týyp-óskenderdiń. Bul muratymyzǵa da jettik. Buryndary da osy telearnanyń «Menshikti meken», «Segiz qyrly» habar­laryn qyzyǵa qaraıtynbyz. Endi buǵan jańa jobalar, bolmysy bólek baǵdarlamalar qosylyp jatyr. Jaqynda qazaqtyń ómirden ótken belgili tulǵalaryn eske túsiretin «Sónbes sáýle» habary kórermenderge usynylady eken. Ol da tanymdyq, taǵylymdyq baǵdarlama bolady dep senemiz. Telearnada jasalatyn jobalardy júzege asyrýǵa zııaly qaýymdy kóptep tartýdy oılastyrý da kóńilden shyǵady. Telearna basshylarynyń kórermenge oı salyp, olardy talpyndyrýǵa baǵyt ustanýy korporasııa jumysynyń tabysty bolatynyna kepildik bergendeı. Bul táýelsizdiktiń taǵy bir jemisi, tamasha tabysy. Táý­elsizdiktiń arqasynda kelgen ıgilikterimizdiń arta beretinine kámil senemiz.Búginimizden erteńimiz sáýleli de shýaqty bolatynynyń bir dáleli osy. Tórehan MUQANOVA, ardaqty ana. Aqtóbe oblysy.   Kesh kelgen qýanysh Men – mekenine qaıtqan qazdaı, óz ana tilime endi ora­lyp júrgen qazaqtyń birimin. Balalyq shaǵym Sarykól aý­da­nyn­da ózge ult ókilderiniń arasynda ótti. Orys mektebin bi­tirdim. Odan keıingi jyldarda da jumysymnyń yńǵaı­yna, onyń ústine taǵdyrdyń jetegine baılanysty qazaqsha sóıleýge, ana tilim týraly oılanýǵa mursha kelmegen edi. Qazir oılap otyrsam, ana tilimniń máıeginen azyq ala al­map­pyn, sulýlyǵyn sezinbeppin. Munyń da utylý ekenin oı­laǵanda júregimniń jylaıtynyn jasyra almaımyn. Jaqynda «Qazaqstan» telearnasy efırde tek qazaq tilinde habar tarata bastaǵanyn baıqap, qýanyp qaldym. Men «tildi qalaı úırenýge bolady?» degen saýal tóńireginde jıi oılanamyn. Teledıdardan qazaq tilindegi qyzyq ta maz­mundy habarlar ótip jatsa, adamnyń ana tiline aldymen qulaǵy úırenedi. Ekinshiden, túsingennen keıin ony úı­renýge degen qyzyǵýshylyǵy artady. Tanymdyq, rýhanı dúnıelerdiń, aqparattardyń barlyǵyn ana tilinde jany­myzǵa sińiremiz. Tildik orta úlken kólemde ornyǵady. Qostanaıda «Qazaqstan» telearnasynyń fılıaly bo­lyp sanalatyn oblystyq teledıdar habarlary áli de eki tildi júrgizilýde. Bul da ýaqyt óte kele memlekettik tilge kóshetinine senimim bar. Teledıdar pármendiligi ana tilimiz – memlekettik tilimiz aıasynyń keńeıýine osylaı qyzmet etse ıgi. Gúljan ShAQANOVA, Qostanaı.