Qurǵaq qymyz Eýropanyń suranysyna ıe

Elbasy Joldaýynda kórsetilgen tapsyrmalarǵa sáıkes ınnovasııalyq úrdisti ıgerý máselesi Semeıde de jolǵa qoıy­lýda. О́ndiristi ýaqyt talabyna saı óristetý maqsa­tyn­da qolǵa alynǵan jobalar az emes. Sol jobalardyń aldyń­ǵy legi ıgerilip, óz jemisin bere bastady. Biz sóz etkeli otyr­­ǵan óndiris ornynyń ónimi búgingi tańda Qazaqstandy qoıyp, Eýropada da suranys týdyryp otyr. Kirpııaz eýropa­lyq­tardyń talǵamyna saı ónim óndirý Semeıdegi «Ibraev-K» óndiristik kooperatıviniń bas dırektory Ǵabbas Tókesh­uly­nyń qolynan keldi. Bıeniń súti – saýmaldy birden qurǵatyp, aq untaqqa aı­nal­dyrý Fransııa, Germanııa sekildi elderde erterek qolǵa alynǵan. Qymyzdyń bul qur­ǵaq túri tek sýsyn úshin ǵana emes, dári-dármek jasaý sa­la­synda da taptyrmaıtyn shıkizat. Mine, qulaqpen estigendi kózben kórgen degen osy. Dál osyndaı qurǵaq qymyz shyǵarý Semeı jerinde qolǵa alyndy. Semeı – Abaı tasjoly boıy­nyń 11-shi shaqyrymynda or­na­lasqan jańa kásiporyn naýryz aıynan beri qalypty iske qo­sylyp, qymyzdyń untaqtalǵan túrin shyǵaryp keledi. Jańa kásiporynnyń ınjeneri Ermek Ábdıevtiń aıtýyna qaraǵanda, qurǵaq qymyz óndirisi nemis tehnologııasymen jabdyqta­lyp, tıisti qondyrǵylarmen to­lyqtaı qamtylǵan. Bıe saý­ýǵa arnalǵan arnaıy temir torlar salynǵan. О́ndiris teh­no­lo­gııasy boıynsha 100 lıtr saýmaldan mólshermen 30 kılo qur­ǵaq untaq alynatyn kó­rinedi. Barlyq parametrler tıisinshe saqtalmasa qajetti mól­sher­de ónim óndirý qıyn. Máselen, mamandardyń aıtýyna qara­ǵan­da, bıeniń súti saýyl­ǵan bette 90 paıyz mól­sherde ana sútiniń quramyna jaqyn bo­la­dy eken. Bul kór­set­kish deńgeıi saýyl­ǵan saýmal ydysta tur­ǵan saıyn tómen­deı bermek. Saýmal boıyndaǵy mıneral­dy zattardy qajetin­she saqtap qalý úshin mundaǵy tehnologııa boıynsha saýylǵan saý­maldy keshiktirmeı, óńdeýge múmkin­di­ginshe tez arada jibergen abzal. Sol úshin de óndiris sehy men bıe saýylatyn oryn jaqyn ornalasqan. Bıe saýý orny jabyq ǵımarat ishinde ornalasyp, tóńiregi tolyqtaı taza turýy qarastyrylǵan. Bul da qurǵaq qymyz sapasynyń saqta­lýy­na qatysty shara. Saýmalǵa saýylǵan bette kún, jel tıgizbeý de tıisti talaptardyń biri. Qazaq dalasynda qymyzdy óndiris jolymen óńdep, arnaıy qutylarǵa jaýyp shyǵarý buryn-sońdy bolmaǵany belgili. Qazaq eli óz táýelsizdigin alyp, kásip­ker­likke jol ashylǵannan beri qazaq azamattary da bıznestegi múm­kindikterin keńinen paıda­la­nyp, el maqtanyshyna aınala tú­sýde. Ol birinshi kezekte, memle­ke­timizdiń shaǵyn jáne orta ká­sipti damytýǵa basa nazar aýdar­ǵan­dyǵynyń nátıjesi. Otany­myz­dyń ekonomıkalyq qýaty ese­lengen saıyn elimizdiń óndiris sa­lasyna ınnovasııalyq jańa­lyq­tar engizýge múmkindikter týa bas­tady. Sonyń nátıjesinde qy­myzdy arnaıy qutyǵa quıyp shy­ǵarýdyń syrtynda qurǵaq qymyz óndirýge de qol jetip otyr. Semeıde óndiristik jolmen qymyz­dy qutylarǵa quıyp shyǵaratyn «Asaý bottler» seriktestigi jaı­ly osyǵan deıingi maqalamyzda jan-jaqty aıtylǵan. Qurǵaq qymyz jergilikti jurt­ty jańalyǵymen tánti qyl­ǵany bolmasa, ony paıdalanýǵa bálendeı ynta tanyt­paıtyn­dy­ǵy anyq. Bul jaǵyn da bıznesmender eskermeı otyrǵan joq. Qurǵaq qymyzǵa quraq usha um­tylatyn eldermen kelisim júr­gize otyryp, ónimderine jol ash­qan. Eýropa elderinde qutydaǵy qymyzdyń lıtri mólshermen 7-8 eýro bolsa, qurǵaq qymyz kılosy 20-25 eýro turady. Al, dári-dá­rý­men baǵytyndaǵy quny álde­qaı­da qymbatyraq. Qymyz untaǵy sıyr sútiniń untaǵyna qaraǵanda óte jyldam erıtinine de ǵa­lymdar kóz jetkizipti. Naq­tyraq aıtqanda, qurǵaq qymyz untaǵy ol jaqta negizinen kosmetalogııa, farmesevtıka, balalar men dıetalyq taǵamdarǵa qoldanylady. Sonymen birge bul ónim ǵaryshkerler, shahterlar, alpınıster men sýda júzýshilerdiń de suranysyn arttyra túsýde. Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dy­ǵyna oraı «20 jarqyn is» bastamasymen tuspa-tus ashy­lyp jaqtan Semeıdegi qurǵaq qymyz kásiporny Qazaqstanda birinshi bolyp qolǵa alynyp otyrǵanyn da aıta ketken jón. Kerek deseńiz, TMD elderi sheń­berinde de bul sharýany áli eshkim ıgere qoıǵan joq. Innovasııalyq úrdistiń ıgiligin kóre bastaǵan Qazaqstan kásip­kerleri keleshekte de tyń jobalar men tolaıym tabystar tizginin teń ustap, ıgiligin el kóretin is tetigin taba beretinine esh kúmán joq. Qaırat ZEKENULY, jýrnalıst. Dáýlet SEISENULY, Semeı.