Cóz soıyl № 36

áziliń jarassa...

 – Eger operasııany tegin jasatsaq... nátıjesi «ǵajap» bolýy múmkin!..

«Vokrýg smeha» jýrnalynan alyndy

Ázil-ospaq, syn-syqaq

BIRDE...

Gáp qaıda

О́zbek jazýshysy Asqat Muhtar ádebı-kórkem «Shyǵys juldyzy» jýrnalynyń bas redaktory bolyp qyzmet istep júrgen kezinde Almatyǵa qonaq­qa kelipti. Ol kezde bizdegi «Jul­dyz» jýrnalynyń bas redak­tory Syrbaı Máýlenov eken. – Syrbaı, osy seniń «Jul­dyzyń­nyń» tırajy keremet kóp qoı... Qalaı­sha kóbeıtip júrsiń? – deıdi Asqat áriptesinen syr tartyp. Sonda Syraǵań: – Aseke, biz juldyzbyz ǵoı... Batysqa da, shyǵysqa da, tipti kúngeı men teris­keıge de nurymyzdy shasha beremiz. Sirá, oqyrmanymyz da sol sebep­ti kóp shyǵar. Al sizder tek shy­ǵysqa ǵana nur shashatyn juldyz­syzdar... Menińshe, gáp osynda! – dep ádemi ázilmen jaýap beripti.

Igi tilek

Syraǵań  –  Syrbaı Máý­lenov «Qazaq ádebıetine» eki ret bas redaktor bolǵany bel­gili. Sol ekinshi joly bas redak­tor bop bekigen soń, birde Ortalyq Komı­tet­tiń kezekti plenýmyna qatysady. Úzi­lis kezinde Syraǵań buryn Ortalyq Komı­tet­tiń sekretary bolyp istep, ornynan túsip qal­ǵan N.Jandildındi kóredi. Burynǵy úl­ken bastyq tóńiregine bir top adam jı­nap, áńgimelesip turǵannan keıin, Syraǵań baıqamaǵansyp bylaı qaraı óte beredi. – Iá, Syrbaı, sen «Qazaq ádebıetine» qaıtyp barypsyń ǵoı? – dep Jandildın ótip bara jatqan Syraǵańdy toqtatypty. Sonda Syraǵań: – Onyńyz ras... Men qaıtyp ba­­rýyn qaıtyp bardym ǵoı. Meniń qaıtyp barǵan jolymdy qudaı taǵala sizge de bermes pe eken? – degen eken.  

Jaraıdy, «tórt» bolsyn ...

Barlyq jýrnalısterdiń bas bapkeri, tárbıeshi-tálimgeri bolǵan aıaýly us­taz professor Haıyrjan Bekhojın emtıhan alǵanda jurttyń bárine birdeńe bilseń «bes» qoıatyn da, bilińkiremeı kibirtiptep qalsań «tórt» qoıatyn. Ol kisiniń qorjynynda «úsh», «eki» degen baǵalar atymen bolmaıtyn. Sol aǵamyz bir joly ózi jetekshilik etken dıplom jumysyna maqtap-maqtap «bes» qoısa kerek. Al opponenti belgili synshy, feletonshy Seıdildá Tóleshov álgi jumystyń saý-tamtyǵyn qaldyrmaı synaı kelip, «Buǵan «úsh» qoıýǵa da bol­maıdy», – depti. Sonda Haırekeń turyp: – Áı, Seıdildá, sen keshir, men artyǵyraq ketken ekenmin, jaraıdy, «tórt» bolsyn, – degen eken. Kórgen BILGENOV ASTANA

Úı alǵanym, uıalǵanym...

On jyl boıy ońbaı júrip, Bıyl ǵana úı alǵanmyn, Úsh bólmeli bul páterdi, Aıǵa ushqandaı qııaldadym.   Ákim kelip tapsyrdy kilt, Bir jan eken kúlimdegen, Baqytty jan joq ta shyǵar, Dúnıede búgin menen.   Al, arada eki aı ótti, Sý jańa úıim syr bildirdi, «Qurǵaq  jótel» –  syrqaty kóp, Kóńilimdi shyn búldirdi.   Bóten daýys shyǵarady, Edenderi syqyr qaǵyp, Aıaq bassań «kúńkildeıdi», Aýrý adam syqyldanyp.   «Svetter» o bastan-aq, Deni durys jalǵanbapty, Ákesiniń qunyn surap, Elektrık jalmań qaqty.   Tóbesiniń sylaqtary, «Abaıla» dep qulap turdy, Qatyn-balam «qaıtemiz?» dep, Kózderinde suraq turdy.   Ájethana ájeptáýir, «Sý qaıda?» dep kúńgirleıdi, Santehnık sandalyp júr, «Kak eto?» dep mińgirleıdi.   Sý krany oqtyn-oqtyn, Bir tamshyǵa zar bolady, Tún ortasy aýǵan shaqta, Saryl-gúril bar bolady.   Joǵaryǵa jylý jetpeı, «Sorlatty-aý» dep opynamyz, Vokzalǵa kep túnegendeı, Tún kúzetip otyramyz.   Qabyrǵasy úıimizdiń, «Normalno» deý múmkin emes, Estiledi aıqaı jyry, Kórshi áıeldiń tym kúlegesh.   Plastıkti terezeler, Asha qoısań jabylmaıdy, Bir  «mástirdi» shaqyrmasań, Munyń baby tabylmaıdy.   Esikter de esi ketken, Tutqalary qoldy qysty, Shegeleseń shekten shyǵyp, Qıqańdaýy boldy kúshti.   Ne qylsa da úıimiz ǵoı, Jaǵdaı endi túsinikti, Oılaımyz tek osy kúni, Bolsa eken dep ishi qutty.   Segizinshi qabatqa kep, О́zime olja úı alǵanym, «Qonys toıy qashan?» degen, El-jurtymnan uıalǵanym...  Ázirbaıjan QONARBAEV   Mańǵystaý oblysy

Suraq – jaýap

– О́tkende ózimizden shyqqan otandyq jıHazdyń túr-túrin satyp aldym.  – Sapasy qalaı eken?  – Ol jaǵyn bilmeımin, monsha jaqqanǵa jaqsy eken... *** – Osy ómirdi jalǵan dúnıe dep nege aıtty eken?  – Maqtaǵany da, jaqtaǵany da, dattaǵany da, sottaǵany da jalǵan. Sol úshin de jalǵan dúnıe deıtin shyǵar *** Qurbymnyń týǵan kúnine iri, biraq  az zat alaıyn ba, álde kishkentaı, biraq kóp zat alaıyn ba?  – Árıne, kishkentaı, biraq kóp zat al.  – О́zim de shemishke satyp alǵan durys pa dep oılaǵanmyn. *** – Áke, maskúnemder degen kimder? – Ana jerdegi tórt qaıyńdy kórip tursyń ba? Mine, sol tórt qaıyń maskúnemderge segiz bolyp kórinedi. Túsindiń be? – Túsindim, áke. Biraq ol jerde eki qaıyń tur...  

Polısııadaǵy «paı-paı!»

Eki MAI qyzmetkeri jol boıynda áńgimelesip tur: – Anaý zymyrap kele jatqan kóliktiń jyldamdyǵy qansha?  – 150 dollar! *** Bir jigit kóligimen MAI beketiniń janynan kúnde ótedi eken. Bir kúni ony toqtatady: – Baseke, nege toqtattyńyz, ereje buzǵan joqpyn ǵoı? – Maǵan qaryzǵa 10 myń teńge bere turshy. – Qalaı qaıtarasyz? – Kelesi joly bir-eki ret ereje buza berseń bolady. *** MAI qyzmetkeri júrgizýshige: – Siz jaıaý júrginshiler jola­ǵyn basyp ótip, oqýshylarǵa nege jol bermedińiz? – Kimniń kimge jol berýi kerek ekenin men jaqsy bilemin, shyraǵym. Ári-beriden soń meniń jasym úlken emes pe?! *** Emhanada: – Dáriger, maǵan kimniń mıyn aýys­tyryp salǵansyz? – MAI qyzmetkeriniń. – Báse, qolymdy shoshaıtyp, ysqyra beremin, ysqyra beremin...  

Pátýaly báıge

Pyqyp erteńgi bolatyn alaman báıgeni oılap túnimen kóz ilmeı dóńbekship shyqty. Barsa boldy, alty alashtyń alaman attary baq synar at jarysyna qatyssa boldy, qumary qanyp, aıyzy qanar edi-aý! Kúıdiretini – báıgesi demalys kúnderge buıyrmaı, onyń ústine qyzmettegi qyzý naýqan keńirdekten alyp attap bastyrmaıdy. Ujym bolyp úıilip-tógilgen tapsyrmany oryndamasa omaqasa opyrylyp, birjola qurdymǵa ketip tynarlary anyq. Ne de bolsa dep, kóresini kóre jatar­­myn, kóp bolsa qyzmetten keter­m­in dep Pyqekeń báıgege barmaq bolyp sheship, sonda da dep, únsiz qal­­ǵan­dy jón kórmeı, bettiń aryn belge býyp, «aýrý alyp urdy» degendi maıyn tamyza aıta qoıaıyn dep tikeleı bas­tyǵyna «Jumystasyz ba?» dep edi, ol daýysy qarlyǵyńqy, úzip-jaryp: – Ne bolǵanyn, opyrylyp qalyp­pyn... ystyǵym kóterilip, túni boıy kóz ilmeı shyqtym. Búgin bara almaımyn, ózińe sendim, meni joqtatpa! – deıdi. ...Pálekettiki, qyrsyqqanda qymyran irıdi. Sheshingen sýdan taıynbas, ne de bolsa dep Pyqekeń bárin baqylap otyratyn bastyqtan keıingi oryn­basar­dyń telefonyn terip: «Áleke, qyzmettesiz be?» dep edi: – Búgin bolmaımyn. Jaqyn jıen qaıtys bolyp, sonda ketip bara jatyrmyn, – dep kelte qaıyrdy. Oıpyr-aı-á, tikeleıi anaý, tekserip-tirkep otyratyny mynaý... Joly bolaıyn dep tur, tek mundaıda bas bastyqtyń qaharyna mineri sózsiz... Pyqekeń ári oılap, beri oılap, qatal bas bastyqtyń qaharynan qaltyraǵan bolyp biraz otyrdy da, kóz aldyna búgingi óter báıgeniń yrdý-dyrdýy, qyzyq-shyjyǵy eles­tep eseńgirep otyryp, bas bastyqqa habarlasa qalǵanyn bilmeı qaldy. Bunyń aıtqan mińgir-dińgirine qulaq aspastan bas basekeń: – Bajamnyń balasy attan qulap aýyr halde aýrýhanaǵa túsipti... Men sondamyn. Tapsyrylǵan isti tap-tuınaqtaı etińder! – dep buıyra sóılep ol kisi de kelte qaıyrdy... ...Pyqekeń qýanǵannan «Áp, bárekeldi!» dep atyp turyp ıppodrom jaqqa qustaı ushty. Aıym ońynan týdy dep osyndaıda aıtqan bolar... Pyqyp jón-jónimen, ret-retimen tilep boldyra almas kúnge rıza qalyppen yrdý-dyrdý báıge ótip jatqan ortadan oıyp turyp oryn aldy. Ne kerek, taırańdap taı jarys ta ótti, búlkildep jorǵa jarys ta bitti – Pyqekeń rıza! Al odan sońǵy bolyp ótken alys qashyqtyqtaǵy alaman báıgeniń jóni bólek boldy-aý!.. Pyqekeń jarysqa qatysqan nebir tulparlardy kórip kózaıym boldy, aıyzy qandy. О́zi báıgege bás tikpese de alamannyń aldy bolyp kelgen arǵymaqtarǵa dán rıza. Qýanyshynda shek joq, búgingideı bútkil tulaboıyn shymyrlatqan ǵajap kóriniske rızashylyǵyn bildire qoıaıyn dep alamannyń bas báı­gesin ıelengen bozbalany qushaqtap qur­met kórseteıin dep ol turǵan tuǵyrǵa taqap kep kilt kidirdi... Mássaǵan, al kerek bolsa, bozbala tóńireginde kóz tanys, júz tanys – qyzmettes ujym ataýlysy taıly-taıaǵy qalmaı osynda kelipti... Urysta turys joq, kidirmeı bas báıge ıegerin qushaqtap, yrjalaqtaǵan qalpy qatar turǵan bas basekeńnen tartyp, orynbasary bar, tikeleı bastyǵy bar – bár-bárin quttyqtaǵan boldy. Ǵajaby, bas báıgeni jeńip alǵan bas basekeńniń bajasynyń balasy eken...  Ersultan MAǴJAN  Almaty oblysy

Tergeýshige qarsy suraq

Kóp sózge ıyq bermeıtin, sonyń esesine bir-eki aýyz sózben-aq máseleniń mánisin túsindirip, túıip aıtatyn azamattar el ishinde kóp kezdesip jatady. Solardyń biri – Sozaq aýdany, Shaǵa aýylynda turatyn Shegebaı Ospanuly. Búginde zeınetkerlikke shyqqan Shegebaı aǵa uzaq jyldar keńsharda kólik júrgizýshisi bolyp jumys istedi. Sol jyldardyń edáýir bóliginde ol kisi jaı júrgizýshi bolǵan joq, bildeı ferma meńgerýshisiniń «shopyry» boldy. Birde keńshar basshylyǵynyń ústinen aryz túsip, onyń sońy ájeptáýir «áńgimege» aınalyp, aýyl-aımaqtyń ishi kúbir-sybyrǵa tolyp, tergeýshiler qaptap, tynysh jatqan aǵaıynnyń arasy búline jazdaǵan-dy. Sodan, tegeýrini qatty tergeýshiler jazyqtylardy tuqyrtý úshin kýálardy kóptep tartyp, qyzý jumysqa kirisip, «kósile shaýyp», aýyldyń ishin «ala quıynǵa» aınaldyrdy. Qyrsyqqan­da ferma meńgerýshisiniń kóligin júr­gizgen Shegebaı kókemiz jaı kýáger emes, kináliler qataryna iligip, kezegi kelgende tergeýge alynady. Tergeýshi Shegebaı Ospanulyna qarap, «Siz pálen jyly pálen kúni túgenshege osynshama bas qoı apa­ryp­syz, pálen jyly, pálen aıda túgen­sheniń úıine jem aparypsyz...» degendeı mazmundaǵy, sońǵy 7-8 jyl kólemin qamtyǵan «urlyǵyn» aldyna jaıyp salady. О́mirinde bireýdiń ala jibin attap kórmegen, adal eńbegimen bala-shaǵasyn asyrap júrgen Shákeń tergeýshiniń kinálaýlaryna tańyrqaı qarap, osy ýaqytqa deıin ne istese de tek ferma meńgerýshisiniń tapsyrmasyn oryndaǵanyn oı eleginen ótkize kelip, quqyq qorǵaý ókiliniń ózin «jaýapqa» tartyp jibergenin ańǵarmaı da qalady. – Shyraǵym, osynshama urlyqty men qalaı qoryqpaı istep júrgenmin? – ? – Oıpyrmaı! Men kádimgideı adamdarǵa uqsap jumys jasap júrmin desem, únemi urlyq istegen ekenmin ǵoı, á? – dep tergeýshige tańyrqaı, suraýly pishinmen qaraıdy. Muny estigen tergeýshi kúlip, onyń tek óz bastyǵynyń tapsyrmasyn oryndaǵanyn, eshqandaı kinási joq ekenin uǵyp, Shegebaı Ospanulyna «Endi qaıtyp tergeýge shaqyrmaımyn», dep ýáde bergen eken.   Asabaǵa jaýap Birde Shegebaı aǵam kórshi aýylǵa qudalyqqa barady. Sózge sarań, ózin sypaıy ustap, áńgimege aralaspaı otyrǵan ol kisiden asaba qaıta-qaıta án aıtýyn surap qoımapty. Onyń usynysyn qabyldaı qoımaıdy. Oǵan qaramaǵan asaba bastyrmalatyp Shegebaı aǵama: «Sizdiń aýylyńyzǵa án kıesi, án ıesi qonyp ótken desedi. Sondyqtan da aýyldastaryńyzdyń barlyǵy ándi qatyryp aıtady. Siz án shyrqaı almaıdy degenge kisi sene me?» deıdi. Sonda Shegebaı aǵam: «Iá, ras. Bizdiń aýylǵa án kıesi, án ıesi qonyp ótken. Biraq, álgi án ıesi, án kıesi qonǵan kúni men aýylda bolmaı qalyp edim», degen eken.  Joldybaı BAZAR ASTANA    Múıisti júrgizetin Berik SADYR