Dıplomatııa halyq múddesine qyzmet etedi

Táýelsizdigimizdiń 20 jylynda elimizdiń irgesi bekip, halyqaralyq arenadaǵy bedeli artty. Alys-jaqyn shetelderde elshilikter ashylyp, olar elmen eldi jaqyndastyrýǵa óz úlesterin qosyp keledi. Bizdiń tilshimiz ǵalamtor kómegine júginip, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Lıtva Respýblı­kasyndaǵy Tó­tenshe jáne ókiletti elshisi  Ǵalymjan QOIShY­BAEVQA qyzmetine qatysty birneshe saýal qoıǵan edi. – Ǵalymjan Telmanuly, áýeli Qazaqstannyń Baltyq jaǵalaýy elderimen jáne Fın­lıandııamen qarym-qaty­nastary týraly áńgimeleseńiz. – Osydan jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt buryn Qazaqstan óziniń Táýelsizdigin jarııalap, derbes memleket retinde álem kartasynan oryn aldy. Sodan bergi kezeńde memlekettiligimiz qalyptasyp qana qoımaı, Qa­zaqstan dú­nıe júzin­de­gi da­myǵan elý eldiń qa­taryna um­ty­lýda. Elimiz osy maq­sattaǵy al­ǵash­­qy bas­pal­daq­tar­dan sátti ótip keledi. Jańa Qa­­zaqstan álem­dik are­nada úlken aby­­­roıǵa ıe bo­lyp, ja­han­dyq tú­­ıin­derdi she­shý­diń basta­ma­shy­syna aı­naldy. Tór­de oty­­­ryp, tórelik aı­tatyn dárejege kóte­rildi. Táýelsizdiktiń alǵashqy kún­derinen-aq egemen el retinde shet eldermen ózara tıimdi baı­lanys qalyptastyrý maqsa­tyn­da basqa memleketterde Qazaq­stannyń elshilikteri ashyla bas­tady. Qazaq­stannyń Baltyq ja­ǵalaýy elderi jáne Fınlıandııamen dıplomatııa­lyq qaty­nas­tary 1992 jyly ornady. Al 1993 jyly Vılnıýs qalasynda Qazaqstan Respýblıka­synyń Lıt­­va Respýblıkasyndaǵy elshiligi ashyldy. Elshiliktiń qyz­mettik aımaǵyna Lıtva Respýb­lıkasymen qatar Latvııa, Esto­nııa jáne Fınlıandııa kiredi. Osy ýaqyttan beri Latvııa men Esto­nııada konsýldyq bólimder ashyl­ǵan, ár eldiń astanasynda jáne Lıtvanyń Klaıpeda qala­synda Qazaqstannyń Qurmetti konsýl­dyq­tary dıplomatııalyq qaty­nas­tarǵa saı jumystar atqarýda. Fınlıandııa men Qazaqstan arasyndaǵy qatynastardy ny­ǵaı­tý úshin saıası turǵydan al­ǵanda barlyq qajetti jaǵdaı jasal­ǵanyn atap ótkim keledi. Joǵary deńgeıde ózara senimge negizdelgen únqatysý ornady, ózara is-qımyldyń negizgi ba­sym­dyqtary belgilendi, Úkimet­aralyq komıssııa men ekijaqty ynty­maqtas­tyqtyń basqa da tetikteri iske qosyldy. Sonymen qatar, Qazaq­stan men osy elder ara­syndaǵy ekonomıkalyq jáne gýmanıtar­lyq salalardaǵy qa­rym-qatynas­tar­dyń keleshek kók­­jıegi buryn­ǵydan da keńeıe tústi. Oǵan 2009 jyldyń naýryz aıynda ótken Memleket bas­shysy Nursultan Nazarbaevtyń Fınlıandııa Respýblıkasyna mem­­­­lekettik sapary dálel. Ke­lis­sózderdiń qorytyndylary bo­­ıynsha Qazaqstan men Fınlıandııa arasynda birqatar eki­jaqty qujattarǵa, onyń ishinde tabysqa salynatyn salyqqa qa­tysty qosarlanǵan salyq sa­lýdy bol­dyrmaý jáne salyq salýdan jaltarýǵa jol bermeý týraly jáne Qazaqstan Respýb­lıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Fınlıandııa Res­pýb­lıkasy Bilim mınıstrligi ara­syndaǵy ózara túsinistik týraly kelisimderge qol qoıyldy. Ekijaqty qatynastarda saý­da-ekonomıkalyq yn­tymaq­tas­tyq­tyń úkimetaralyq komıs­sııasy úlken ról atqarýda. Osy ýaqytqa deıin atalǵan komıs­sııanyń alty otyrysy ótken, soń­ǵysy osy jyldyń aqpan aıynda boldy. Qazaqstanda fın kapıtalynyń qatysýymen jı­yr­madan astam kásiporyn ta­bysty jumys isteýde. Fın­lıandııanyń ozyq tehnolo­gııa­laryn jáne osy eldegi iri ka­pıtaldy Qazaqstanǵa tartý maq­satynda elshilik 2010 jyldyń jeltoqsanynda Helsınkı qala­synda «Qazaqstannyń ekono­mı­ka kúnderi» atty bıznes-forým ótkizdi. Bıznes-forým qazir óz nátıjesin ákelýde. Latvııa Respýblıkasy da Qazaqstannyń álemdik arena­daǵy senimdi seriktesi bolyp ta­by­lady. Qazaqstan Latvııany Bal­tyq boıyndaǵy mańyzdy eko­no­mıkalyq áriptesi retinde qaras­tyrady. Latvııada jıyr­madan astam birlesken kásip­oryn jumys jasaýda. Olar aqparattyq jáne kommýnıka­sııalyq tehnologııalar, bilim berý, densaýlyq saq­taý jáne týrızm salalaryn­daǵy jo­balardy iske asy­rýda. Qazaq­stan­nyń Lat­vııaǵa eks­port basym­dyqta­ry to­qyma óndiri­si, metaldar, ósim­dik taǵamdary bo­lyp tabylady. Al Latvııadan mashına, qural-jab­dyq, azyq-túlik ónim­de­ri jáne jer ústi kólikteri ım­port­talady. – Bıyl Elbasy Nursultan Nazarbaev memlekettik saparmen Estonııada boldy. Kezdesý qory­tyndylaryna sholý jasa­sańyz. – О́zderińizge belgili, ústi­mizdegi jyldyń sáýir aıynda Elbasy Nursultan Nazarbaev Estonııaǵa memlekettik saparmen keldi. Sapar barysynda Qazaq­stan basshysy Estonııa Prezıdenti Toomas Hendrık Ilves, Parlament spıkeri Ene Ergma jáne Premer-mınıstr Andrýs Ansıppen kezdesýler ótkizdi. Osy memlekettik sapardyń barysynda kólik, tranzıt, energetıka, aýyl sharýashylyǵy jáne bilim berý sııaqty mańyzdy salalardaǵy yn­tymaqtastyqtyń negizgi baǵyt­tary anyqtaldy. Kelissózderdiń qorytyndylary boıynsha Qazaq­stan Prezıdenti men Estonııa Pre­zıdenti Birlesken málimde­mege qol qoıdy. Basqa da eki jaqty kelisimder jasaldy. Birlesken baspasóz máslıhaty barysyndaǵy sózinde Elbasy     N.Na­zarbaev Qazaqstan Estonııa­men yntymaqtastyqty damytýǵa ma­ńyz­dy mán beretinin jáne eki el arasynda senimdi únqatysý jo­ǵary deńgeıde ornyǵyp, ózara is-qımyldyń negizgi baǵyttary anyq­talǵanyn, osynyń nátıje­sinde kelisim-sharttyq-quqyqtyq baza qurylǵanyn atap ótti. Son­daı-aq, Qazaqstan basshysy Esto­nııanyń Astanada óz elshiligin ashý týraly sheshimine rıza­shy­lyǵyn bildirdi. Táýelsizdik jyl­darynda Estonııa zor tabys­tarǵa jetip, Eýropalyq Odaqtyń, NATO men Ekonomı­kalyq ynty­maq­tastyq jáne damý uıymynyń tolyqqandy múshesi boldy, son­daı-aq jalpyeýropalyq valıýta – eýrony qabyldaǵany belgili. Jalpy, ótken jyly Qazaq­stan men Estonııa arasyndaǵy saý­­da aınalymy 37 paıyzǵa ósse, 2011 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda eki ese artty. Osy jaǵymdy úrdis bekitile túsýde. Keden odaǵynyń qurylýyna baı­lanysty jańa múmkindikterdi eskere otyryp, ózara saýda kólemin arttyrýǵa baǵyttalǵan shara­lardy jalǵastyrý óte mańyzdy. – Qazaqstan men Lıtva ara­syndaǵy qarym-qatynas­tar tý­­raly da aıta ketseńiz. – Dıplomatııalyq qatynastar ornatylǵannan beri eki eldiń saıası baılanysy qurylymdy jáne qar­qyndy damyp keledi. Elbasy Lıt­vaǵa, al Lıtva basshylyǵy Qa­zaq­stanǵa resmı saparlarmen almas­qan. Osy jyldyń kúzinde Lıtva Prezıdenti Dalıa Grı­baýskaıteniń Qazaqstanǵa sapary kózdelýde. Qazirgi tańda Vılnıýs Asta­na­ny Eýropa men Azııany baıla­nystyratyn Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy retinde tanıdy. Lıtva syrtqy saıasat baǵytynda qazaq­standyq bastamalarǵa, sonyń ishinde EQYU, BUU jáne basqa da halyqaralyq qurylymdar sheń­berinde, sondaı-aq, BSU-ǵa kirý máselesinde qoldaý kór­setýde. Astana óz kezeginde Vılnıýsti Baltyq jaǵalaýyn­daǵy jáne jal­py Eýroodaqtaǵy mańyzdy saıası jáne ekono­mıkalyq serik­teste­riniń biri retinde baǵalaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń EQYU-daǵy tóraǵalyǵynyń esta­fetasyn 2011 jyly Lıtva Respýblıkasy qabyldaǵany bel­­­gili. Qazirgi tańda eki mem­lekettiń EQYU-nyń «Úshtigin­degi» jumysy túsinistik jaǵ­daıynda odan ári tabysty jal­ǵasýda. Jalpy, Lıtva EQYU-daǵy tóraǵalyǵy sheńberinde Astana deklarasııasyn usta­nym­ǵa alyp, kóptegen sharalar ótkizýde. Atap aıtatyn sha­ra­lardyń biri – 2011 jylǵy 7-8 maýsymda Vılnıýste Lıt­va tór­aǵa­lyǵy jáne BAQ bos­tan­dy­ǵy máse­le­leri jónindegi EQYU ókili­niń keńsesi uı­ym­­dastyrǵan jýrnalıster qa­ýipsizdigi jóninde EQYU kon­ferensııasy. Konferensııanyń qorytyndysy boıynsha «Jýr­nalısterdiń qaýipsizdigi jónin­degi Vılnıýs usynystary» qujaty qabyldandy. Eki elden ózara ınvestısııa­lar tartý jáne jańa baı­lanystar ornatý maqsatymen 2011 jylǵy 15-16 maýsymda Klaıpeda qalasynda Lıtva men Qazaqstannyń Syrtqy ister jáne Kólik mınıstrlikteri qol­daýymen, sonymen birge, «Jūra-More-Sea» halyqaralyq jýrna­ly, Qazaqstannyń Klaı­pe­dadaǵy Qurmetti konsýldyǵy, Klaıpeda ýnıversıteti jáne Qazaqstannyń Lıtvadaǵy elshiligi uıymdastyrýymen «Baltyq teńizi: Eýrazııaǵa qaqpa» atty halyqaralyq konferensııa ótti. Konferensııanyń otyrysy kezinde Keden odaǵy qurylýyna baılanysty elderimizdiń tranzıttik yntymaqtastyq máselesi talqylandy. Konferensııanyń qorytyndy otyrysynda ekono­mıkalyq daǵdarystyń kólik bıznesine qatysty saldary qa­rastyryldy. Osy jyldyń shilde aıynyń ortasynda Qazaqstannyń Klaı­pedadaǵy Qurmetti konsýly Benedıktas Petraýskastyń bas­shy­lyǵymen Lıtvanyń bir top isker adamdary Qazaqstanǵa sapar shekti. Sapar barysynda lıtvalyq bıznesmender Parlament Májilisiniń depýtat­tary­men, Syrtqy ister mınıs­trliginiń, «Atameken» SEP-tyń jáne qazaqstandyq bıznes qaýymnyń ókilderimen birneshe paıdaly kezdesýler ótkizdi. Sonymen qatar, 2000 jyly qurylǵan Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi úki­met­aralyq komıssııa eki jaqty ekonomıkalyq qatynastardyń mańyzdy tetigi bolyp tabyla­tynyn erekshe atap ótkim keledi. Osy ýaqytqa deıin atalǵan komıssııanyń 7 otyrysy ót­ti. Kelesi otyrys aǵymdaǵy jyl­dyń qyrkúıek aıyna jospar­lanǵan. Lıtvadaǵy «Nursáýle» qa­zaq­tar qoǵamdastyǵy jáne Qa­zaqstandaǵy «Lituanica» lıtvan qoǵamdyq uıymy eki el ara­syn­daǵy mádenı baılanys­tardy nyǵaıtý jumysyna úl­ken úles qosýda. Atalǵan uı­ymdar qo­ǵam­dyq ómirge belsendi qaty­syp, eki jaqty mádenı ynty­maqtastyqty damytýda. Bıyl mamyr aıynda Astanada ótken Dúnıejúzi qazaq­tarynyń IV quryltaıyna Lıtva qazaq­tary atynan ókil bolyp «Nur­sáý­leniń» tóraıymy Aıda Molıene qatysty. Alda áli de atqarylar ister kóp. Zamanaýı talaptarǵa, ja­handyq úrdisterge oraı elder arasyndaǵy dıplomatııalyq qa­rym-qatynastardyń jańǵyr­ty­lyp, tereńdeı túsýi zańdy qu­bylys bolyp tabylady. Sóı­tip, eki jaqty qalyptasqan ózara baılanys odan ári tıimdi damyp, ekonomıkalyq qatynas­tar eki el halqynyń múdde­lerine qyzmet ete beretin bolady.  – Áńgimeńizge kóp rahmet. Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY.