«Ár adamnyń óz Abaıy bar»

Álemdik ádebıettiń, onyń ishinde Batys Eýropanyń, Reseıdiń klassıkalyq shyǵarmalarynan mindetti túrde kúısandyqta ne skrıpkada oınaıtyn bir keıipkerdi kezdestiresiz. Ol barlyq kezde basty keıipker emes. Mysaly, úlken qaladaǵy bir myrzanyń úıine qonaqqa kelgen yǵaılar men syǵaılarǵa sol úıdiń qojaıyny ne onyń áıeli, tipti bolmasa jasóspirim bala-shaǵasy kúısandyqta ne skrıpkada óner kórsetip jatady. Bul sol aspaptarǵa aqsúıek otbasylardyń jappaı qyzyǵýshylyǵyn, keıbiri eliktep, sán úshin úırengenin kórsetkenimen, arǵy jaǵynda «mýzyka – barlyq ónerdiń bastaýy» degen túsinik jatyr. Sondaı-aq, klassıkalyq mýzyka aspaptaryna tek qoly jetkenderdiń ıe bolǵanyn baıqatady. Iá, búginde klassıkalyq mýzyka aspaptary arzan tur­maıdy. Qazirgi zamanda da oǵan qyzyǵýshylyq báseńsigen joq. Balalaryn mýzyka mektebine beretinder kóbine mádenı ortamen baılanysy bar qalalyqtar ekeni taǵy shyndyq. Biz bul jerde álemdik deńgeıde óner kórsetip júrgen mýzykanttarymyzdyń kóbinde asfaltta ósken balalar bolyp keletinine alǵysharttyń baıaǵyda jasalǵanyn aıtqymyz kelgen. Dırıjerlik mansabyn 18 jasta bastaǵan Alan Bóribaev ta – álemdik deńgeıdegi úlken sahnalarda óner kórsetip júrgen talant. Lovro fon Matachıch (Horvatııa), Antonıo Pedrottı (Italııa), Nıkolaı Malko (Kopengagen) atyndaǵy halyqaralyq baıqaýlardyń bas júldesin ıelengende ol 25 jasqa da tolmaǵan bolatyn. Dırıjerlik otyzdan asqan adamdardyń qoly ekenin jarysa aıtatyn maman­dardyń pikirin tas-talqan etip, 7-8 jyl ishinde álemdik úlken deńgeıge shyqqan naǵyz daryndy qazaqtyń biri osy Alan edi. Onyń Italııada jeńip alǵan Gran-prı júldesi Eýropadaǵy eń úzdik sımfonııalyq orkestrlermen 12 konsert ótkizýine jol ashty. Al, Kopengagendegi jeńisi eýropalyq agenttiktermen jumys isteýine alǵyshart jasady. 2001 jyly 22 jastaǵy Alan Bóribaev Iýrıı Temırkanov, Marıs Iаnsons, Lýchano Pavarottı syndy juldyzdarmen jumys isteıtin «IMG Artists» agenttigimen kelisimshart jasas­ty. Odan beri de qansha jyl ótti. Alannyń dırıjerlik mansaby sol baıaǵy zor bıikte. Álemdegi úlken sahnalardyń túgelinde óner kórsetken Alan qazirgi kezde «Astana Opera» opera jáne balet teatrynyń bas dırıjeri, oǵan qosa, Irlandııadaǵy ulttyq sımfonııalyq orkestrdiń bas dı­rıjeri jáne kórkemdik jetekshisi, Reseıdegi Úlken teatrdyń shaqy­rylǵan dırıjeri. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, belgili dırıjer Asqar Bóribaev pen ataqty Ahmet Ju­banovtyń nemeresi Sholpan Jubanovanyń otbasynda dú­nıege kelgen tuńǵysh uldyń mý­zykaǵa jaqyn bolmaýy múmkin emes edi. Ákesi de, anasy da mýzykant balanyń aldynda bir ǵana tańdaý turdy. Ol – mýzyka. Alan Bóribaev Almatydaǵy Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy mýzykalyq mektep-ınternatta oqyǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń jáne Vena ýnıversıtetiniń túlegi. О́tken jyly otandyq rejısser Ermek Shynarbaev Alan Bó­ribaevtyń ómiri men shyǵar­mashylyǵyna arnap eki derek­ti fılm túsirdi. Birinde «Abaı», ekinshisinde «Karmen» operalaryna qyzý daıyndyq sáti kameraǵa alynǵan. Sol fılm­derdiń tusaýkeserinde Ermek Shynarbaevtyń «О́ner men ǵylym salasynda bizdiń talantty adamdarymyz óte kóp. Biraq, biz kórshi Reseı eli syndy olarǵa arnalǵan derekti fılmderdiń kóptigimen maqtana almaımyz. Biz áli de uly qaıratkerler basqa jaqta, tym alysta dep oılap, al ózimizdi endi ósip kele jatqan jas memleketke teńeımiz» – degeni esimizde. Bul – ózgelerge táýeldi psıhologııamyzǵa dál qoıylǵan dıagnoz. Áıtpese, álemdik deńgeıde tanylyp úlger­gen óner juldyzdary bizde az emes. О́kinishtisi, Olımpıadada altyn medaldi jeńip alǵan sportshylarymyzdyń qurmetine kók týdyń joǵaryǵa kóteriletini sııaqty, olardyń árqaısysy úshin kók tý kóterilip jatqan joq. Dese de, Alan sııaqty joǵary deńgeıdegi ónerpazdar oǵan kóńil aýdara qoımaýy da múmkin. Kúndelikti tirshiliginde ádetke aınalyp, búgin Anglııa, erteń Japonııa, búrsigúni AQSh-tyń úlken sahnasynda óner kórsete beretin Bóribaevty qur maqtannyń shabyttandyrmaıtyny taǵy belgili. Alan Bóribaevtyń armany – qazaq halqynyń mýzykasyn álemge tanytý. Oǵan onyń qabileti de, qarymy da jetip tur. Elý jyldan asa sol kúıinde qoıylyp júrgen «Abaı» operasyn qaıta qoıýy­nyń ózi otandyq mýzyka tarıhyn dúr silkindirgen oqıǵalardyń qataryna kirdi. Premerasy 1944 jyly bolǵan «Abaı» operasyna 1958 jyly birshama ózgerister endi. Al, týra 57 jyldan soń 2015 jyly jańa premera ótti. Ony bizdiń keıipkerimiz qoıdy. «Abaı» operasy Muhtar Áýezov, Ahmet Jubanov, Latıf Hamıdı syndy tulǵalardyń esimderimen baılanys­ty. Olar naǵyz shedevr týǵyzdy. Sóıtse de, ár adamnyń óz Abaıy bar dep oılaımyn. Men bul mýzykany álemge tanytqym keledi. Partıtýranyń notasyn orkestr­ge óńdep túsirip, kórermenderge basqashalaý etip usyndym, – deıdi Alan bizben áńgimesinde. Árıne, biz de dúnıe júzine tegis tanymal bolǵan «Karmen», «Bogema», «Travıatadan» «Abaı» operasynyń nesi kem dep oılaımyz. Ony sol deńgeıge shyǵarǵysy kep júrgen qazaqtyń talantty ulyna tek qana sáttilik serik bolǵaı. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan»