QARSAŃDA

Erteń Venada Qazaqstannyń EQYU tóraǵalyǵyna kirisýine arnalǵan májilis ótkiziledi Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saý­dabaev Avstrııanyń birneshe bu­qa­ralyq aqparat quraldaryna suhbat berýde. “ORF” radıosynyń tilshisi Qazaq­stan­nyń EQYU-daǵy tóraǵalyǵy ke­zin­degi josparlary jóninde, elimizdiń Ortalyq Azııa óńirindegi jańa róli týraly, Qa­zaqstannyń Reseımen, Qytaımen saıası jáne ekonomıka­lyq qarym-qa­ty­nas­tary jaıynda surady. Seısenbi kúngi nómirde shyq­qan maqalamyzda Vena qala­syn­da Qa­zaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Memle­kettik hatshysy – Syrtqy ister mı­nıstri Qanat Saýdabaevtyń Avstrııa Respýblıkasyna sapary bas­talǵanyn aıtqanbyz. Avs­trııa­nyń bizdiń táýelsizdik tarıhynda ózindik orny bar. Egemendiktiń eleń-alańynda, táýelsizdik qolǵa endi tıedi dep otyrǵan shaqta – 1991 jyldyń qazanynda ol kezdegi odaqtas respýblıka Prezıdenti N.Á.Na­zar­baev Avstrııanyń Fede­ral­dyq kansleri F.Vranıskııdi Baı­qo­ńyr ǵarysh aılaǵynan avs­trııa­lyq ǵaryshkerdiń ushýyna baı­lanysty kelgen saparynda qa­byldaǵan bolatyn. Elbasymyz ben kanslerdiń adamdyq tur­ǵy­daǵy qarym-qatynastary jyldar boıy jalǵasqanynan da habar­darmyz. Pre­zıdentimiz Avstrııaǵa 1993, 1999, 2000 jáne 2004 jyl­dary bar­ǵanyn da bilemiz. Eki el arasyn­da­ǵy qarym-qatynastar qaı deńgeıde bolsa da jemisti deı alamyz. О́tken jyldyń aq­pa­nynda Senat Tóra­ǵa­sy Qasym-Jomart Toqaev bas­qarǵan par­lamenttik delegasııanyń EQYU Parlamenttik Assambleıa­synyń qysqy májilisine qatysýy, Elbasymyzdyń tapsyrmasymen daı­yndalǵan “Eýropaǵa jol” baǵ­darlamasynyń tanystyry­ly­my jó­ninde gazettiń birneshe nómirine reportajdarymyz da shyqqan. Ke­den organdarynyń málimetterine qaraǵanda, eki eldiń 2009 jylǵy qańtar-qazan aralyǵyndaǵy saýda aınalymy 1,072 mlrd. AQSh dol­la­ryn qu­rap­ty. Qazannan bergi má­li­metter áli jınaqtalmaǵan sııaq­ty. 2008 jylǵy kórsetkish 1,3 mlrd. eýro eken. Tegi, ótken jyl­ǵy kórsetkish 2008-den kemdeý soǵatyn sııaqty. Qansha degenmen, daǵdarys qaı iske de áser etpeı qoımaıdy ǵoı. Negi­zinde bul istegi úrdis óte oń eken­digi anyq. Sońǵy 15 jyl­dyń ishinde saýda aınalymynyń kó­lemi 12 ese ósken, sonyń ishinde Qa­zaqstan ımporty 17 ese artyp­ty. Biz bularǵa munaı men munaı ónimderin, mıneraldar men mıne­raldyq shıkizat, metal­dar, maqta, radıoaktıvti shıkizat, toqyma ón­im­­derin jetkizip be­remiz, bul jaq­tan bizge tamaq óner­kásibiniń ónim­deri, ishimdik­ter, temeki, máshıne jabdyqtary men tetikteri, elektr tehnıkasy jab­dyqtary aparylady. Avs­trııa­nyń bar tutynatyn mu­naıy­nyń 25 paıyzy Qazaqstannan ekenin aıtsaq ta bizdiń ekono­mı­kamyzdyń turaqtylyǵy bul el úshin qan­daılyq mańyzdy ekenin kóremiz. Keshe tústen keıin Qanat Saý­­dabaev Avstrııa Respýb­lı­ka­synyń Eýropalyq jáne halyq­ara­lyq ister jónindegi federal­dyq mınıstri Mıhael Shpın­de­leg­germen kezdes­ti. Onyń aldyn­da Investısııa­lar­dy qoldaý jáne birlese qorǵaý jó­nindegi úkimetaralyq kelisimge qol qoıyldy. Áńgime barysynda eki el arasyndaǵy san-salaly baı­lanys­tar­dy odan ári ulǵaıtýdyń jol­dary qarastyryldy. Qazaq­stan-Avstrııa qarym-qatynas­tary syn­darly únqatysý men ózara senim qaǵıdattaryna ne­gizdelgeni, eki jaq ta kókeıkesti halyqaralyq máse­le­ler jóninde uqsas ustanymda bo­lyp kele jatqany razylyqpen atap aı­tyl­dy. Buǵan deıin Avstrııa Par­lamentinde Ortalyq Azııa el­deri parlamentteriniń depýtat­ta­ry­­men yntymaqtastyq jónindegi bastamashylyq top bar eken. Bizdiń elimizdiń osy óńirdegi saıası jáne ekonomıkalyq sal­ma­ǵyn eskere kelip, Parlament­tiń Ulttyq ke­­­­­ńe­siniń (bul osyn­daǵy joǵary palata sanalady) depýtaty, Jasyldar partııa­synyń parlamenttik frak­sııa­sy tóraǵasynyń orynbasary Karl Ollınger Qazaqstan Parla­mentimen yntymaqtastyq jónin­de jeke top qurýdy kózdep otyr­ǵany aıtyldy. Áńgimede bizdiń elimizdegi ultaralyq kelisim jaı­yna da nazar aýdaryldy. Munan bir aıdaı buryn Qazaqstan halqy Assambleıasy delegasııasynyń Avstrııaǵa jumys sapary bol­ǵanyn, onda ultaralyq kelisim men el birliginiń qazaq­stan­dyq modeliniń tanystyrylǵanyn osy jerde taǵy bir esimizge túsirip qoıdyq. Eýropada da bir ulttan turatyn memleketter qalmaı ba­rady. Jahandaný jeli jahandy jaı­lap tur. Sondyqtan osyndaǵy el­derdiń ózi tili basqa bolsa da ti­legi bir, júzi basqa bolsa da júregi bir jandardyń báriniń basyn qo­syp, sútteı uıytyp otyrǵan bizdiń memleketimizdiń tájirıbesine qy­zyǵa qaraýda. Úırenbek oıda. Eý­ropa elderi. Bizden. Qazaqtardan. Kelgeli Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saý­dabaev Avstrııanyń birneshe bu­qa­ralyq aqparat quraldaryna suhbat berýde. “ORF” radıosynyń tilshisi Qazaq­stan­nyń EQYU-daǵy tóraǵalyǵy ke­zin­degi josparlary jóninde, elimizdiń Ortalyq Azııa óńirindegi jańa róli týraly, Qa­zaqstannyń Reseımen, Qytaımen saıası jáne ekonomıka­lyq qarym-qa­ty­nas­tary jaıynda surady. “Die Presse” gazetiniń tilshisi Qazaqstan úshin EQYU-ǵa tóraǵalyq nege osynsha mańyzdy degendi aıtady, Qazaqstan osy arqyly óziniń Batystaǵy ımıdjin jaqsartqaly júrgen joq pa deıdi, Qazaqstannyń tóraǵa re­tinde usynatyn tyń ıdeıalary bar ma degende, bizdiń elimizdiń Reseı usynǵan Eýropadaǵy qaýipsizdiktiń jańa qurylymyna kózqarasyn bilgisi keledi. “Profil” jýrnalynyń tilshisiniń su­raq­tary da árip­tes­teriniń suraq­ta­rynyń mańaıynda bolyp shyqty. Oǵan qosa ol “Eý­roodaq – Reseı” turba qubyrlary jobasyna Qazaq­stan­nyń qalaı qaraıtynyn suraı­dy. Qanat Saýda­baev bul suraqtar­dyń bárine de tyńǵylyqty jaýap­tar qaıtar­dy. Syrtqy ister mı­nıstrliginiń halyqaralyq aqparat komıtetiniń tóraǵasy Roman Vası­len­konyń aı­týyna qaraǵanda, mun­daı suh­battar taǵy da beriletin sy­ńaıly. Búgin Qanat Saýda­baev­tan Qazaq­stan Respýblıkasynyń EQYU-daǵy Turaqty ókildiginde BAQ jýrnalısteri suhbat alatynynyń ústine ataqty “Reıter” agenttiginiń tilshisi eksklıýzıvti suhbat berýdi surap otyr. Bul kúnderdegi is-sharalardyń bárin “qarsańda” degen sózben sı­pattaýǵa bolar. “Abaı jolyndaǵy” bir taraý osylaı atalýshy edi ǵoı. Negizgi oqıǵalar búgin, erteń bo­lady. Hofbýrg saraıynda Nursul­tan Nazarbaevtyń “Qazaqstan joly” kitabynyń avstrııalyq nus­qasynyń tusaýkeseri ótkizilmek. Sondaǵy Fest zalynda Qazaqstan óner sheberleriniń gala-konserti uıymdastyrylmaq. Mınıstrimiz Muhtar Qul-Muhammed bastaǵan uzyn sany 200 adamdyq shyǵar­­mashylyq ujymdardyń, Álibek Dinishev, Alan Bóribaev, Nurjamal Úsenbaeva, Maıra Muhamedqyzy sııaqty óner juldyzdarynyń kon­serti turmaq, sol konsertke daıyn­dyǵyn kórýdiń ózi bir ǵajap. Qur­man­ǵazy orkestri, Astanadaǵy K.Baı­seıitova atyndaǵy opera jáne balet tearynyń sımfonııa­lyq orkestri men hory múshele­riniń, kóptegen jas ánshiler men oryndaýshylardyń osy orasan oqıǵanyń arqasynda Mosart pen Shtraýs otanyna kelgenderine, mý­zyka mekkesi atanǵan uly qalany kórgenderine tolqyp tebirenip, sóılegenderin, osyndaı elim bar degendi maqtana aıtqan­daryn tyńdaýdyn ózi bir ǵajap. Áıtse de, men “Qazaq áýenderi” aksıonerlik qoǵamynyń shaqy­rýymen sol kon­sertti gazet be­tinde kórsetý úshin Venaǵa arnaıy kelgen áriptesim Álısultan Qulanbaıdyń “baqsha­syna” tús­peı-aq qoıaıyn. Qalaı bol­ǵanda da dál qazirgi tańda erek­she órleý ústinde turǵan qazaq má­denıetiniń maıtalmandary talǵam­paz Vena jurtshylyǵyn, dıploma­tııalyq korpýstyń nebir yǵaılary men syǵaılaryn óreli ónerimen qaıran qaldyraryna kúmándan­baı­myz. Saýytbek ABDRAHMANOV – Venadan.