Múmkindik syılaǵan «Meıirim»

Keńes kezinde balalar nemese jas­ós­pirimder úıi ataýy berilgen áleý­met­tik mekemelerge qarjylaı qol­daý kór­setilgeni ras. Solaı bola tursa da, mundaǵy tárbıelenýshilerge kádimgi otbasylyq adamı qarym-qatynas, alaqan men júrek jylýy jetispeı jatty. Mundaı kereǵar­lyq besikten belderi shyǵyp úlger­meı, taǵdyr teperi­shine tap bolǵan búl­dirshinderdiń júre­gin jibitýge septigin tıgize almady. Eń bir qynjylarlyǵy, olar 17 jas­qa tolǵannan keıin memlekettik meke­me­den shyǵaryldy. Osy kezde bala­lar úıiniń túlekteri ne isterin bilmeı, bastaryn taýǵa da, tasqa da soqty. Sóıtip júrip, keıbireýleri adasyp, aıaqtaryn shalys basty. Ári teris is-áreketterge boılaryn úırete bastady. Balalar úıi tár­bıe­lenýshileriniń ómir jolyn durys aıqyndaı almaýyna kádimgi otbasy úlgisinen tym alys turǵany, eńbek tárbıesinen tys qalǵany, adamı meıi­rim men qamqorlyqqa bólen­begeni, bir sózben aıtqanda, derbes ómir súrýge beıimdelmegeni basty sebep boldy-aý degen oı keledi. Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin jetim balalarǵa otbasy úlgisine saı tárbıe berý joldary belgilene bastady. Onyń jarqyn mysaldaryn Aqtóbe oblysynan da taba alamyz. Atap aıtqanda, óńirdegi «Meıirim» jas­tardy áleýmettik beıimdeý orta­lyǵy jetimder men ata-anasynyń qam­qor­lyǵynsyz qalǵandardy 17 jas­qa tolǵanda shyǵaryp jibermeı, ýaqyt­sha turǵyn úımen qamtý maq­satyn kózdeıdi. Bul tártip ózara keli­sim­­shartqa negizdelgen. Buǵan deıin bala­­lar úıinde bolǵandar ortalyqta 29 jas­qa jetkenshe áleýmettik turǵydan beıim­delý kezeńinen óte alady. Sondaı-aq, olardyń qatarynda jetimder sanatyn­daǵy damý múmkindikteri shekteýli jet­kin­shekter de bar. Munda olardy ishi­nara jumyspen qamtý sharalary belgilengen. Respýblıkamyzda esh­qan­daı balamasy joq bul jobany «Sábı» qaıyrymdylyq qory Aqtóbe oblysy ákimdigimen birge iske asyrdy. Atalǵan qor jetekshileri jeke qarajaty esebinen jastarǵa arnal­ǵan áleýmettik beıimdeý ortalyǵy­nyń sáýletti ǵımaratyn salyp, syıǵa tart­­­ty. Osynaý kelisti keshenniń ishki jab­­­dyq­­­tarymen qosa eseptegendegi jal­­­py quny 1 mıllıard 500 mıl­lıon teńge quraıdy. Mundaǵy árqaısy­sy 43 sharshy metrdi quraıtyn bir ból­me­li seksen páter negizinen 18-29 jas ara­lyǵyndaǵy jastarǵa arnal­ǵan. Eki kireberisi bar taýnhaýstar­dan tura­tyn qos qabatty ǵımarat­tyń tómen­gi bóligi arbasyz qozǵala almaı­tyn múge­dek balalarǵa arnal­ǵan. Biz «Sábı» qaıy­rymdylyq qory­nyń quryltaı­shysy Keńes Raqy­shevke jolyq­qan edik. Oı-pikirin tómendegishe tarqat­qan ol: – Qalaı degende de keńestik dáýirde ornyqqan balalar úıleriniń múmkindigi tym shekteýli bolǵany eshkimge de qupııa emes. Shaǵyn ári tar bólmelerde 5-6 bala birge turdy. Bul túlekter úshin asa kúrdeli máselelerdi týyndatyp keldi. Eń bastysy, mundaı jaǵdaıda olardy áleýmettik turǵydan beıimdeý degenińiz bos áńgime bolyp qalar edi. Onyń ústine bul úrdis bir kúnniń nemese bir aıdyń emes, budan da kóp ýaqyt alatynyn eskergen jón. Bizge áleýmettik-beıimdeý ortalyǵy ǵımaratyn turǵyzý jospary osydan keıin týyp edi, – dedi. Izgilik, meıirimdilik pen qaıy­rymdylyqty alǵa qoıǵan azamattyń aıtýynsha qomaqty qarajatty qajet etken aıryqsha nysannyń quryly­syn eki kezeń boıynsha salý belgilen­­gen. Onyń birinshi kezeńiniń paıda­laný­ǵa berilý sáti ótken 2016 jyldyń 16 jeltoqsanyna, ıaǵnı Táýelsizdiktiń 25 jyldyq torqa­ly toıyna tuspa-tus kelipti. Al ekinshi kezeńi aldaǵy naýryz aıyna belgilen­gen. Orta­lyqta onyń turǵyndary­nyń áleý­mettik-psıhologııalyq turǵy­dan ómirge ıkemdele bilýiniń bar­lyq alǵy­­­shart­tary qalanǵan. Jetim bala­lar­ǵa ar­nalǵan ózge áleýmettik mek­e­meler men qurylymdardan basty ar­tyq­shylyǵy – beınebir úıdegideı jaıly jaǵdaılar jasalǵan. Biz ortalyqtan «Meıirim» dese, meıirim eken-aý degen oı túıip shyqtyq. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» AQTО́BE