Senimdi. Sengish. Sezimtal

Abzal azamat, aıaýly dos Kórik Dúıseev týraly sóz – Aldymen myna máseleni sheship alaıyq, – dedi ol. – Qandaı másele aıtpaǵyń? – Adam balasy qansha uzaq ómir jasasa da, túbinde bir óledi ǵoı... – Iá, pánı jalǵannan baqılyq bolmaq demeksiń ǵoı? – Sonda qazanyń jaqyndaǵanyn bile ala ma, adam? Seze me? – Endi bastan keshpegen soń... – Jaqyndaǵanyn bilse kerek. Men oılanyp qaldym. Ol erteńgi kúni bolatyn operasııaǵa daıyndalyp júrgen. Búırekke. Aldynda eki-úsh jyl buryn bireýin aldyryp shyqqan edi. Men ne derimdi bilmeı, tiksinip turmyn. Bul ne batyldyq? Osylaı da bola ma eken? Adam ajaldan qorqý kerek emes pe? Jalǵyz ret beriletin jaryq dúnıe... Ol dep otyrǵanym – stýdenttik kezden birge kele jat­qan dos, abzal azamat, jarqyn júzdi, aq peıil, zeıindi, alǵyr, bala minezdi Kórik Qundyzbaıuly Dúıseev edi... Operasııa uzaqqa sozylyp, sátsiz aıaqtaldy. Alladan aman-saýlyǵyn tilep, júrekteri dúrs-dúrs soǵyp turǵan eń jaqyn degen bes-alty adam únsiz egilemiz. Halyqqa, áli elge kerek bir azamattan qapyda aıyrylyp qaldyq... Ol kim bolǵan edi deısiz ǵoı... Kórik Jambyl oblysynyń Shý óńirinde dúnıege kelgen edi. Ata-ananyń mápeli meıiri, jyly alaqany oǵan buıyrmaǵan eken. Biraq kishkentaı aýyl balasy muqal­maı, juqarmaı, júdep-jadamaı shymyr, shıraq ósti. Áke qaryndasynyń baýyrynda barlyq sharýaǵa pysyq óndirshin mektepte de alǵyr, zeıindi, talapty bala bolyp shyqty. Sol qalpymen onjyl­­­dyq mektepti úzdik bitirip, Almatyǵa oqýǵa keldi. Qaıda, qandaı joǵary oqý ornyna túsý kerek? Ol kóp oılanǵan joq, ózi unatqan, armanyna beltemir bolǵan Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetindegi jýrnalıstıka bólimine jol tartty. Bul jyldary Almaty joǵary oqý oryndarynyń bárinde de «konkýrs» degen sózdiń býdaqtap, aldan burqyrap, júrekti seskendirip óris alǵan kezi bolatyn. Táýekel! Kórik kóp oılanbastan qazaq bólimine qujattaryn tapsyryp, emtıhanǵa saqadaı saı turdy. Bir orynǵa – bes-alty baladan. Jalǵyz Alladan ǵana járdem. Allanyń aty – ádildik. Ol «qulaǵan» joq, «jylaǵan» joq. Qudaı qulatpady, qudaı jylatpady. Jıyrma bestiń jon ortasynan oryn alyp, Dúıseev oqýǵa tústi. Stýdent. Bolashaq jýrnalıst. Ol bes jyl jatpaı-turmaı oqyp, kitaphanalardan shyqpaı jýrnalıstıkanyń uńǵyl-shuńǵylynyń barsha­­syn túgendep, qyzyl dıplommen ýnıversıtetti bitirdi. Endi – qyzmet. Sol baıaǵy ákesiniń qaryndasy – apasy ekeýi atyshýly Tastaqta turdy da, Almaty oblystyq «Kommýnızm tańy» (qazirgi «Jetisý») gazetine jumysqa ornalasty. Tájirıbeli úlken jýrnalıster redaksııada ony óz qamqorlyqtaryna aldy. Talantty jigit gazettiń qyr-syryn bilip, ishki qazanynan qaınap shyǵa keldi. Biz ol shaqta Kórikpen bir kýrsta oqyǵan alty aza­­­mat «Lenınshil jas» gazetine joldamamen shaqy­ryl­ǵan edik: Beken Ábdirazaqov, Ábiqul Ibragımov, Fermehan Shoeva, Salyq Moldahmetov, Tańatqan Rsaev jáne men. Ustanyń temir kóriginde qyzǵan bolattaı redaksııanyń olqy tus­ta­­­ryna tireý bolyp tura-tura qaldyq. Jas qalamdardyń ja­rysy. Respýblıka jastarynyń asaý da tasqyndy eń­begi! Temir­taý­daǵy Qazaqstan magnıtkasy atanǵan Búkil­­­odaq­tyq komsomoldyq qurylys! Qarataý, Jambyl ken-hımııa kombınattary! Ekinshi tyń atanǵan – komsomol-jastardyń qoı sharýashylyǵy, qoı sanyn elý mıllıonǵa jetkizý! Alǵash Kórik ekeýmizdiń jýrnalıst retindegi sapary­­­myz 1960 jyldyń aqpan aıynda Almaty oblysyndaǵy Kegen aýdanynyń Jalańash selosynda túıisti. Ol – «Kommýnızm tańynan», men – «Lenınshil jastan» issaparmen bir kúnde, bir saǵatta. Ortaq taqyryp, ortaq másele. Kegen aýdandyq komsomol komıteti bir dúril­de­gen jańalyq bastaǵan. Búkil apparat qyzmetkerleri taı­­­ly-taıaǵymen komıtettegi ústel, qaǵazdaryn mansuq etip, aýdannyń artta qalyp, «kógermeı» jatqan «Uzyn­bulaq» sovhozy «Jalaýly» sıyr fermasyn bıikke alyp shyǵýǵa bastama jasaǵan. Buryn-sońdy bolmaǵan, el estimegen qadam! Sony Ortalyq Komıteti bar, oblystyq komıteti bar qoldap, qostap, marapattap búkil respýb­lı­ka­ǵa pash etýi kerek. Pash etý degen ne? Radıosy, tele­dı­dary bar,  eń bastysy – «Lenınshil jas» pen «Kommýnızm tańy» gazetteri! Partııa men komsomol aıtty – bitti!.. Ol dáýirdiń ishki bir qupııasy – artta qalǵandardy alǵa bastyrý. Uran! Aıǵaılaý. Qorytyndy, nátıjesimen eshkimniń jumysy, bátýágerligi támám. Aýdan komsomoldarynyń birinshi jetekshisi Nú­sip­aqynova degen ótkir, tabandy kelinshek – «Ja­laýly» fermasynyń meńgerýshisi, qalǵan qyzmet­ker­ler – brıgadır, esepshi, saýynshy, buzaýshy, padashy bop kete beredi. Jalpaq dúnıege jaıatyn jańalyq! Jańalyqtyń jik-jigin, baqaıshaǵyna deıin qal­dyr­­­maı, biz Kórik ekeýmiz uıqy-kúlki joq, eki kún ishinde bir-bir betten eki gazetke jarq etkizdik. Taý qulatqandaı mázbiz. О́mirde bolmaǵan oqıǵany birinshi bop kókke kótergen jas... talantty, qalam ıeleri! Sóıtsek... Bir juma ótpeı «Komsomolskaıa pravda» gazeti: «Mundaı jańalyqty qoldaýǵa bolmaıdy, aý­dan­dyq komsomol jetekshileri búkil aýdan sharýa­shylyǵyna jastardy jumyldyrýy tıis, bir fermany emes...» dep qarap otyr. Aıtty-aıtpady, Kórik ekeýmiz bir tapsyrmany osylaı oryndaǵan edik. Sodan kóp uzamaı dosymyz partııa qataryna ótip, Qazaqstan LKSM Ortalyq Komıtetine jaýapty qyz­­met­­­ke ornalasty. Odan kóp uzamaı Qazaqstan Kom­partııasy Ortalyq Komıtetiniń partııalyq-uıym­das­tyrý bólimine ınspektor-uıymdastyrýshy bop ósti. Maqtadyq, maq­tan­­­­dyq. «Oı, erim-aı! Týsań – tý», dedik. Bizder sol otyz bes bolyp bitirgen jigitter arasynan ǵalymdar, aqyndar, jazýshylar, oblystyq gazetterdiń redaktor­la­ry shyqty. Bes jyl boıy kýrs­ta belimizden basyp «sta­rostalyqta» júrgen apaı­y­myz Tursynhan Ábdirah­ma­nova fılologııa ǵylym­da­rynyń doktory, professor, Qa­zaqstannyń halyq jazýshysy, Jaısańbek Moldaǵa­lıev – ǵylym kandı­daty, Jazýshylar odaǵynyń múshesi, tyń týraly romandardy dúnıege ákelgen áıdik prozashy boldy. Sodan keıingi tórt kýrstasymyz: Baqyt Mustafın – Soltústik Qazaqstan, Salyq Moldahmetov – Qos­tanaı, Qumar Jıenǵalıev – Gýrev, (Atyraý) Baq­tııar Ábildaev – Jambyl oblystyq gazetterin bas­qardy. Beken Ábdirazaqov – «Juldyzda» jaýapty hat­shy, Baıjigit Ábdirazaqov – «Sosıalıstik Qazaq­stan» («Egemen Qazaqstan») gazetiniń Qyzylorda oblysy boıynsha menshikti tilshisi, Maǵzom Súndetov – zor qalamger, «Ja­zýshy» baspasynyń jaýapty qyz­­met­­ke­ri, Ábiqul Ibragımov – Al­­­maty oblystyq radıosynyń dı­rektory jumy­syn abyroımen atqardy. Bularǵa «Qazaq ensık­lo­­­pe­dııasy» Bas re­daktorynyń or­yn­basary Tańatqan Rsaev­ty, tarıhshy Aǵybaı Mu­qataevty, jýrnalısterden shyq­qan tuńǵysh general-maıor Murat Qalmataev pen televızııa qyzmetiniń ardageri Nyǵmetjan Ábenovti qosyńyz. Bári-bári Kórik Qundyzbaıulynyń jaqyn, pikirles dostary edi. ...Úshinshi kýrsta oqyp júrgen kezde ol «Bilim jáne eńbek» degen jýrnalda mashınıstka bolyp isteıtin Toıhan degen qyzǵa úılendi. Komsomolda qyz­met­te júrgende. Men kúıeý joldas boldym Kórikke. Aq jarqyn, ádemi kúlkisi bar, bıdaı óńdi, ajarly qyz edi. Toılarynda Ǵafý Qaıyrbekov asabalyq jasap, dúnıeni, jas jubaılardy asqaq kóńil kúıge bó­le­di. Qasymnyń «Darıǵa sol qyz» ánin shyrqap berdi... Kórik Toıhannan eki ul, bir qyz kórdi. Ermek, Erkin, Ajar. Olar da ákelerine tartyp bilimdi, qarym­dy, adal azamattar bop ósti. Úıli-barandy, balaly-shaǵaly, ártúrli qyzmette qazir. Kórik Dúıseev kele-kele Ortalyq Komıtettegi úl­ken basshy – ıdeologııa hatshysynyń kómekshisi, son­daǵy ıdeologııa bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, aǵa gazet «Sosıalıstik Qazaqstannyń» bas redak­to­ry, respýblıka Joǵarǵy Sovetiniń depýtaty degen bıik mansaptarda tizgin ustap, bedeli bıikteı berdi. Sóıtip, biz biraz jyldar kýrstas, syrlas, adal árip­tesimizden alysta qalyp, shetteı jazdaǵanymyz bar. Biz ony Belınskıı deýshi edik... Ádebıetti, áde­bıet synyn jaqsy kóretin. Barlyq janrlardy taldaı tússe, bilimdarlyǵyna tań-tamasha qalatyn edik. Kórik Qundyzbaıuly Dúıseev elimizdiń táýel­sizdik­ke qol jetken jyldary Prezıdent Ákimshiligi Nagradalar bólimi meńgerýshisiniń orynbasary qyzmetin atqar­dy. Zeınetkerlikke shyqqannan keıin de memlekettik, qoǵamdyq qyzmetterdiń tizginin ustap halqyna, týǵan eline, jerine berilgendigin kórsetti. Belgili qoǵam qaıratkeri dárejesine kóterilgen Kó­rik Qundyzbaıuly Dúıseev shyǵarmashylyq ju­mys­ta da aı­­­tar­lyqtaı eńbek etti. Ádebı-pýblısıs­tı­kalyq úlken shy­ǵar­malardy qazaq tiline ǵajap tár­jimalady. Ol tý­yn­­dy­la­ry qazaq ádebı aýdarma­sy­nyń altyn qorynda. Jýrnalıs­ter dostyǵynan ar­tylyp, halyqtar dostyǵyn, birligin oılaǵan azamat­qa qandaı eskertkish qoısa da jarasady. Kókeńmen «Egemen Qazaqstan» gazetine basshy bo­lyp barǵanda jıirek ha­barlasyp turdyq. Respýb­lı­kanyń bas gazetine basshy­lyq jasaý jaýapkershiligin oıdaǵydaı atqarý úshin ja­nyn salyp jumys istegenine kýámiz. Jolyǵa qalǵanda, gazet nendeı másele kó­terip jatqanyn aıtyp, áńgime arnasyn soǵan aýdarar edi. Áli esimizde, Alash ardaq­ty­la­ry Shákárim, Maǵ­jan Jumabaev, Júsipbek Aımaýy­tov, Ahmet Baıtur­synov, Mirjaqyp Dýlatovty aqtaý jú­rip jatqanda, olar jaıynda jedel materıal berýde «Egemen Qa­zaqstan» úlken belsendilik kórsetse, onyń Kórik Dúı­seevke tikeleı qatysy boldy. Ol úkimettik komıs­sııamen baılanys jasap, kimniń qashan aqtalatynyn bilip otyrdy, kúni buryn olar jaıynda materıaldar ázirletti. Adamı qurmet óz aldyna, Kórik resmı qurmetke de bólengen jan edi. Ordendermen, medaldarmen, Qur­met gramotalarymen de bir emes, talaı ret ma­ra­­pattalǵan. Jaqyn júrgen, jaqyn bilgen adam­dar­dyń kóńilinde onyń aınalasyna shýaq shashqan jaı­da­ry beınesi eshqashanda óshpeıdi. Onyń dostary kóp edi. Bárin jaqsy kóretin. Erkinbaı ÁKIMQULOV, jazýshy. Almaty.