Elbasy N.Nazarbaevtyń bıylǵy Joldaýy elimizdi úlken ózgeristerge, túbegeıli jańǵyrtýǵa bastaıtyn, tilimizdi tuǵyrly, eldigimizdi ǵumyrly etýge jol ashatyn erekshe Joldaý bolyp tabylady.
Búgingi ózgeristerden aǵa býyn ókilderi de syrt qalyp otyrǵan joq. Osy oraıda, toqsannyń tórindegi el abyzdary – akademık ustazdar Ábdýáli QAIDAR, Rábıǵa SYZDYQ, Shora SARYBAI jáne Serik QIRABAEVTYŃ Joldaýǵa qatysty pikirleri jarııalanyp otyr.
Ábdýáli QAIDAR, QR UǴA akademıgi:
Biz – sonaý asharshylyqty, qýǵyn-súrgindi bastan ótkergen, soǵys kórgen urpaqpyz. Bertin kele qoǵamnyń bir formasııadan ekinshi formasııaǵa aýysqanynyń, bir ǵasyrdan atomdyq jańa ǵasyrǵa kóshkeniniń de kýágeri boldyq. Dúnıe adam tanymastaı ózgerip, urpaq jańarýda. Shırek ǵasyr buryn ejelden babalarymyz ańsaǵan táýelsizdigimizge de qol jetkizdik. Azııada túrkilerdiń qara shańyraǵy – memleketimizdiń irgesi qalanyp, Kók týymyz jelbiredi. Tynyshtyǵymyz saqtalyp, eńsemiz kóterilip keledi. Buǵan, mine, táýbe deımiz! Biraq, dúnıe dúrbeleńge toly. Ár jerdegi memlekettik dúmpýlermen qatar, bir eldiń ekinshi memleketke ozbyrlyqtaryn da estip, bilip jatyrmyz.
Búgingi tańda memleketimizdiń aırandaı uıyp, tilin, mádenıetin saqtaý arqyly bir adamnyń mańyna toptasý, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara otyryp, ulttyǵymyzdy saqtap qalý eń basty da mándi másele ekenin esten shyǵarmaǵanymyz jón. Sondyqtan da, Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýy osy birqalypty damyp kele jatqan Qazaqstan memleketiniń odan ári de órkendep, kórkeıe túsýi úshin jasalyp jatqan baǵyt-baǵdar – negizgi jospardyń biri.
Bul Joldaýdyń úlken máni de bar. О́ıtkeni, Elbasy N.Á.Nazarbaev prezıdenttik bıliktiń biraz bóligin Parlamentke berý týraly óziniń usynysynan keıin óz Joldaýyn jarııalady. Elimizdiń órkenıetti eldermen teń dárejede bolýy úshin demokratııalyq prınsıpterge birden kóshpeı, birte-birte ýaqyt óte kele jalpy halyqtyq sıpatqa aýysýy, halyq arqyly eldi basqarý múddesin kózdeý, árıne, óte quptarlyq is.
Mine, osy pikirlerdi dáıektep, ony baıandy qylýda sońǵy Joldaýdyń mańyzy zor. Elbasynyń qazaq tiline ústemdik berý týraly oı-pikiri de osy oıdy naqtylaı túskendeı. Tilimiz aman bolyp, mádenıetimiz saqtalsa, bizdiń áli talaı belesterdi baǵyndyrarymyz sózsiz.
Rábıǵa Syzdyq, QR UǴA akademıgi:
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda sóz bolǵandaı, qazaq tilin saqtap, onyń ári qaraı damýyna zor kóńil bólý týraly oıyn tolyq quptaımyz. Prezıdentimiz buǵan deıin de «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde», – dep aıtqandaı, qazaq halqynyń saqtalýy tiliniń saqtalýyna baılanysty. Til – alty-jeti qamaldyń ishindegi eń sońǵy qulaıtyn qamal. Til qulasa, ol til qyzmet etken, sol tilmen birge atalyp kelgen halyq ta qurıdy. A.Baıtursynuly aıtqandaı, sózi joǵalǵan halyqtyń ózi de joǵalady. Sol halyqtyń aty joıylady.
Osy turǵydan kelgende, N.Á.Nazarbaevtyń «úsh tildi oqytýǵa kezeń-kezeńmen kóshý, bul máseleni tııanaqty oılap, aqylmen sheshý kerek» degen salıqaly tujyrymdary óte oryndy dep bilemin. Úsh tildi meńgerý ıdeıasy óte durys. Biraq úsh tildiń bireýi ana til bolýy kerek. Ana tili dúnıeni, álemdi taný úshin qyzmet etýi kerek. Aldymen ana tilin meńgerip alǵan soń ǵana kezeń-kezeńmen basqa tilderdi úıretý kerek. Bala bastaýysh mektepte ana tilin meńgerip, aınalasyn ana tilinde tanyǵan soń, ár zattyń qazaqsha ataýyn bilgen soń ǵana onyń orysshasyn, aǵylshynshasyn úırenýi ońaı bolady. Sondyqtan, Elbasymyzdyń qazaq tiliniń basymdyǵyn saqtaı otyryp, úsh tildi oqytýǵa kezeń-kezeńmen kóshý kerektigi týraly oıyn eldiń taǵdyry, eldiń erteńi úshin alańdaǵan, halqynyń qamyn jegen Memleket basshysynyń kóregendigi dep bilemin.
Shora Sarybaı, QR UǴA akademıgi:
El tutqasyn ustaǵan N.Á.Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasynda Álıhan Bókeıhanovtyń 150 jyldyǵy IýNESKO kóleminde atap ótilip, Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵyn, onyń aldynda Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn, Almaty qalasynyń 1000 jyldyǵyn búkil halyq bolyp toıladyq. Ústimizdegi jyly Alash qozǵalysynyń 100 jyldyǵyn da atap ótpekpiz. Qazaq úshin ter tógip, eńbek etken Alash arystarynyń aty-jóniniń alǵashqy áripterin kórsetkenim úshin kezinde bıblıografııalyq kórsetkishimniń alǵashqy tomy «týralyp» ketkenin qalyń kópshilik biledi. Búginde táýelsizdigimizdiń arqasynda Á.Bókeıhanov, A.Baıtursynuly, M.Dýlatov, E.Omarov, M.Joldybaev, B.Qulmanov, N.Quljanova, Q.Basymuly, Q.Kemeńgeruly, T.Shonanov, M.Myrzauly, B.Baıtoǵaev, t.b. kóptegen Alash zııalylarynyń eńbekterin keńinen nasıhattap, ǵylymı aınalymǵa engizýge tolyq múmkindik aldyq.
«Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń oqytý baǵdarlamalaryn balalardyń synı oılaý qabiletin, óz betimen izdený daǵdylaryn damytýǵa baǵyttaý qajettigin eskerte kelip, ultjandylyqty damytýǵa basa kóńil bólý kerektigin atap ótýi Prezıdentimizdiń eliniń qamyn jep, halqyn órge súıreýge umtylǵan sarabdal saıasat ıesi ekenin taǵy bir tanytty. Prezıdentimizdiń bilim berýdi ekonomıkalyq ósýdiń jańa modeliniń ortalyq býynyna aınaldyrý qajettigi týraly oıy Ahmet Baıtursynulynyń «Basqalardan kem bolmas úshin biz bilimdi, baı hám kúshti bolýymyz kerek. Bilimdi bolýǵa oqý kerek! Baı bolýǵa kásip kerek! Kúshti bolýǵa birlik kerek! Osy kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek!» degen sózderimen sabaqtasyp, oraılasyp jatqanyn baıqaımyz.
Elbasynyń «Qazaq tarıhynda qazaq uıalatyn eshteńe joq» degen sózi búginde ár qazaqtyń júregine uıalap, ulttyń uranyna aınaldy. Táýelsizdigimizge tirek bolar basty tuǵyrlardy aıqyndaýdaǵy Elbasy ustanymdaryn ár kez nazarda ustaıyq!
Ábdýáli QAIDAR, QR UǴA akademıgi:
Biz – sonaý asharshylyqty, qýǵyn-súrgindi bastan ótkergen, soǵys kórgen urpaqpyz. Bertin kele qoǵamnyń bir formasııadan ekinshi formasııaǵa aýysqanynyń, bir ǵasyrdan atomdyq jańa ǵasyrǵa kóshkeniniń de kýágeri boldyq. Dúnıe adam tanymastaı ózgerip, urpaq jańarýda. Shırek ǵasyr buryn ejelden babalarymyz ańsaǵan táýelsizdigimizge de qol jetkizdik. Azııada túrkilerdiń qara shańyraǵy – memleketimizdiń irgesi qalanyp, Kók týymyz jelbiredi. Tynyshtyǵymyz saqtalyp, eńsemiz kóterilip keledi. Buǵan, mine, táýbe deımiz! Biraq, dúnıe dúrbeleńge toly. Ár jerdegi memlekettik dúmpýlermen qatar, bir eldiń ekinshi memleketke ozbyrlyqtaryn da estip, bilip jatyrmyz.
Búgingi tańda memleketimizdiń aırandaı uıyp, tilin, mádenıetin saqtaý arqyly bir adamnyń mańyna toptasý, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara otyryp, ulttyǵymyzdy saqtap qalý eń basty da mándi másele ekenin esten shyǵarmaǵanymyz jón. Sondyqtan da, Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýy osy birqalypty damyp kele jatqan Qazaqstan memleketiniń odan ári de órkendep, kórkeıe túsýi úshin jasalyp jatqan baǵyt-baǵdar – negizgi jospardyń biri.
Bul Joldaýdyń úlken máni de bar. О́ıtkeni, Elbasy N.Á.Nazarbaev prezıdenttik bıliktiń biraz bóligin Parlamentke berý týraly óziniń usynysynan keıin óz Joldaýyn jarııalady. Elimizdiń órkenıetti eldermen teń dárejede bolýy úshin demokratııalyq prınsıpterge birden kóshpeı, birte-birte ýaqyt óte kele jalpy halyqtyq sıpatqa aýysýy, halyq arqyly eldi basqarý múddesin kózdeý, árıne, óte quptarlyq is.
Mine, osy pikirlerdi dáıektep, ony baıandy qylýda sońǵy Joldaýdyń mańyzy zor. Elbasynyń qazaq tiline ústemdik berý týraly oı-pikiri de osy oıdy naqtylaı túskendeı. Tilimiz aman bolyp, mádenıetimiz saqtalsa, bizdiń áli talaı belesterdi baǵyndyrarymyz sózsiz.
Rábıǵa Syzdyq, QR UǴA akademıgi:
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda sóz bolǵandaı, qazaq tilin saqtap, onyń ári qaraı damýyna zor kóńil bólý týraly oıyn tolyq quptaımyz. Prezıdentimiz buǵan deıin de «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde», – dep aıtqandaı, qazaq halqynyń saqtalýy tiliniń saqtalýyna baılanysty. Til – alty-jeti qamaldyń ishindegi eń sońǵy qulaıtyn qamal. Til qulasa, ol til qyzmet etken, sol tilmen birge atalyp kelgen halyq ta qurıdy. A.Baıtursynuly aıtqandaı, sózi joǵalǵan halyqtyń ózi de joǵalady. Sol halyqtyń aty joıylady.
Osy turǵydan kelgende, N.Á.Nazarbaevtyń «úsh tildi oqytýǵa kezeń-kezeńmen kóshý, bul máseleni tııanaqty oılap, aqylmen sheshý kerek» degen salıqaly tujyrymdary óte oryndy dep bilemin. Úsh tildi meńgerý ıdeıasy óte durys. Biraq úsh tildiń bireýi ana til bolýy kerek. Ana tili dúnıeni, álemdi taný úshin qyzmet etýi kerek. Aldymen ana tilin meńgerip alǵan soń ǵana kezeń-kezeńmen basqa tilderdi úıretý kerek. Bala bastaýysh mektepte ana tilin meńgerip, aınalasyn ana tilinde tanyǵan soń, ár zattyń qazaqsha ataýyn bilgen soń ǵana onyń orysshasyn, aǵylshynshasyn úırenýi ońaı bolady. Sondyqtan, Elbasymyzdyń qazaq tiliniń basymdyǵyn saqtaı otyryp, úsh tildi oqytýǵa kezeń-kezeńmen kóshý kerektigi týraly oıyn eldiń taǵdyry, eldiń erteńi úshin alańdaǵan, halqynyń qamyn jegen Memleket basshysynyń kóregendigi dep bilemin.
Shora Sarybaı, QR UǴA akademıgi:
El tutqasyn ustaǵan N.Á.Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasynda Álıhan Bókeıhanovtyń 150 jyldyǵy IýNESKO kóleminde atap ótilip, Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵyn, onyń aldynda Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn, Almaty qalasynyń 1000 jyldyǵyn búkil halyq bolyp toıladyq. Ústimizdegi jyly Alash qozǵalysynyń 100 jyldyǵyn da atap ótpekpiz. Qazaq úshin ter tógip, eńbek etken Alash arystarynyń aty-jóniniń alǵashqy áripterin kórsetkenim úshin kezinde bıblıografııalyq kórsetkishimniń alǵashqy tomy «týralyp» ketkenin qalyń kópshilik biledi. Búginde táýelsizdigimizdiń arqasynda Á.Bókeıhanov, A.Baıtursynuly, M.Dýlatov, E.Omarov, M.Joldybaev, B.Qulmanov, N.Quljanova, Q.Basymuly, Q.Kemeńgeruly, T.Shonanov, M.Myrzauly, B.Baıtoǵaev, t.b. kóptegen Alash zııalylarynyń eńbekterin keńinen nasıhattap, ǵylymı aınalymǵa engizýge tolyq múmkindik aldyq.
«Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń oqytý baǵdarlamalaryn balalardyń synı oılaý qabiletin, óz betimen izdený daǵdylaryn damytýǵa baǵyttaý qajettigin eskerte kelip, ultjandylyqty damytýǵa basa kóńil bólý kerektigin atap ótýi Prezıdentimizdiń eliniń qamyn jep, halqyn órge súıreýge umtylǵan sarabdal saıasat ıesi ekenin taǵy bir tanytty. Prezıdentimizdiń bilim berýdi ekonomıkalyq ósýdiń jańa modeliniń ortalyq býynyna aınaldyrý qajettigi týraly oıy Ahmet Baıtursynulynyń «Basqalardan kem bolmas úshin biz bilimdi, baı hám kúshti bolýymyz kerek. Bilimdi bolýǵa oqý kerek! Baı bolýǵa kásip kerek! Kúshti bolýǵa birlik kerek! Osy kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek!» degen sózderimen sabaqtasyp, oraılasyp jatqanyn baıqaımyz.
Elbasynyń «Qazaq tarıhynda qazaq uıalatyn eshteńe joq» degen sózi búginde ár qazaqtyń júregine uıalap, ulttyń uranyna aınaldy. Táýelsizdigimizge tirek bolar basty tuǵyrlardy aıqyndaýdaǵy Elbasy ustanymdaryn ár kez nazarda ustaıyq!
