Baýyrlas eldi bıikke bastaıtyn qadamdarǵa kýá bolyp otyrmyz

Qazaqstandaǵy ahýaldy BAQ arqyly baqylap otyramyn. Jumys barysymen kelip, qazaq baýyrlarymmen júzdesip, suhbat quryp turamyz. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólý máselesi týraly bastamasynan habardarmyn. О́z basym ony joǵary baǵalaımyn. Birinshiden, qazirgi álemniń damý qarqyny burynǵydan múlde basqasha. Qyrǵyzdyń ataqty aqyny Arystanbek aıtqan: – Ustaranyń júzindeı, Aýdarylǵan dúnıe-aı, – degen sóz bar. Qazirgi álemdegi ahýal da óte tez ózgeredi. Birneshe jyldyń ishinde talaı dúnıe qubylyp, ustaranyń júzindeı aýdarylyp-tóńkerilip jatatyn boldy. Osyndaı tez ózgeretin kezeńniń talaptaryna laıyq bolý úshin batyl bastamalar kerek. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qazaqtyń Ata Zańyna ózgeris engizý týraly bastamasy osy erteńgi zamanǵa laıyq el bolsaq, memleketimiz bolashaqqa dáýletti, damyǵan el bolyp barsa degen maqsattan týǵan. Bul úshin eń aldymen ne qajet? Árıne, zańdyq negiz ben myzǵymas turaqtylyq kerek. Konstıtýsııa – eldiń, memlekettiń damý baǵdaryn, baǵytyn aıqyndaıtyn, turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin eń basty qujaty. Al usynylyp otyrǵan ózgerister sol aldaǵy damýdyń negizgi qozǵaýshy kúshi bolatyn bılik tarmaqtarynyń qyzmetin zamana yńǵaıyna qaraı jetildire túspek. О́kilettikterdi júzege asyrý barysyndaǵy yqtımal kedergilerdi eńserip, ózara teńgerimdilikti, úılesimdilikti qamtamasyz etpek. Bul óz kezeginde memlekettik júıeniń ornyqty, barynsha tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etedi dep paıymdaımyn. Sondyqtan Qazaq eliniń damý tarıhyndaǵy jańa kezeńge aıaq basqan tusynda Nursultan Nazarbaevtyń osyndaı konstıtýsııalyq reformalardy usynýy jáne ony jalpyhalyqtyq talqylaýǵa shyǵarýy erekshe quptarlyq qadam. Bul ózgerister baýyrlas Qazaq elin jańa bıikterge bastaıtynyna senimdimin. Álbette, qazaq halqynyń qazirgi saıası júıede bolyp jatqan ózgeristerge qatysty ustanymyn qurmetteımin. Men syrttan qarap turyp, qazaq halqynyń yntymaǵy myqty ekenin kóremin. Prezıdent Nazarbaevtyń saıası kóshbasshyǵa tán shoń qasıetterin baıqaımyn. Ol – zamannyń talabyn aldyn ala sezetin kóregen basshy. Taǵy bir shoń qasıeti – bastamashyl tulǵa. О́kinishke qaraı, bizdiń elde jańa ıdeıalar, bastamalar az. Nazarbaev óziniń bilimin, kóregendigin, aqylyn paıdalanyp, myqty kadrlardy tárbıelep shyǵardy. Qazaq halqynyń aqyly asqan, bilimi kemel, patrıot azamattaryn janyna shoǵyrlandyrdy. «Kollektıvnyı razým» degen uǵym bar. Qazaqstandaǵy «ujymdyq aqyl-oı» áleýetin memleketti damytýǵa sheber jumsaǵan Nazarbaevtyń basshylyq qasıetin joǵary baǵalaımyn. Bul – sizdiń eldiń jáne Elbasynyń myqtylyǵy, oǵan maqtaný kerek. Prezıdent Nazarbaevtyń jaqynda jarııalaǵan Joldaýynda kórsetilgen ekonomıkalyq tujyrymdaryn da joǵary baǵalaımyn. Dúnıeni alǵa jyljytatyn – ıdeıalar men batyl bastamalar. Ideıa bolǵannan keıin ǵana jańasha tujyrymdar jasalady. Jańa ekonomıkalyq ıdeologııa óte mańyzdy, oǵan kózqarasym óte jaqsy. Qazir aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar qaryshtap damyp, sát saıyn jańǵyryp jatqan zaman. Baıaǵydaı baıaý júris, beıqam tirliktiń ýaqyty áldeqashan ótip ketti. Jańanyń jalyna jarmasyp, ozyq tehnologııanyń ıgiligin kórýge umtylmasaq, asyqpasaq, talpynbasaq, kóshten qala bermekpiz. Sondyqtan Qazaqstan Prezıdentiniń Joldaýynda eldi jańǵyrtý úshin, ekonomıkany ilgeri ozdyrý úshin aqparattyq tehnologııalardy engizýge basymdyq berýi óte durys qadam. Zamannyń ózi osyny talap etip otyr. Keleshegin oılaǵan el aldyna osyndaı mindet-maqsattar qoıýǵa jáne sony oryndaýǵa umtylýy tıis. Ony júzege asyrý úshin qazaq halqy men N.Nazarbaevqa úlken erik-jiger, kúsh-qýat tileımin. Qazaq pen qyrǵyzdyń ǵasyrlar buryn týǵan ańyzdary, jyr-dastandary – eki halyqqa da ortaq mura. Ony eki eldiń de ǵalymdary maquldaıdy. Tilimiz de jaqyn, bir-birinen ereksheleıtin sanaýly ǵana dybys bar. Tarıhymyz da sabaqtas, taǵdyrymyz da uqsas. Bolashaǵymyz da qatar órbıdi dep úmittenemin. Keńes Odaǵy tusynda qyr­ǵyz kınogerleri Qazaq­standa kóptegen fılmder túsirdi. Qazaqtyń klassık jazýshy­lary­nyń shyǵarmalary boıynsha Tólemish О́keev, Bolotbek Shám­shıev klassıkalyq fılm­derdi jaryqqa shyǵardy. Qazaq­tyń akterleri qyrǵyz fılm­derine, qyrǵyz akterleri qazaq fılmderine tústi. Jazýshy­lary­myz dos boldy, baýyr boldy. Qazir dál sondaı baı­lanys joq. Buryndary eki eldi Shyń­ǵys Aıtmatov, Muhtar Áýezov syndy tulǵalar baılanystyratyn. Al qazir eki el jazýshylaryn biriktiretin tulǵa bolmaı turǵan sııaqty. Degenmen, baılanys úzilip qaldy deýge bolmas. Qalam­ger­ler, ǵalymdar áli de habarla­syp, kezdesip, suhbat quryp turady. Shyǵarmalary eki tilge aýdarylyp jatqan qalamgerler az emes. Ásirese, sońǵy jyldary qazaqtyń jas aqyn-jazý­shy­larynyń shyǵarmalary qyrǵyz tiline jıi aýdarylyp júr. Men qazaq poezııasyn óte myqty dep sanaımyn. Ásirese, jas aqyndardy joǵary baǵalaımyn. Meniń oıymsha, eki eldiń arasynda ekomıkalyq baılanystar jolǵa qoıylsa, rýhanı baılanys ta nyǵaıa berer edi. Sebebi, mádenıetti, ádebıetti taratatyn adamdar ǵoı. Ashyǵyn aıtqanda, halyqtardy jaqyndastyratyn da, tarıhtan kele jatqan baılanysyn úzetin de – ekonomıka. Eger shekarada qazaq pen qyrǵyzdyń taýarlaryna kedergi bolmasa, alys-beris kóbeıse, barys-kelis kóbeıse, baýyrlas halyqtar bir-birimen jaqyn aralasa túser edi. Eń bastysy sol dep oılaımyn. Men uzaq ýaqyt kórkem tár­jimamen aınalystym. Orys klassıkteriniń biraz shyǵar­malaryn ana tilimizge aýdardym. О́kinishke qaraı, qazir Qyr­ǵyzstanda aýdarma jaǵy asa jaq­sy emes. Onyń basty sebebi – ekonomıkalyq daǵdarys. Toqsanynshy jyldardaǵy toqyraýda kitap jazý, shyǵarý, tár­jima degen nárselerdiń bári dalada qalyp edi. Degenmen, qudaıǵa shúkir, qazir qaıta kóte­rilip kele jatqany baıqalady. Bul jaǵynan jaqsy ister az da bolsa bar. О́tken ǵasyrda Muh­tar Áýezov, Sábıt Muqanov­pen úzeńgiles bolǵan klassık jazýshylarymyzdyń shyǵar­ma­laryn qaıta basyp shyǵara bastadyq. Meniń oıymsha, bul – jaqsy bastama. Burynǵy tárji­malanǵan dúnıeler de kádege jarap jatyr. Qazaqstanda qazir ádebıet salasyna kóńil bólinip jatqanyn kórip otyrmyz. Bul jaǵynan sizder aldasyzdar. Qazirgi tańda, qyrǵyz halqynyń basty qalaýy – turaqtylyq. Eki tóńkeristen biz esh paıda tapqan joqpyz. Adamdar japa shekti, ekono­mıkaǵa mıllıardtaǵan dol­lar zııan keldi. Zııannan basqa túk kórmedik. Qazir eldiń tóńke­ris­ten kóńili qaıtty, odan eshteńe shyqpaıtynyn bildi. Tóńke­ris romantızmi, úmitter, eshqaı­sysy iske asqan joq. El­diń ty­nysh otyrǵanyna qazir alty jyl boldy. Bolashaqta tu­raq­­­tylyqty saqtap, barlyǵyn ún­qa­­tysý arqyly iske asyrmaq kerek. Elimiz qazir Prezıdenttik saılaýǵa daıyndalyp jatyr. Basty úmitkerlerdiń kim ekeni belgili boldy. En­digi maqsatymyz – jańa prezı­den­timizdi aman-esen, konstıtý­sııa­lyq jolmen saılap alý. Jalpy, qyrǵyzdar eshqashan ózderin basqa halyqtardan tómen sanaǵan emes. Bizdiń jazbasha tarıhymyz eki myń jyldan árige ketedi. Qazaqtardyń da tarıhy tereńde. Keńester Odaǵynan táýelsizdik alý úshin kúres Almatydan bastalǵan. Oljas Súleımenovtiń «Taý­lar­dy alasartpaı, dalany asqaq­tataıyq» degen qanatty sózi bar. Meniń oıymsha, eki el bir-birin tómendetpeı, qaıta asqaqtatyp júrýleri kerek. Osmonakýn IBRAIMOV, Qyrǵyz Respýblıkasynyń memleket jáne qoǵam qaıratkeri, arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin Sýretti túsirgen Erlan OMAROV Redaksııadan Osmonakýn Ibraımov – Qyrǵyzstan Jazýshylar odaǵynyń basqarma hatshysy bolǵan, Úndistan, Bangladesh, Nepal elderindegi elshisi, Qyrǵyz Respýblıkasynyń memlekettik hatshysy syndy laýazymdardy atqarǵan qyrǵyzdyń belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri. Orys ádebıetiniń klassıkterin qyrǵyz tilinde sóıletken tárjimashylyq eńbegi óz aldyna bir tóbe. Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, «Manas» ordeniniń ıegeri búginde halyqaralyq Manas qyrǵyz-túrik ýnıversıtetiniń professory.