“Sport patshaıymy” atalatyn jeńil atletıka Qazaqstanda jaqsy deıtin deńgeıde damyǵan sport túri bolatyn. Bul keshegi jaǵdaı edi. Al qazir she? Keshegi men búginginiń arasyna kóz júgirtip kórelikshi.
«Bul ne degen batpan quıryq...»
Myna qyzyqty qarańyz, qazirgi kezde jazǵy Olımpııa oıyndarynda bir ǵana jeńil atletıkanyń ózinen 47 medal jıyntyǵy (!) sarapqa salynady. Sonda bárin qosyp sanaǵanda – 141 júlde. Osy sporttyń túrin qaryshtata damytyp, júldeni kúrep alyp otyrýǵa bolady, árıne... Mysaly, byltyrǵy Rıo-2016 dodasynda AQSh jeńil atletıkanyń ózinen 32 medal (13 altyn, 10 kúmis, 9 qola) oljalady. Tipti, Iаmaıkanyń ózi Rıo Olımpıadasynan, osy «Sport patshaıymy» jarystarynyń qysqa qashyqtyqtaǵy syndarynan 11 medal (6 altyn, 3 kúmis, 2 qola) enshiledi. Al Kenııaǵa 2016 jylǵy oıyndarda buıyrǵany – 13 medal (6 altyn, 6 kúmis, 1 qola). Olar da osy júldelerin túgeldeı tek jeńil atletıkadan ıelendi. Negizinen, alys qashyqtyqtardaǵy báıgelerden qol jetkizdi. Tek bir kúmisti ǵana naıza laqtyrýdan aldy. Al biz she? Baǵymyzǵa qaraı, Táýelsizdigimizge qol jetkizgeli úsh talantty jeńil atletimiz birinen soń biri el namysyn abyroımen qorǵap, jerge qaratpaı júr. Olar – Olga Shıshıgına, Dmıtrıı Karpov jáne Olga Rypakova. Osy úsheýi halyqaralyq dúbirli dodalarda jeńil atletıkamyzdyń týyn jyqpaı keledi...Infraqurylymnyń ıini túsken
Qazir qaqaǵan qys. Al bizde jeńil atletıkaǵa arnalǵan manejder tym az. Almatyda, Qaraǵandyda, О́skemende, odan soń Shymkent pen Petropavlda. «Kóktem shyqqan soń kókke iligemiz» degen qazaqtyń máteli bul jerde ózimizdi jubatýǵa kelmeıdi. Sebebi, bizdiń elde bir-aq stadıon bar. Iá-ıá, jeńil atletıkadan halyqaralyq, tipti respýblıkalyq jarystar ótkizýge bolatyn bir ǵana sporttyq keshenimiz bar. Ol – Almatydaǵy Ortalyq stadıon. Qalǵan stadıondardaǵy júgirý joldarynyń sertıfıkasııasy joq. Iаǵnı zaman talabyna saı emes. Árıne, bizdiń sportshylarymyz qol qýsyryp bos otyrmaıdy. Árkim bar múmkindikti paıdalanyp, maýsym boıy daıyndalady. Qaısybireýi saıabaqta, endi bireýi zaman talabyna saı emes stadıonda júgirip jattyǵady. Sodan keıingi bir qıyndyq, jeńil atletterimiz jattyǵý jumysyn jyl on eki aı úzdiksiz júrgize almaı otyr. Máselen, bizde Sergeı Rýbsov degen sportshy boldy. Ol ıadro serpýden Qazaqstan rekordshysy bolatyn. Osy sportshymyz qys kezinde jattyǵý jumystaryn júrgize almaı júretin. Sebebi, dala – aıaz, aınala – qalyń qar. Qaıda baryp daıyndalady? Osylaı jeńil atletıkanyń tehnıkalyq túrlerindegi sportshylarymyz birneshe aı boıy jattyǵý jumystaryn júrgize almaı, sporttyq baptarynan aıyrylyp qalady. Jaz shyqqanda olar sheteldik básekelesterin qalaısha qýyp jetsin? Jyl saıyn kemi bes aı omalyp úıde otyrý ońaı emes... Problema degen óte kóp. Máselen, syryqpen sekiretinder ne isteıdi, bıiktikke jáne uzyndyqa qarǵýshylar qaıda barady? Naıza laqtyratyndarǵa adam kóp júretin jerlerde jattyǵýǵa múlde bolmaıdy. Balǵa jáne dısk laqtyratyndar da amalsyz solardyń kebin kıedi. Kedergiler arqyly júgiretinderge jol keptelisinde turǵan avtokólikter arasymen júıtkýge bolmaıdy ǵoı endi... Talanttardyń bári aýylda deımiz. Qajyrly, tózimdi jigitter de aýylda deımiz. Al bizdiń jeńil atletıkamyz aýyl turmaq, qalada qoldaý tappaı otyr. Laıyqty deńgeıde qoldaý kórsetilip otyrǵan joq. Shalǵaıdaǵy aýyl turmaq, elordamyz Astanada jeńilatletterge arnalǵan ne bir stadıon, ne bir manej joq... Almatydaǵy jalǵyz stadıonnyń ózin «Qaırat» klýbynyń qojaıyndary tek qana fýtbolǵa ıkemdep, qaıta qurylymdap alǵysy keledi...Maman qaıda, maıtalman?
Bizde buryn bilikti bapkerler kóp bolatyn. Biraq qolda bar mamandarymyzdy baǵalaı almadyq. Bárinen aıyrylyp qaldyq. Bul jerde talaı talanttyń tomaǵasyn sypyrǵan bilikti bapkerlerimizdi tizip shyqqymyz kelip otyrǵan joq. Búginde olardyń attaryn atap, tústerin tústegennen ýaqyt keri aınalyp kelmeıdi. Al bizdegi tájirıbeli jattyqtyrýshylardyń kóbisi kezinde jaǵdaı jasalmaǵandyqtan, shet elderge ketip qalǵan. Tek qana Reseı emes, Eýropa elderi men Amerıka asyp ketkenderi de bar... Keıinnen Reseıden qaıtyp kelgenderi de boldy. Bapkerler turmaq, Olımpıada oıyndary men álem chempıonattarynda júldege iligip júrgen áıgili sportshylarymyz da shet elge ketip qaldy. Olardyń bári de keńes zamanynda shyńdalyp, tájirıbe jınaǵan mamandar. Mysaly, Vladımır Mýravev Germanııaǵa, Grıgorıı Egorov pen Igor Potapovıch Ispanııaǵa, Olga Týrchak Reseıge ketip qaldy. Bul tizimdi odan ári jalǵastyra berýge bolýshy edi, biraq odan paıda bar ma?!Meshel menedjment, múshkil marketıng
Qazirgi Qazaqstan jeńil atletıkasynyń qaryshtap damyp kete almaı otyrǵan sebebiniń biri – menejmenti men marketıngtiń turalap qalýynan. Qazaqstan jeńil atletıkasy federasııasynda bilikti mamandar sanaýly ǵana. Shtattyq kestesinde adamdar az. Negizinen bar sharýaǵa federasııanyń birinshi vıse-prezıdenti ǵana júgirip júrgeni. Biraq, 47 medal jıyntyǵy sarapqa salynatyn sport túrinde qalaısha bir adam bárine birdeı úlgeredi? Bar aýyrtpalyqty jalǵyz ózi kóterýi áste múmkin emes sııaqty. Iá, bul eki medal jıyntyǵy ǵana sarapqa salynatyn batýtta qarǵý sporty emes qoı! Mysaly, osydan eki-úsh jyl buryn onsaıysshy Dmıtrıı Karpov federasııanyń osyndaı shıkilikterin aımańdaı qylyp, jaıyp saldy. Otandyq basylymdardyń birine bergen suhbatynda Afıny Olımpıadasynyń qola júldegeri Qytaıda ótken Azııa chempıonatynda óziniń basqa bireýdiń syryǵymen sekirýge májbúr bolǵanyn aıtyp qynjyldy. «Syryqpen sekiretin saıysta maǵan basqa bireýdiń syryǵy berildi. Syryq pa, taıaq pa belgisiz. Bul degenińiz bóten adamnyń ish kıimin kııýmen birdeı ǵoı», dep muńyn shaqqan. Betin aýlaq qylsyn, biraq álgi syryq sapasyz bolyp shyǵyp, synyp ketse ne bolar edi?! Sondyqtan, jeńil atletterimiz shet elge shyqqanda olardyń syryqtaryn, basqa da kerek-jaraqtaryn alyp barý máselesimen aınalysatyn adamdar da bolýy kerek qoı. Shet elge barǵan soń olardyń sol jaqta jattyǵý jumystaryn uıymdastyrý kerek. Sportshylardan nátıje talap etý úshin, birinshi kezekte olarǵa jan-jaqty jaǵdaı jasaý kerek emes pe? Tipti qonaq úı men stadıon arasyna qatynaý máselesi de aldyn-ala sheshilip qoıýy kerek. О́z elimizde bolsa bir jón, biraq shet elde jeńil atletterdi kúndelikti kúıbeń tirlik taýqymetine salyp qoıý durys emes. Olardyń bar oıy joǵary nátıje kórsetý bolýy kerek. Negizi, Halyqaralyq jeńil atletter federasııasy qaýymdastyǵy (IAAF) týy astynda kóptegen kommersııalyq jarystar men saıystar ótkiziledi. Biraq oǵan qatysyp júrgen Qazaqstan sportshylary birli-jarym. Osy olqylyǵymyzdyń da ornyn toltyryp, zaman úrdisine saı «tazy bolyp shalýdy» da úırený kerek sııaqty.Túıin
«Elý jylda – el jańa» deıdi halqymyz. Qazaqtyń jeńil atletıkasynyń da jańaratyn, ózgeretin kezi keldi. Jalpy, bul sport túri bizge jat emes. Qolǵa alsaq, joǵary nátıjelerge jete alamyz. Oǵan shamamyz jetedi. Bul sózimizge joǵaryda ózimiz atap ótken marqum Ǵusman Qosanov pen buıyrtsa, birer kúnnen keıin 80-ge tolatyn Ámın Tuıaqov aǵalarymyzdyń jetistikteri dálel bola alady. Sonymen qatar, álemdegi saharalardyń bárin aralap shyqqan marafonshy tek qazaq balasy ǵana ekenin de umytpaıyq. Marat Jylanbaev dúnıe júzinde Azııa, Afrıka, Avstralııa jáne Amerıkadaǵy barlyq shól dalalardy júgirip ótken jalǵyz adam. Bul da qazaqtyń qaısarlyǵy men tózimdiliginen habar bermeı me?! Endeshe, jeńil atletıkany durys jolǵa salyp, zaman talabyna saı damytýdy qolǵa alsaq, ataq-dańqtan kende qalmasymyz anyq. Bul jerde ulttyq jáne memlekettik múdde jeke bastyń qamynan joǵary bolýy tıis. Jeńil atletıkamyzdyń tamyryna qan júgirte alatyn bilikti, bilimdi mamandardy bul iske jumyldyrý da asqaraly maqsattardyń biri. Nurǵazy SASAEV
