Atamekendi damýdyń dańǵylyna baǵyttaǵan qujat

Sondyqtan ekonomıkada, áleýmettik salada eki eldiń alys-berisi jetkilikti. Qazaqstan qazir qaı salanyń damýy bolsyn burynǵy Keńes Odaǵyna qaraǵan elderden kósh ilgeri. Jaqynda ınternetten Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan hal­qyna joldaǵan «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýyn oqyp shyqtym. Árıne, meni atamekenim – Qazaqstan ekonomıkasynyń damýy jotaǵa emes, kókke atylǵan shyń­darǵa umtylǵandaı áser beredi, damý qar­qyny tańdandyrady.

Eń bastysy, eldi alǵa súıreýdiń, damýdyń naqty, senimdi ári órshil jospar-maqsaty ózgege úlgi alýǵa, úırenýge meńzegendeı eken. Osydan 25 jyl buryn, Táýelsizdigin endi alǵan kezde «Qazaqstanǵa qıyn bolady, qashan zaýyttar salady, óńdeý ónerkásibin damytady? Eýropany aıtpaǵanda, Keńes Odaǵy quramynda birge bolǵan Reseı, Ýkraına, Baltyq boılary elderiniń sol kezdegi deńgeıine ol qaı ýaqytta teńeser eken», degen oıdy bárimiz de oıladyq. Al qazir Qazaqstan TMD elderiniń kóbin shań qap­tyrdy, alpaýyttarǵa qaraı adymdap kele­di. Joldaýda bul anyq aıtylady. Búgin dú­nıe júzinde damýdyń erekshe qarqyny baı­qalady. Dúnıe tez ózgerip keledi. Jol­daýda Prezıdent: «Eńbek ónimdiligin aıtar­lyqtaı arttyrý kerek. Bul jerdegi negizgi faktor Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa ele­ment­terin jappaı engizý bolýǵa tıis. Bul – avto­mattandyrý, robottandyrý, jasandy ıntel­lekt, «aýqymdy málimetter» almasý, taǵys bas­qa mindetter» dep kórsetedi. Soǵan oraı tek ekonomıkada ǵana emes, ómirdiń bar­lyq salasynda kóptegen maqsat-mindetter qoıady. Syrttaǵy aǵaıynnyń baıqaýynsha, buryn Qazaqstanda ónimdi eksporttaýdan góri ımporttyń úlesi basym bolatyn. Syrt­qa kóbine ken nemese astyq sekildi shıkizatty shyǵaryp otyratyn. Qazir Qazaq­standa óndirilgen taýardy dúnıeniń tórt buryshy biledi. Mysaly, aýyl sharýa­shylyǵyn alsaq, Qazaqstannyń sapaly unyn Jer sharynyń alys núktelerindegi el­der surap jatady. Bul – shyndyq. Al Jol­daýda Elbasy: «Úkimet aldynda qazirdiń ózind­e 2025 jylǵa qaraı shıkizattyq emes eksportty 2 ese ulǵaıtý mindeti tur» dep tapsyrdy. Demek, Qazaq­standa óńdeý kásiporny qaryshtap damýǵa betaldy degen sóz. Dúnıeniń damyǵan kóp elderin­de óńdeý kásiporny, orta jáne shaǵyn bıznes ekonomıkanyń kóp júgin arqalaıdy.

Qazaqstannyń ekon­o­mıkany osy jolǵa baǵyt­taǵa­ny Elbasynyń burynǵy Joldaýlarynan da kórinis tapqan edi, bul joly naqtylańqyrap aı­typ­ty. Joldaýda bıznes-ortany damytý­ǵa ekinshi basymdyq bere otyryp: «Bizdiń strategııalyq maq­saty­myzdyń biri – eldiń ishki jalpy ónimin­degi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 2050 jylǵa qaraı kem degende 50 paıyz bolýyn qamtamasyz etý», deıdi. Kásipkerlikti damy­tý­dyń tetikterin de táptishteı aıtady. Negizi Qazaqstan Prezıdenti burynnan kásipkerlikti damytýǵa kóp kóńil bólgenin, tipti kásiporyndar erkin bel jazýy úshin tekserý oryndaryna moratorıı jarııa­laǵanyn da bilemiz. Bul joly da túsin­genim, Prezıdent ekonomıkadaǵy, onyń ishinde bıznestegi memlekettiń rólin azaıtyp, kásipkerlikti barynsha jappaı damytýdyń múmkindikter jolyna baǵyttaıdy, dúnıe júzindegi damyǵan elderdiń ozyq stan­darttary men tájirıbelerin engizýdi mindetteıdi.

Bıznes básekeniń isi, ol tek básekeli ortada damıdy. Memlekettik monopolııa bıznesti tek tusaıtyny belgili, sondyqtan Nursultan Ábishuly bızneske, kásipkerlikke barynsha erkindik berip otyr. Táýelsizdik alǵanǵa deıin Qazaqstan ortalyqtyń shıkizat qazanyna aınalǵany tarıhtyń isi bolyp barady. Al qazir Qazaqstan ekonomıkasynyń qaryshtap damyǵanyn sol ortalyqtyń murager eli de kórip-bilip, moıyndaıdy. Atamekenimiz, Qazaqstannyń, Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń halyqaralyq bedeline de syrtta otyryp qýanamyz. Burynǵy Keńes Odaǵynda ortaq qazanǵa qaraǵan elderdiń eshqaı­sysynda osy kúnge deıin eń iri sam­mıt, Azııa oıyndary, Ýnıversıada ót­ken emes. Munyń barlyǵy da aldymen Qazaq­stan­dy dúnıe júzindegi bedeldi uıym­dar men iri elderdiń moıyndaýy desek, ekinshi­den ekonomıkanyń damýyna da baılanysty. Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýyn, jahandyq básekege qabiletti bolýyn mindet­tegen Joldaýda aıtylǵan maqsattardyń barlyǵy da oryndalaryna, Qazaqstannyń bolashaqta damyǵan otyz eldiń qatarynan oryn alaryna senemin. О́ıtkeni, osyǵan deıin Qazaqstannyń damýy ózin dúnıe júzi aldynda dáleldedi.

Quramys NOQAEV, kásipker Reseı Federasııasy, Magnıtogor qalasy