Ulttyq operanyń jaýhary

Araǵa 83 jyl salyp oralǵan ulttyq opera – E.Brýsılovskıı men Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Jibek» operasy zamanaýı talapqa saı jańǵyrtylyp, sońǵy tehnıkalyq múmkindikterge saı «Astana Opera» teatrynda qaıta sahnalandy. Rejısser M.Pandjavıdzeniń sahnalyq sheshiminiń ereksheligi – munda kórermen jyldyń tórt mezgiliniń aýysý úlgisine kýá bolady. Tańǵajaıyp dekorasııalar, S.Tasmaǵambetova men P.Dragýnovtyń sándi kostıýmderi, sondaı-aq qoıylymdaǵy túıeler men jylqylar eshkimdi beıjaı qaldyrmaıdy. «Astana Opera» teatrynyń sehynda 350 kostıým arnaıy osy qoıylym úshin tigilipti. Premera qarsańynda spektakldiń rejısseri, Tatarstannyń Ǵ.Toqaı atyndaǵy Memlekettik syılyǵynyń laý­reaty, Fransısk Skorına medaliniń ıegeri, Belorýssııa Ulttyq teatr syılyǵynyń laýreaty, Belarýs Ulttyq akademııalyq Úlken opera jáne balet teatrynyń bas rejısseri Mıhaıl PANDJAVIDZEMEN suhbattasýdyń sáti túsken edi. – «Qyz Jibek» operasynyń jańa jobasy nesimen erek­shelenedi? – Qarańǵy bólmeden qara mysyqty izdep áýre-sarsańǵa túsýdiń qajeti joq. Men esh­nárseni kúrdelendirgim kelmeıdi. О́ıtkeni, shyǵarmada taıǵa tańba basqandaı bári kórsetýli. Bizge sony tek sahnaǵa alyp shyǵa bilý kerek. Ras, kez kelgen týyndyǵa ár rejısser óz túısigimen, óz talǵamymen úńiledi. Osy ja­ǵynan tól qoltańbamdy barynsha kórsetip baǵýǵa tyrys­tym. Mýzykalyq spektakl janrynyń jalyna jabysyp qalmaı, zamanaýı opera tiline aýdarýǵa árekettengenimiz – negizgi jetistigimiz bolyp tabylady. – Epıkalyq operany zamanaýı tilde baıandaý qıyndyq týǵyzǵan joq pa? – Búginde Charlı Chaplındi aıtpaǵanda, dybyssyz kınonyń akterlerin kórgende eshkim ezý tarta qoımaıdy. Tipti Ch. Chaplınniń ózi aramyzda kózi tiri júrse, múlde basqasha oınar edi. Aıtpaǵym, «Qyz Jibek» operasy da qatyp qalǵan tas emes jáne de osyǵan deıingi nusqasyn túrlentýdiń, tiriltýdiń qajeti shamaly. Bul iste biz «hırýrg sııaqty bolýymyz kerek – zııan keltirmeýimiz qajet» qaǵıdatyn ustandyq. Soǵan qaramastan «dástúrshildik» sıpatynda qalyp qoıý qaýpin de sezindik. Men munda adamdar arasyn­daǵy qarym-qatynasqa kóbirek kóńil bóldim. Biri – zalym, ekinshisi – jaǵymdy keıipker, úshinshisi – lırıkalyq qaharman sııaqty bir jaqty beınelerdiń syrt kelbetinen eshnárse alǵan joqpyn. Beınelik turǵydan alǵanda, spektaklde joǵary tehnologııalyq sahnalyq áser­ler molynan qamtyldy. – «Qyz Jibek» operasy alǵash ret qolǵa alǵan ulttyq shyǵarmańyz ba? – Men úshin ulttyq shyǵarmamen jumys isteý basqalaryna qaraǵanda óte qyzyq. Bul jaǵynan tájirıbem az dep aıta almaımyn. Qoıy­lymǵa daıyndalǵan kezde qazaq halqynyń mádenıeti týraly óte kóp nárseni oqyp bildim. Árbir jańa týyndyda ózimdi jan-jaqty jetildirý arqyly qazynam molaıdy. – Sizdiń bas qaharmanyńyz qandaı adam? – Munda bas keıipkerimniń beınesi mıstıkalyq kúıde oınalady, onyń taǵdyry jyl mezgiliniń aýysýymen sabaqtas. Bas keıipker – Jibektiń ajaly jyl mezgiliniń aýysýy – qys túsip, odan keıin jańa jyldyń bastalýy – máńgilik jańarý túrinde qarastyrylady. – Ádette Bekejannyń tul­ǵasy týraly túrli pikirler aıtylady. Mahabbaty úshin kúresken adamdy nege kinálaý kerek? Muny siz qalaı túıin­dedińiz? – Bul jerde súıýdiń jóni osylaı bolady eken dep, óz janyńnan neni bolsa sony qosýǵa haqyń joq. Mahabbat dastanyn ár júrek ártúrli jyrlaıdy, óz óresimen, óz únimen túıindeıdi. Ol basqanyń taǵdyryna tas atý emes, esh oılanbastan óz ómirińdi basqaǵa qıyp bere salý ǵoı. Sondyqtan, men Bekejannyń áreketin quptamaımyn árıne, biraq ta soǵan qaramastan ony «úlken jol boıyndaǵy qaraqshy» emes, ar-namysy bıik azamat retinde kórsetýge tyrystyq. Shyndap kelgende, ashý men qyzǵanyshtyń qurbany – Bekejan. Onyń Tólegenniń tý syrtynan sadaq atýy sondyqtan. Osynyń qate ekendigin kesh uǵady, ókinip-opynady, aqyl-esin joǵaltady. – Al Tólegen týraly ne aıtasyz? – Negizi ólimdi ashý men yzadan, Bekejannyń áreke­tinen emes, Tólegenniń ákesi Bazarbaımen arasyndaǵy qa­rama-qaıshylyqtan izdegen abzal. Basty qaharmannyń ólimine sebepker sol nárse. Eger ol ákesiniń tilin alǵanda, mundaı ókinish oryn almaǵan bolar ma edi? Ári japan dalada jalǵyz, qasynda bir serigi qalmaǵan jan qarýsyz ne isteı alady? Áke sózine osylaı jaýap qatpaǵanda qaıǵyly qazaǵa bálkim dýshar bolmas pa edi. Múmkin-aý! Jalǵanda jas ómirdiń úzilgeni qıyn ǵoı. Ata-ana men bala arasyndaǵy qarym-qatynas – qaı zamanda da ómirsheń, ótkir másele. Eki jastyń arasyna túsý, taǵdyrlaryna aralasý áli kúnge deıin bar. Buǵan bir jaqty baǵa bere almaımyn. – Rólderdi oryndaý­shy­larǵa kóńilińiz toldy ma? – Eger spektaklde rejısser ánshiniń jan dúnıesin, bolmysyn jete tanymasa, eńbegi zaıa ketedi. Aldymen kásibı bilim kerek, jyldar boıǵy jınaǵan tájirıbeńniń de yqpaly kól-kósir, biraq sheberlik ár qoıy­lymnyń ústinde jetilip otyrady. Kóre bilý men sezim­taldyq rejıssýranyń eń mańyzdy qaǵıdalarynyń biri sanalady. Ony shyn uǵyný úshin jaqsy psıholog sııaqty jumys isteýge tıissiń. О́ziń de akterdiń keıpine enip, birneshe jyl ter tógýiń kerek. Mamandyǵym boıynsha kásibı mýzykantpyn. Biraq balet, dırıjerlik týraly oıyma alǵan emespin. Rejıssýra tilin meńgergen kisiniń bári birdeı operanyń júgin kóterip ketse, ne bolady? Sondyqtan, ózim operany eń kúrdeli rejısserlik jumys dep esepteımin. Ártister óz rólderin belgili bir deńgeıde oryndap shyǵa alady. Olar bárin ózderi-aq jasaıdy. Al sen osynyń birde-birin qalt jibermeýiń kerek, basqalar: «Qalaısha biz muny baıqamaǵanbyz» deıtindeı kúı keshýi tıis. Rejısserdiń sheberligi osynysynda. – Elordalyq teatrmen tez til tabysyp kettińiz be? – Astanalyq ártisterdi burynnan bilemin, óıtkeni mundaı sátti kezdesýler osyǵan deıin de bolǵan. Teatr­­daǵy ánshilerdiń, akter­lerdiń, mýzykanttardyń deńgeıi aıtarlyqtaı ósipti. Birneshe mamandyqty qosa meńgergen daryndy jandar kóbeıipti. Mundaǵy ártister Italııamen jaqsy baılanys ornatypty. Olardyń tájirıbe jınaqtaǵandary kórinedi, birneshe tildi meńgergen. О́z ról­derine tyńǵylyqty da­ıyndalady. Jap-jas trýppada saıdyń tasyndaı órender óner kórsetedi. Áńgimelesken Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan»