13 Aqpan, 2017

Abylaıdyń aq úıi

563 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin
Táýelsizdigimizdi aıshyq­taıtyn ári zor tarıhı sáý­letke ıe eskertkishterdiń biri – búgingi «Abylaı han» rezıdensııasy. Jurtshylyq zerdesinde «Abylaıdyń aq úıi» retinde jattalyp qal­ǵan qymbat jádiger týra­ly ǵalymdardyń, zertteý­shilerdiń eńbekterinde tam-tumdap bolsa da aıtylady. Olardyń sıpattaýynsha, úsh júzdiń basyn biriktirýge um­tylǵan uly hannyń ordasy 1760 jyldary Esil ózeniniń jaǵalaýynda, qyzyl jarlaýytta aǵashtan turǵyzylǵan kórinedi. Ke­zinde ult janashyr­lary el aýzyndaǵy ańyzdarǵa súıenip qana qoı­maı, Petropavl qalasy eki ret joı­­qyn jalyn qusha­ǵyna oran­ǵanda, órtenip qań­qasy qalǵanyn, onyń ornyna kirpishten boı kótergen ǵımaratqa ár jyldary lazaret, áskerı bólim, sport kesheni ornalasqanyn, mem­lekettik múlikter tizimine «Abylaıdyń aq úıi» retinde tirkelip, qorǵaýǵa alynǵanyn alǵa tarta otyryp, óz oı-pikirlerin dáleldep baqqan. Bertinde sol kezdegi oblys ákiminiń orynbasary Qýat Esimhanovtyń suratýymen Reseıdiń Syrtqy ister mı­nıstrliginen jáne Omby ob­lystyq muraǵatynan Aby­laıǵa 1762-65 jyldary úı salynǵanyn aı­ǵaqtaıtyn qujattardyń kó­shirmeleri aldyrtylyp, bolǵan dúnıeni joqqa sanap júrgenderdiń aýzyna qum quıylǵan. Jer betinen jo­­ıylýǵa sál-aq qalǵan nysandy qalpyna keltirýdiń teh­­nıkalyq-eko­nomıkalyq syz­basy tú­zilip, tarıhı es­kertkishti múm­kindiginshe saqtap qalýdyń joldary qarastyrylǵan. Keshen quramyna rezıdensııa, kanselıarııa, han jáne qo­naqtar tynyǵatyn ból­meler, qudyq, monsha kirgizilip, aty ańyzǵa aınalǵan aq orda barynsha jandandyrylyp, túpnusqaǵa uqsatylǵan. Aımaqtyń sol kezdegi basshysy Taıyr Man­surov Prez­ıdentke hat jazyp, jań­ǵyrtý jumystaryna qar­jylaı kómek kórsetýdi ótinipti. Sodan «Mádenı mu­­ra» mem­lekettik baǵdar­la­ma­syna engizilip, jarty mıl­lıard teńgeden astam qara­jat bólingen. Qaıta jańǵyrtylǵan kóne ǵımarat búginde «Abylaı han» rezıdensııasy degen ataýǵa ıe. 1,2 gektar aýmaqty alyp jatyr. Murajaı bir­neshe zaldan turady. Olarda zamanynan asyp týǵan qaı­ratkerge qatysty qundy jádigerler toptastyrylǵan. Ásirese, qazaq jasaqtarynyń jońǵarlarmen shaıqasyn beıneleıtin polotno tutas qabyrǵany alyp, erekshe kóz tartady. Taq zalyna kirgende tiri han qarsy alǵandaı áserge bólenesiz. Osydan eki ǵasyr buryn Mońǵolııa jerinen tabylǵan dýlyǵa – qymbat múlikterdiń biri. Jylyna shamamen 20-25 myń adam qyzyqtaıtyn kórinedi. Aralarynda sheteldik týrıs­ter de az emes. Bárinen de rezıden­sııa aldyndaǵy «At ústin­degi Aby­laıdyń» segiz metr­lik aıbarly tulǵasy táýel­sizdigimizdiń tapjylmas bel­gi­­sindeı asqaq kórinetinin aıt­sańshy! О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» PETROPAVL