Germanııanyń jańa prezıdenti turaqtylyqtyń ustyny bola ala ma?

О́tken jeksenbide Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń prezıdentin saılaý naýqany márege jetti. Federaldyq jıyn músheleriniń daýys berý rásiminde basym daýysqa ıe bolǵan Frank-Valter Shtaınmaıer dárejesi Kanslermen ıyqtas sanalatyn laýazymdy atqaratyn boldy.   Jalpy, Eýropa ekonomıkasynyń lokomotıvi, Eýropalyq odaqtyń beldi múshesi, tipti, betke ustar memleketi sanalatyn eldiń prezıdentin saılaýdyń reglamenti kóp elderden erekshelenedi. Jo­ǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, pre­zı­dent­ti bes jylda bir márte osy shara úshin ar­naıy jınalatyn Federaldyq jıyn mú­she­leri saılaıdy. Al konstıtýsııalyq organ sanalatyn Federaldyq jıyn býndes­tag depýtattary men jer parlamentteri, ıaǵ­nı landtagtar saılaǵan arnaıy depý­tat­tardan jasaqtalady. Federaldyq jıyn­nyń jalǵyz, jalǵyz da bolsa asa ma­ńyzdy mindeti osymen támam. Sonymen, Federaldyq jıynnyń qol­daýyna ıe bolǵan Frank-Valter Shtaınmaıer 18 naýryzda prezıdenttik óki­lettigi aıaqtalatyn Ioahım Gaýktyń or­nyn baspaq. Sarapshylardyń kóp­shi­li­giniń paıymyna salsaq, Shtaınmaıer – qu­byl­maly kezeńde turaqtylyqtyń zákiri bo­la alatyn myǵym saıasatkerlerdiń biri. Jalpy, Germanııa Federatıvtik Res­­pýb­lıkasynyń prezıdenti – mem­le­ket­tiń biri­nshi tulǵasy sanalady. Kansler, býndes­tag tóraǵasy, býndesrat tóraǵasy... odan keıingi oryndarda. Ja­ńa prezıdent Shtaınmaıer eldegi eń ta­nymal saıasatkerlerdiń sanatynan. Eýropada da, álemdik aýqymda da syı-qur­metke ıe tulǵa. Jumysshy otbasynan shyq­qan, negizgi mamandyǵy – zańger, zań ǵy­lymdarynyń doktory. Sarapshylar onyń saıasat baspaldaǵymen órleýin eldiń eks-kansleri Gerhard Shredermen baılanystyrady. Ol eldiń Syrtqy ister mınıstri, fe­deraldyq kansler vedomstvosynyń basshysy, vıse-kansler, Eýropalyq odaq keńesiniń tóraǵasy syndy laýa­zymdardy at­qarǵan. 2008 jyldan bergi aralyqta Germanııanyń sosıal-demokratııalyq par­tııasyna tóraǵalyq jasady. 2008 jy­ly ol Grýzııa-Abhazııa arasyndaǵy qaqtyǵystardy retteý joldaryn usyn­ǵan. Reseı men Grýzııa arasyndaǵy qaq­t­yǵystarǵa qatysty kelissózderge qa­tys­qan. Alpystan asqan saıasatkerdi ger­ma­nııalyqtar otbasyna berik adam retinde erek­she qurmetteıdi. Ákimshilik ister jó­nindegi sýdıa bolyp qyzmet atqaratyn zaıyby ekeýi bir qyz ósirip otyr eken. 2010 jyly zaıyby aýyr naýqasqa shal­dyq­qan kezde Shtaınmaıer óziniń bir búı­regin berip, ómirin saqtap qalýǵa yq­pal etkenin jergilikti BAQ-tar jary­sa jazǵan bolatyn. Sondaı-aq, basqa qalada tura­tyn qart ata-anasyna, baýyrlaryna jıi baryp, merekelerde syılyq jasap turatyny da BAQ nazarynan tys qal­mapty. Shtaınmaıerdiń kandıdatýrasy áýel bas­tan basym dep sanalǵanyn aıta ketý ke­rek. Sosıal-demokrattar partııasy men hrıstıan-demokrattardan quralǵan bı­lik koalısııasy ótken jyldyń 14 qara­sha­syn­da onyń kandıdatýrasyn usyný týra­ly ortaq sheshim qabyldaǵan bolatyn. Jalpy, GFR prezıdenti halyqaralyq are­nada eldiń ustanymyn kórsetip, óz­ge memlekettermen kelisimder jasaý, el­shi­ler­di tirkeý jáne qabyldaý syndy ju­mystarmen shuǵyldanady. Úkimetti ja­saqtaýǵa qatysý da prezıdenttiń qu­zy­rynda. Eger kanslerdiń kandıdatýrasy býn­destagtaǵy daýys berýdiń úsh raýndyn­da basymdyqqa ıe bolmaǵan jaǵdaıda, sol sııaq­ty kansler býndestagtyń seniminen aıy­rylǵan bolsa, parlamentti taratý quqyna da ıe. Taǵy bir aıta keterligi, prezıdent mınıstrlerdi tek kanslerdiń usynysy boıynsha ǵana taǵaıyndaı alady, ıaǵnı mınıstrler kabınetin jasaqtaýǵa yqpaly az deýge bolady. Al sottalýshylarǵa federaldyq deńgeıde raqymshylyq jasaý ókilettigi prezıdentke berilgen.   Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»