Basty baılyq – densaýlyq

Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken keshegi Úkimet otyrysynda «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynyń 2016 jylǵy qorytyndysy tyńdaldy. Osy másele jóninde esep bergen Densaýlyq saqtaý mın­ıs­tri Eljan Birtanov atalǵan mem­lekettik baǵdarlama turǵyn­dardyń densaýlyǵyn nyǵaıtý tý­raly basty mindetine qol jet­kizý úshin 7 basym baǵytty júzege asyratyndyǵyn aıtyp, ár baǵyt boıynsha atqarylǵan ju­mystardy ortaǵa saldy. Birinshi baǵyt boıynsha Dú­nıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy jáne CDC-men birlesip qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdyń negizgi fýnksııalaryna ózindik baǵalaý jasaldy. Mınıstrlikte tıisti qurylymdar jasaqtaldy. Al ekinshi baǵyt aıasynda «Kezeksiz emhana» atty qanat­qaqty joba júzege asyrylýda. Osy bo­ıynsha dıspet­cher­lik qyzmet; eresekterge, bala­larǵa, qarttarǵa arnalǵan tirkeý bólimderi; sall ortalyq arqy­ly pasıentterdiń dáriger qabyl­daýyna aldyn ala jazylýy uıymdastyryldy. Qazaqstannyń árbir azamatyna arnalǵan Den­saýlyqtyń elektrondy tól­qujatyn (DET) uıymdastyrý jónindegi joba iske qosyldy. Bıyl birqatar emhanalarda bul júıeni qanatqaqty túrde júzege asyrý josparlanyp otyr. «Úshinshi baǵyt boıynsha úkimettik emes uıym­dar­dyń, densaýlyq saqtaý sala­syn­daǵy jeke sektordyń, far­ma­sevtıkalyq óndiris ókilderiniń qaty­sýymen Sapa jónindegi birles­ken komıssııa (SBK) quryl­dy. Tórtinshi baǵytta qazaq­standyq ulttyq formýlıar odan ári tolyqtyrylýda, ekono­mıkadaǵy otandyq ónim óndirý­shilerdiń úlesi artyp keledi. О́ndirýshilermen tikeleı kelisim-shart jasaý, UNICEF-pen tyǵyz baılanys syndy birqatar sharalar Biryńǵaı dıstrıbıýter jumysynyń tıimdiligin arttyrdy. Bul dárilik zattardyń ba­ǵasyn tómendetýge múmkindik beredi. Dárilik zattardyń 7713 saý­da ataýlarynyń 4183-niń baǵa­sy memleket tarapynan ret­te­ledi», dep málimdedi Eljan Bir­tanov. Besinshi baǵyt boıynsha mindetti áleýmettik medı­sı­na­lyq saqtandyrý engizilýde. «Min­detti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly» zań qabyl­danyp, oǵan 2016 jyly jar­nanyń bazalyq tólemderin tó­mendetý jáne qorǵa aýdary­lym­dardy bastaý merzimin 2018 jyldyń 1 qańtaryna shege­rý týraly ózgerister engi­zildi. Atalmysh zańdardy júze­ge asyrý úshin 17 negizgi norma­tıv­tik-quqyqtyq aktiler qabyl­danyp, olardyń úsheýi Úkimet­te bekitildi. Áleýmettik medı­sı­nalyq saqtandyrý qory quryl­dy. El ishinde aqparattyq-túsin­dirý jumystary júrgizilýde. Mem­leket pen jumys berýshilerdiń aýdarym kólemin tómendetý týraly zań jobasy Parlament Májilisiniń qaraýyna jiberildi. Altynshy baǵyt boıyn­sha Densaýlyq saqtaý respýb­lı­ka­lyq ortalyǵynyń kadrlyq observa­torııasynyń bazasynda medı­sınalyq kadrlarǵa qajet­tilik boljanyp, adamı resýrstardy stra­tegııalyq boljaý jáne medısı­nalyq bilimdi jańǵyrtý jónin­degi eki iri joba júzege asyry­lýda. Medısınalyq joǵary oqý oryn­darynyń sheteldik stra­tegııa­lyq áriptesteri naqtylandy. Qoldan­baly bakalavrıattyń fındik úlgisiniń negizinde meıirgerlik bilim­di jańǵyrtý jónindegi jumys jalǵasýda. Bul joba boıynsha 6 qanat­qaqty kolledjde 320 adam bilim alýda. Jetinshi baǵyt boıynsha memleket-jekemenshik áriptestigin damytýǵa erekshe mán berilýde. Memleket pen bıznestiń ortaq máse­lelerin talqylaý alańy retinde mınıstrlik janynan Bıznes-keńes quryldy. Eý­ro­pa qaıta qurý jáne damý banki­men, Azııa damý bankimen (ADB) birlesip memlekettik-jeke se­riktestikti (MJS) jáne ınfra­qurylymdy damytý jónindegi jol kartasy jasalyp, MJS jobalaryn qoldaý týraly kelisimge qol jetkizildi. Azııa damý ban­ki­men memleket-jeke-menshik árip­testiginiń 4 qanatqaqty jobasy júzege asyrylýda, taǵy 2 res­pýblıkalyq joba daıyndyq ke­zeńinde. MJS negizinde 3 joba, senimdi basqarý jónindegi 9 joba boıynsha kelisimge qol qoıyldy. «Memlekettik baǵ­dar­lamany 2016 jyly júzege asyrý bary­syn­da biz Elbasynyń Jol­daýyn­da qoıylǵan jańa min­detter­di de basshylyqqa aldyq. Memle­kettik baǵdarlamanyń 2016 jyl­ǵy qorytyndylary boıynsha kú­tiletin ómir súrý uzaqtyǵy, turǵyndardyń den­saýlyq ındeksi, ha­lyqtyń medısınalyq qyzmet sapasyna degen qanaǵattanýshylyǵy sııaqty medısınalyq-de­mo­gra­fııalyq kórsetkishterdiń oń dına­mıkasyn baıqap otyrmyz. Alaıda byltyr kútilgen 35 kór­setkishtiń ekeýi oryndalǵan joq. Bular – ana ólimi men qaterli isikke shaldyq­qandardyń 5 jylǵa deıin qaıta naýqastanbaýyn qam­tamasyz etý», dedi Eljan Bir­tanov. Osy máseleni qorytyn­dyla­ǵan Úkimet basshysy Baqyt­jan Sa­ǵyntaev mundaǵy basty máse­leniń biri mindetti medısı­nalyq saq­tandyrýdy engizý eken­digin atap kórsetti. Munyń árbir qazaq­standyqqa áseri bar. Biraq, soǵan qaramastan, osy máse­leni halyqqa túsindirý jaǵy áli de kemshin soǵyp jat­qan sekildi. Máselen, osy jónin­de daıyndalǵan rolıkti on aıda bar bolǵany 4,5 myń adam ǵana kórgen eken. Al bul másele jumyssyzdar men ózin ózi ju­myspen qamtyǵandar úshin óte mańyzdy. Demek densaý­lyq saq­taý salasyndaǵy aqparat­tan­dyrý máselesine mán berilýi kerek. Sondaı-aq, Premer-Mın­­ıstr sońǵy 10 jylda sala boı­yn­­sha Elbasynyń tapsyrmasy­men 1 myńnan astam nysan salyn­ǵan­dyǵyn, aldaǵy ýaqytta bul iste qar­jy únemdeý úshin memleket-jekemenshik áriptestigine barynsha mán berý kerek­tigin aıtyp ótti. Osy boıynsha Aqtóbe oblysyndaǵy ju­mystardy úlgi retinde keltirdi. Úkimet otyrysynda «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine áleý­mettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaralyp, qa­byldandy. Bul týraly baıan­da­ǵan Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova atalǵan qujat res­pýblıkalyq bıýdjetten tóle­netin zeınetaqy mólsherin ke­zeń-kezeńmen ulǵaıtýdy kóz­deıtindigin aıtyp ótti. Osy bo­ıynsha yntymaqty zeınetaqy mólsheri jyl basynda 9 paıyzǵa arttyrylsa, endi 1 shildeden bastap 11 paıyzǵa, al bazalyq zeınetaqy mólsheri jyl basynda 7 paıyzǵa arttyrylsa, endi 1 shildeden bas­tap taǵy 13 paıyzǵa arttyrylady. Nátıjesinde, 2016 jylǵy zeınetaqy mólsherimen salystyrǵanda, 2017 jyldyń 1 shildesinen bas­­tap zeınetaqy mólsheri 20 paı­yzǵa deıin ulǵaıtylatyn bola­dy. Zeınetaqynyń ósýi zeınet ja­syndaǵy el halqyn nemese 2 mln-nan astam adamdy qamtıdy. Jo­ǵaryda kórsetilgen ózgeristerdi esepke alǵanda, zeınetaqynyń eń tómen mólsheri (bazalyq zeınet­aqyny esepke alǵanda) 2016 jylǵy 37 789 teńgeden 2017 jylǵy 1 shil­deden bastap 45 711 teńgege deıin ósedi. Zeınetaqynyń ortasha mólsheri (bazalyq zeınetaqyny eskergende) 55 154 teńgeden 66 721 teńgege deıin ósedi. Balanyń týy­lýyna oraı beriletin bir jolǵy mem­lekettik járdemaqy mólsheri 2017 jylǵy 1 qańtardan bas­tap 7 paıyzǵa ósse, 2017 jylǵy 1 shil­deden bastap taǵy 20 paıyzǵa kóbeı­tiledi. Sóıtip, 2016 jylmen salys­tyrǵanda 27 paıyzǵa ósedi. «2016 jyly birinshi, ekinshi jáne úshinshi balanyń týylýyna beriletin memlekettik járdemaqy kólemi 66 621 teńgeni qurasa, 2017 jylǵy 1 qańtardan bastap onyń mólsheri 71 270 teńgege kóterildi. Endi 1 shildeden bastap 86 222 teńgege deıin ósetin bolady. Tórtinshi jáne odan da kóp balanyń týýyna beriletin memlekettik járdamaqy mólsheri ótken jyly 111 035 teńgeni qurasa, 2017 jylǵy 1 qańtardan bastap 118 myń teńgege deıin ósti. Endi 2017 jylǵy 1 shildeden bastap onyń mólsheri 142 947 teńge bolady. Jalpy, joǵaryda atalǵan zeınetaqy mólsheri men balanyń týylýyna beriletin bir jolǵy járdemaqyny ósirýge 2017 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette qosymsha 81,6 mlrd teńge qarastyrylǵan», dedi T.Dúısenova. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»