Bastapqy baǵdarǵa betburys

Damý ınstıtýttaryn memlekettik organdarǵa senimdi basqarýǵa berýdiń mánisi nede?   Memleket basshysynyń «Qazaqstan Respýblıkasynda memlekettik basqarý júıesin odan ári jetildirý sharalary týraly» 2011 jyldyń 10 tamyzyndaǵy Jarlyǵyna sáıkes memlekettik basqarý júıesiniń tıimdiligin arttyrý maqsa­tyn­da «Samuryq-Qazyna» AQ-qa qarasty damý ınstı­tý­t­ta­rynyń aksııalar paketi Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar, Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrlikteriniń senimdi basqarýyna beriletindigi málim. Odan sál burynyraq, Prezıdenttiń ústimizdegi jyldyń 17 sáýirindegi Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda bergen tapsyrmalary sheńberinde ınstıtýttardy basqarýǵa berý máselesi 2011 jyldyń 18 sáýi­rinde ótken «Samuryq-Qazyna» AQ basqarmasynyń, sol sııaqty 21 sáýirde ótken qordyń dırektorlar keńesiniń qa­raýyna shyǵarylǵan bolatyn. Osy oraıda, damý ınstı­týt­taryn senimdi basqarýǵa berýdiń dırektorlar keńesiniń osy jyl­dyń 20 shildesinde ótken qor­dyń sońǵy otyrysynda qaral­ǵan damý strategııasyna degen jańa kózqa­rastarmen ózara baı­lanysty ekenin jáne ekono­mı­kany modernızasııalaý salasyn­daǵy memlekettik saıasatty jú­zege asyrýdyń qazirgi satydaǵy qısyndy qadamy bolyp taby­la­tynyn da birden aıta ketý oryndy. Qor endigi jerde osy ar­qy­ly memlekettik baǵdarla­ma­lar­ǵa «jolserik» rólin qamtyǵan qazirgi strategııadan neǵurlym naryqtyq prınsıpter negizinde ulttyq kompanııalardyń tıimdiligi men básekege qabilettiligin arttyrýǵa jáne uzaq merzimdi ınvestısııalyq saıasatty júr­gizý­ge jaǵdaı jasaıtyndaı da­mýdyń anaǵurlym belsendi modeline kóshýdi qarastyryp otyr. Damý ınstıtýttarynyń, áý bastan-aq memlekettik baǵdarla­ma­lardy júzege asyrý quraly retinde qurylǵany, sonymen bir­ge, tabystardy ulǵaıtýdyń on­daı kompanııalar úshin basty maqsat bolmaǵandyǵy belgili. Kezinde, ıaǵnı «Samuryq-Qa­zy­na» holdıngin qurý satysynda damý ınstıtýttaryn bir ǵana aksıonerdiń basqarýyna biriktirý eýropalyq tájirıbeni, sol sııaqty, Sıngapýrdyń, Malaı­zııa­nyń osyǵan uqsas kompanııa­larynyń tájirıbelerin eskere otyryp korporatıvtik basqarý­dyń ozyq tájirıbelerin engizýge, kompanııalar qyzmetteriniń tıimdiligi men móldirligin art­ty­rý úshin qajetti prosedýra­lar­dy, josparlaý, bıýdjetteý júıesin jolǵa qoıýǵa jaǵdaı jasaǵanyn da aıta ketý kerek. Daǵdarystyń neǵurlym ótkir kezeńinde jumys istep turǵan damý ınstıtýttarynyń, atap aıt­qanda, Qazaqstannyń Damý bankiniń, «Damý» kásipkerlikti damytý qorynyń múmkin­dik­te­rin keńinen paıdalana otyryp qor Úkimettiń daǵdarysqa qar­sy baǵdarlamasynyń negizgi operatoryna aınaldy. Daǵdarystan keıingi kezeńde el Úkimetiniń aldyna ekonomı­kany keń aýqymda modernızasııa­laý jáne ındýstrııalandyrý, rentabeldiligi tómen jobalar­dy qosa ala otyryp, strate­gııa­lyq jobalardy júzege asyrý, qazaqstandyq eksportty syrt­qy rynoktarǵa shyǵarý, kásip­ker­likti damytý jáne qoldaý jó­ninen mindetter qoıyldy. Osy oraıda memlekettiń mańyz­dy áleýmettik mindetterdi sheshýge, onyń ishinde, óndiriste jańa jumys oryndaryn ashýǵa, kásipkerlik belsendilikti art­ty­rýǵa múddeli ekenin de este saqtaǵan jón. Damý ınstıtýttaryn senimdi basqarý fýnksııalarynyń berilýi arqyly mınıstrlikter «­О́nim­dilik-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Eksport­taý­shy-2020», kásiporyndardy saýyqtyrý baǵdarlamasy sııaq­ty memlekettik baǵdarlama­lar­dy tabysty júzege asyrý múm­kindigine ıe bolady. Salalyq mınıstrlikter tarapynan kompanııalar qyzmetin operatıvti basqarý fýnksııalary strate­gııa­lyq ınvestısııalyq joba­lar­dy júzege asyrý barysynda qajetti sharalardy ýaqytyly qabyldaýǵa, sol sııaqty, túıt­kildi túıinderdi sheshýde memleket tarapynan jan-jaqty qol­daý kórsetýge jaǵdaılar týǵy­zatynyn da eshkim teris deı almaıdy. Osylaısha, memlekettik ın­ves­tısııalyq saıasatty júzege asyrý quraly retinde qurylǵan damý ınstıtýttaryn senimdi bas­qarýǵa berý atqarýshy bılikke damý ınstıtýttaryna salyn­ǵan bıýdjet qarjylaryn paıdalana otyryp, iri memlekettik baǵdarlamalardy neǵurlym tıimdirek júzege asyrýǵa qolaıly jol ashpaqshy. Sonymen birge, damý ıns­tı­týttaryn qosa alǵanda, qordyń barlyq kompanııalarynyń al­dy­na korporatıvtik basqarý deń­geıin kóterý, dırektorlar keńesi jumysynyń sapasyn art­tyrý, qyzmettiń móldirligi men tıimdiligin qamtamasyz etý mindetiniń qoıylyp otyrǵanyn da aıta ketý qajet. Osyǵan baılanysty basqarýǵa beriletin kompanııa­lar­daǵy qazirgi bar korporatıvtik prosedýralar sheń­berinde korporatıvtik bas­qarýdy, sony­men birge, qarjy jaǵdaıyna baqylaý jasaýdy da qordyń ózin­de saqtap qalýy múmkindi­gin de joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Eger senimdi basqarýǵa berý máselesine naqtyraq toqtalar bolsaq, joǵaryda qabyldanǵan sheshimder nátıjesinde negizinen 2008 jylǵa deıin «Qazyna» AQ-tyń quramynda bolyp kelgen aktıvter mınıstrlikter men vedomstvolardyń basqarýyna be­riledi. Jarlyqta kórsetil­gen­deı, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi basty benefısıar bolyp tabylady. Onyń basqarýyna Damý banki, «Investısııalyq qor» AQ, «Kazyna Capital Management» AQ, «KazEkspertGarant» saraptama-nesıelik saqtandyrý kor­porasııasy» AQ berilse, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligine beriledi. Onyń syrtynda, «Qazaq­stan­nyń turǵyn úı qurylys jınaq banki», «Qazaqstandyq ıpote­ka­lyq nesıelerdi kepildendirý qo­ry», «Qazaqstandyq Ipote­kalyq Kom­panııa» ıpotekalyq uıymy» aksıonerlik qoǵamdary ıelik etý jáne paıdalaný quqy­ǵynda Qu­rylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri agenttiginiń quzyryna kóshedi. Is júzinde alǵanda, bul qa­dam Prezıdenttiń bıylǵy jyl­dyń 17 sáýirinde Úkimet múshe­leriniń, ákimderdiń, ortalyq or­gandardyń, «Nur Otan» par­tııa­sy men «Samuryq-Qazyna» UÁQ basshylarynyń qatysýy­men ótken keńeste bergen tap­syrmalaryna sáıkes eldiń stra­tegııalyq damý mindetterin sheshý qajettiliginen týyndap otyr. Úkimet pen ákimder al­dyn­da turǵan jańa mindettiń maǵynasy shıkizattyq emes sektordy, shaǵyn jáne orta bıznesti ıntensıvti damytý ar­qy­ly ekonomıkanyń jyl saıyn qosymsha taǵy da 3 paıyz jáne odan da joǵary ósimge jetýin qamtamasyz etý bolyp tabyla­dy. Atalǵan mindetti sheshý turǵysynda Memleket basshysy ınvestısııalar tartý, ınnova­sııa­lardy engizý, memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń tıimdiligin arttyrý sııaqty úsh baǵytty atap kórsetkeni belgili. Sóz retinde «Samuryq-Qa­zyna» qorynyń 2008 jyldyń qa­zan aıynda qurylǵanyn eske sala ketken jón. «Samuryq-Qazyna» holdıngi jahandyq daǵ­darysty eńserýde Qazaqstan Úkimeti baǵdarlamasynyń ıadro­syna aınalyp, sonymen birge Úkimettiń memleket múm­kin­dik­te­rin ulǵaıtý úshin paıda­lana­tyn negizgi quralyna aınalatyn bolady dep esepteımin, degen bolatyn Prezıdent qordyń al­dynda turǵan mindetterdi atap kórsete otyryp. «Daǵdarys kezinde qorǵa oǵan onsha tán emes bolsa da, biraq sol shaq úshin ómir­lik mańyzdy daǵdarysqa qar­sy menedjer fýnksııasy júk­tel­di. Bul kompanııalardy «qoldan basqaryp», ekonomı­ka­ǵa tıetin teris zar­dap­tar­dy joıý úshin Úki­metpen birlese oty­ryp operatıvti sharalar qa­byldaý qajet bolǵan kez edi. Bútindeı alǵanda, ekonomıkalyq daǵda­rys­ty tabysty eńserý memlekettik holdıng­tiń tıimdiligin kórset­ti», deıdi UÁQ-tyń aqparattyq-tal­da­ma­lyq departamentiniń dı­rektory Rahym Oshaq­­baev. Búginde qor­dyń ózi holdıngti da­mytý isine degen kóz­qa­rastardy qaıta qa­raı­tyn, Memleket bas­shysy belgilep bergen bastapqy maqsattarǵa oralatyn kez keldi dep esepteıdi. Ol mindet, birinshi kezekte, ulttyq kom­panııa­lar­dyń qundy qaǵaz­daryn qor ry­no­gyna shyǵarý arqyly kórinis tabady. Sońǵy ótken dırektorlar keńesinde qozǵalǵan sheshýshi máselelerdiń biri daǵdarys­tan keıingi damý­dyń qısynyn basshylyqqa ala otyryp, qor strategııasyn kó­keı­kestilendirý bolyp tabyl­dy, dep atap kór­se­tedi R.Oshaq­baev. Onyń aıtýyn­sha, óz ak­tıvteriniń rynoktyq qunyn ósirý maqsatyn aldyǵa qoıatyn kompanııa retinde hol­dıngtiń rynoktyq baǵdaryn tu­jy­rym­damaly túrde qoldaý jó­ninde sheshim qabyldanǵan. Osyndaı maqsattardy basshy­lyq­qa al­ǵanda, damý ınstı­týt­tary holdıng qurylymyna etene kirige almaıdy, óıtkeni óz­deriniń ry­noktyq quny men tabysyn ul­ǵaıtý olardyń bas­ty maq­sat­tary bolyp shyqpaýy múmkin. Sondyqtan enshiles kom­panı­ıa­lardy mınıstrlikter men ve­dom­stvolarǵa berýge qor­dyń strategııalyq mindetterin jú­zege asyrý isimen bir mátinde qaraǵan durys. Damý ınstıtýty retinde qurylǵan, olar úshin ózge fýnksııalar bastapqy, ıaǵnı mańyzdy bolyp sanalatyn aktıvter basqarýǵa berilmek. О́ıt­keni, belgili bir ýaqytta olar­dyń aldynda tabystardy ulǵaı­tý kerek pe, joq, álde memleket júktegen damý ınstıtýty fýnk­sııalaryn júzege asyrý kerek pe degen tańdaý týary anyq. Son­daı sátte olar sol maq­sattar úshin qurylǵandyqtan da, sóz joq, ekinshi joldy tańdaı­dy, sondyqtan olardy ókiletti memlekettik organdardyń bas­qar­ǵany kókeıge qonymdyraq, deıdi R.Oshaqbaev. Degenmen, mun­daı pikirmen kelispeıtin sa­rapshylar da bar. Máselen, «Rakýrs» ekonomıkalyq taldaý jáne boljaý ortalyǵynyń jetekshisi O.Jandosov senimdi bas­qa­rýǵa paket qana berilip, bo­ryshtar UÁQ-ta qalatyndyqtan, qazirgi tańda bul sheshim jarty­kesh qana sıpatta bolyp otyr dep esepteıdi. R.Oshaqbaevtyń bul jóninde de óz pikiri bar. Balans shynymen de qorda qalyp otyr, deıdi ol. Biraq UÁQ qa­zirgi kúni jeke-jeke esep júr­gizýdi engizý qajettigine salmaq salǵan durys dep biledi. Ondaı jaǵdaıda UÁQ qyzmetiniń kór­setkishteri eki rakýrsta: qor kompanııalarynyń uzaq merzimdi qunyn joǵarylatý maqsat bo­lyp sanalatyn rynoktyq qyz­met bóliginde bir bólek, al qor­ǵa Úkimet júktegen áleýmettik júktemeni oryndaý jaǵyn eskergende óz aldyna jeke qa­rastyrylmaq. Qalaı degende de, damý ınstıtýttaryn mınıstrlikter men vedomstvolarǵa basqarýǵa berýdiń ýaqyt talabynan týyn­dap otyrǵan shara ekenine esh kúmán joq. Osy arqyly, atta­ry­nyń ózi aıtyp turǵandaı, damý ınstıtýttary memleketti ór­ken­detý isine úles qossa, «Sa­muryq-Qazyna» qory óziniń bas­tapqy baǵdaryna qaraı bet­burys jasamaq. Al ondaı qa­damnyń bútindeı alǵanda búkil Qazaqstan úshin paıdaly ekendigine eshkim de kúmán keltirmeýge tıis. Qolǵa alynyp otyrǵan shara da, túptep kelgende, osyndaı maqsattardy kózdeıdi. Seıfolla ShAINǴAZY.