Ustaz mártebesi jáne baıandy bolashaq

Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna qadam basqan qazaq qoǵamynyń aldynda turǵan sara jol – ult Kóshbasshysy, Elbasy júrgizip kele jat­qan syndarly saıasattyń biri jas urpaqqa sa­paly bilim berýdi júzege asyrý. Al endi sa­pa­ly bilim men sanaly tárbıe uryǵyn qatar sebetin aıaýly tulǵa – aty altyn árippen ja­zy­latyn muǵalim, ustaz ekeni aqıqat. HH ǵasyr­dyń basynda adasyp ańyrap turǵan, qaı jolmen júrerin bilmeı tyǵyryqqa tirelgen qazaq qoǵamyn azattyqtyń aıdynyna shyǵarý úshin janushyryp jol izdegen Ahmet Baıtursynov: «Áýeli biz eldi túzeýdi bala oqytý isin tú­zeý­den bastaýymyz kerek», – degen aqadal ama­na­tyn qaldyrǵan eken. Bul amanat áli kúnge deıin kún tártibinde tur desek qatelese qoı­mas­pyz. Ǵasyrlar boıy kútken, qanshama urpaq­tyń armany bolǵan azattyqqa qol jetkizgen bizder endi osy táýelsizdikti qasterlep, baıan­dy etip, keleshek urpaqqa tym qymbat jádiger retinde qaldyrýymyz kerek. Ol úshin sapaly bilim berýge aıryqsha kóńil bólýimiz qajet. Qazaq halqynyń ult ustazy bolǵan Ahań­nyń amanaty jaıly aıtpaq oıymyzdy búgingi dáýir shyndyǵyna jaqyn sóıletip, bas qala­myz Astanada táýelsizdik alǵaly beri tuńǵysh ret ótkizilgen respýblıkalyq pedagogıkalyq forýmnan týyndaǵan keıbir oılardy ortaǵa salǵandy durys dep sanadyq. Forýmda mınıstr B.Jumaǵulov táýelsizdiktiń tuǵyryn bekem etip, azattyq jolyndaǵy baǵyt-baǵda­ry­myzdyń sara jolyn bekitip bergen Elbasynyń tapsyrmalary barysynda tolyq mánindegi júzege asyrylyp jatqan san taraý joldardy, dálirek aıtqanda, bilim berý jolyndaǵy júzege asyrylyp jatqan ilkimdi isterdi, jetken je­tis­tikterdiń denin sanamalap, saralap, naqty sandarmen, paıyzdyq ólshemdermen, ózara sa­lystyrýlarmen aıqyn kórsetti. Táýelsizdik al­ǵan az ǵana jyldyń ishinde dúnıege kelgen alǵashqy «Bolashaq» baǵdarlamasynan bastap, kúni búgingi «Nazarbaev zııatkerlik mektebi», «Nazarbaev ýnıversıteti» arasyndaǵy aýqym­dy isterdiń barlyǵy bizdiń bilim berý isindegi jetken jetistikterimiz. Munyń bári bilim berý sapasynyń halyqaralyq deńgeıdegi bedelin art­tyra túsý úshin qaltqysyz qyzmet etýde. My­saly, sońǵy on jyl ishindegi bilim berý isin qarjylandyrýdy 7,5 esege arttyrý, IýNESKO-nyń derekteri boıynsha Bilim berýdi damytý ındeksinde 129 eldiń ishinde 4 orynǵa kóterilý, halyqtyń saýattylyq deńgeıiniń 14 orynǵa taban tireýi (177 el boıynsha), sonymen birge 2001 jyldyń ózinde Qazaqstan TMD elderi ishinde alǵashqylardyń biri bolyp barlyq mektepterdi kompıýtermen tolyq qamtamasyz etýdi júzege asyrý, munyń bári bilim salasynyń sońǵy on-jıyrma jylda jetken jetistigi. Bilim jáne ǵylym mınıstriniń baıandama­syn­da respýblıka ustazdarynyń shyǵarmashy­lyq shabytyn arttyryp, qýanyshqa bólegen kelesi bir jaǵdaıat – ol muǵalim mártebesine baılanysty qadaý-qadaý aıtylǵan oılar. Ol óz sózinde bylaı dep atap kórsetti: «Shá­kirt­terine ómirdiń qyr-syryn tanytyp, san qıly qubylystardy tereń túsinýge baýlyǵan da­ry­n­dy muǵalimderdiń eńbegi ólsheýsiz». Shyn má­ninde de ǵasyrlar toǵysynda táýelsizdikke qol jetkizgen halqymyzdyń qandaı da bir jetistigi, tyǵyryqtan shyǵar jol izdep kúresken sát­te­rinde bizdiń júginerimiz de, senerimiz de, eń bastysy, baıandy bolashaǵymyz da – bilim. Al endi san alýan qubylystardyń qupııasyn te­reń túsinýde alǵa jeteleıtin basty tulǵa – da­ryndy ustaz, bilimdi muǵalim. Orys hal­qy­nyń uly hımık ǵalymy D.I.Mendeleevtiń «Mek­tep halyqtar men memleketterdiń taǵdy­ryn aı­qyn­daıtyn alapat kúshke ıe» deıtin ke­meńger pikirin jańǵyrta otyryp, osyndaı alapat kúsh­tiń bastaýynda árqashan muǵalim tura­ty­ny­na basa nazar aýdarǵan mınıstr myrza: «Son­dyqtan da muǵalim kásibi qoǵamdaǵy eń bedeldi, qurmetti mamandyqqa aınalýy tıis» dedi. Osy aralyqta sál sheginis jasasaq. Qazaq­stan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti jyl saıynǵy halyqqa arnaǵan Joldaýla­ryn­da bilim berý, muǵalim mártebesi jaıynda da úne­mi aıtyp, bóle-jara eskertip otyrady. So­nyń dáleli dástúrli halyqqa jasaǵan óz Jol­daýynda Elbasy: «Bári de mektepten basta­lady. Biz muǵalim mamandyǵynyń bedeli men abyroıyn qaıtarýǵa mindettimiz» dep aıt­qa­nyna da kóp ýaqyt óte qoıǵan joq. Bul aı­tyl­ǵandardan ańǵaratynymyz Elbasynyń halyq­qa jasaǵan Joldaýynda aıtylǵan amanat­tar­dyń ýaqyt óte kele júzege asyp otyrǵany qý­antady. Bul jaıynda Baqytjan Jumaǵulov: «Osylaısha Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń órkenıetti, básekege qabiletti Qazaqstandy qu­rý týraly strategııalyq tapsyrmasyn oryn­daı alamyz», – dep aıryqsha atap kórsetti. Respýblıkanyń túkpir-túkpirinen ardaqty muǵalimder basqosqan alqaly jıynda aıtyl­ǵan usynystyń biri «Dańqty muǵalimder kita­by» atty ınternet basylymdaryn uıymdas­ty­rý kópshilik kóńilinen shyqty. Bizdiń oıy­myz­sha bul usynys jan-jaqty qoldaý taba­ry­na biz kámil senimdimiz, ǵylym men tehnologııa, ınnovasııalyq ilgeri basýshylyq, órkenı­et kóshine aqparattyq aǵyndar tasqynymen bet burǵan bul kezeńde aıtylǵan usynysty júzege asyrý qıyndyq týdyrmaıdy. Forýmda Elbasy júrgizip kele jatqan sara saıasatty baıandy etýdiń basty baǵyttary keńi­nen sóz boldy. Biz bul kúnge deıin Elbasy tap­syr­masyna oraı «100 mektep, 100 aýrýhana» sa­lýdy júzege asyrdyq, endigi meje odan da bıik, naqtyraq aıtqanda, taıaý jyldary 522 mektep salýdy mejelep otyrmyz, demek, biz bul ar­qy­ly 12 jyldyq oqý júıesine kóshýdi tolyq­qan­dy, der kezinde júzege asyra alamyz. Bizdiń maq­sat forýmda erekshe aıtylǵan, kóp ýaqyttan beri halyq kókeıinde, ásirese, myń­daǵan ustaz­dar qaýymy tarapynan kútilip kele jatqan másele – muǵalim mártebesi jaıynda ǵana tam-tumdap qozǵadyq. Sonymen qatar osy forýmda aıtylǵan kúrdeli máseleler elimizdiń túkpir-túkpirinde talqylanyp, júzege asyp jatqany muǵalim mártebesiniń qanshalyqty asqaq ekenin aıqyndaı túsedi. Bizdiń ózimiz eńbek etetin M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qa­zaq­stan memlekettik ýnıversıtetiniń oqytý­shy-professorlar qu­ramy Respýblıkalyq pe­dago­gıkalyq forým­nyń materıaldary boıyn­sha «Jańa urpaqtyń bilimi men tárbıesi – memleket, qoǵam jáne bıznestiń basymdyqtary» atty ǵylymı-prak­tı­kalyq konferensııa ót­kizdi, forýmda aıtyl­ǵan ıdeıalar óz jalǵasyn tapty, talqylandy. Aıtpaq oıdyń qorytyndysyna bet buryp, jınaqtaı tússek. Elbasy aıtqan amanattar, fo­rýmda aıtylǵan qadaý-qadaý oılardyń ba­sym bóligi muǵalim mártebesin kóterý boldy. Bul degenińiz, muǵalimge qamqorlyq jasasaq, qadirli jannyń mártebesin asqaqtatsaq el bo­la­shaǵy, táýelsizdik tuǵyry, alashtyń armany baıandy bolady degen sóz. A.Baı­tur­synov­tyń ini shákir­ti, qazaq poezııasynyń padıshasy, alash urandy ádebıettiń kórnekti ókili Maǵ­jan Jumabaevtyń muǵalim týraly bergen ba­ǵasy, onyń qoǵamdaǵy róli týraly aıtqan ama­naty da búgingi dáýirmen úndesip turǵandaı: «Elimizdiń az ǵana jyldyq oıaný dáýirine baǵa berý úshin alty alashtyń balasy bas qossa, qa­dirli oryn muǵalimdiki» – dep qadap-aq aıtqan qaǵıdasy bar eken. Ol taǵy bir eńbeginde joǵarydaǵy oıyn «Qazaqtyń qany bir, jany bir jolbasshysy – muǵalim» degen pikirmen tolyqtyrǵan eken. Bul aıtylǵan aqı­qat­tardyń árqaısysy áli de óz jańǵyryǵymen qa­zaq hal­qy­na, elimizdi mekendep otyrǵan barsha qazaq­stan­dyqtarǵa qyzmet ete bereri sózsiz. Bolatbek TILEÝBERDIEV, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor.