Lıtva densaýlyq ǵylymy ýnıversıtetiniń akýsherlik jáne gınekologııalyq klınıkasynyń jetekshisi, professor Rýta Nadıshaýskene: «Bizdiń 20 jyldyq jetistigimizge Ońtústik medısınasy jaqyn jyldarda jetýi múmkin»

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń densaýlyq saqtaý salasy ońalyp keledi. Buryn ana men bala ólimi boı­­­ynsha respýblıkada kósh bastap, túr­li jamanattarǵa ilikken oqıǵa­la­ry baspasóz betterinde sóz bo­lyp jatatyn quıqaly óńirdiń qazir jaq­sy aty shyǵa bastady. Statıs­tıkalyq derekter aǵymdaǵy jyl­­dyń 8 aıynda ana ólimi 2010 jylǵa qaraǵanda 44,5 paıyzǵa azaıǵanyn kórse­tedi. Al, bala ólimi 20,7 paı­yz­ǵa tómendegen. Bul – medısına salasyna sońǵy jyldary qı­sap­syz bóline bastaǵan qarjyǵa ǵana baılanysty emes, ob­lys densaýlyq saqtaý salasynyń jemisti jumystarynyń kórsetkishteri de. Sońǵy eki jylda Ońtústikke Lıtvadan bilikti dárigerler kóptep kelip, oblys dárigerlerimen birge jumys jasaı bastady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (VOZ) anyqtaýy boıynsha, óz isine myǵym osy shaǵyn memleket ana men bala ólimin azaıtý boıynsha álem­­­de úzdik memleket­ter­diń qata­ry­­na kiredi. Tek bıylǵy jyldyń ózinde per­zent­hanalardyń 750 qyzmetkeri ha­lyqaralyq deńgeıdegi maman ser­tıfıkatyn aldy. Al, sońǵy aptada solardyń 250-i júkti áıelder men shaqalaqtarǵa qarqyndy jáne rea­nı­masııalyq kómek berý kýrsynan ót­ti. Olarǵa lıtvalyq professorlar, ǵylym doktorlary jáne ha­­lyq­ara­lyq uıymdar sarapshylary dáris berdi. Lıtvalyq komandany professor, Lıtva densaýlyq ǵy­­ly­my ýnı­ver­sıtetiniń akýsherlik jáne gıne­ko­lo­gııalyq klınıkasynyń jetekshisi, VOZ/EURO reprodýktıvti densaýlyq pen ǵylymy boıynsha aı­maqtyq keńe­siniń tóraıymy Rýta Nadıshaýskene bastap kelgen bolatyn. Biz VOZ/EURO reprodýktıvtik densaýlyq pen ǵylym boıynsha aımaqtyq keńesiniń tóraıymy Rýta Nadıshaýskene hanymmen suqbattasqan edik. – Rýta hanym, sizder Ońtús­tik­te ana men bala ólimin azaıtý má­se­lesine erekshe kóńil aýdaryp, ná­tıjeli jumys jasap jatyr­syz­dar. Nege osy salaǵa basymdyq bergenderińizdiń sebebin bilýge bola ma? – Saýalyńyz oryndy. Áıtse de myna aqıqattan attap ótýge bol­maı­dy. Ana men bala ólimi – kez kelgen memlekettiń damý kórsetkishteri men ekonomıkalyq jáne saıası áleýetiniń qaýqaryn kórsetedi. Bul medısına qyzmetkerleriniń kásiptik deńgeıi­niń joǵarylyǵyna ǵana baılanysty emes. Bolashaq analar júktilik kezinde ózin-ózi qalaı ustaý, týýǵa daı­yndyq jáne nárestesin durys ta­maqtandyrý sııaqty qajetti keńes­ter­di bilýi qajet. Sonymen qatar olardyń bilimdi, óz quqyn qorǵaı alatyndyǵy, ómirden óz ornyn oıyp turyp alatyndaı tájirıbe jınaq­taýyna jaǵdaı jasalsa ıgi. – Sońǵy eki jylda Ońtústik Qa­zaqstanda DDU-nyń eýropalyq bıýrosynyń pılottyq jobasy ju­mys jasap jatqandyǵy belgili. Siz­diń kózińizben qaraǵanda nátı­je­si qandaı? – Biz óz jumysymyzdy Ońtústik Qazaqstan oblysynyń aýyr naý­qas­tar jatqyzatyn perınataldyq orta­ly­ǵynan bastadyq. Jaqsy nátı­je­ler bar. Ońtústik Qazaqstan obly­syn­da respýblıka boıynsha árbir tór­tinshi sábı dúnıege keletindigin eskersek, jobany júzege asyrýdyń asa mańyzdy jaǵy bar. Bizdi qýant­qany, munda irgetasy myqty, mate­rı­aldyq jabdyqtaý kóńildegideı. Sondyqtan da jumys jasaýda kedergiler joq, búgingi talapqa saı jaǵ­daı týǵyzǵan. Atap aıtatyn bir jaıt, biz oqytý úshin kelgenimiz joq. О́zimizdiń tájirıbemizdi bólisý úshin keldik. Al, sizderdiń dárigerlerden de úırenip jatqan jaǵdaılarymyz bar. Lıtvada ana men bala ólimin azaıtý jumystaryn biz 1991 jyl­dary qatty qolǵa aldyq. Arnaýly baǵdarlamalarmen jumys jasadyq. Iаǵnı, bizdiń baı tájirıbe qazaq­stan­dyqtardyń kádesine jarap jatqa­ny­na qýanyshtymyz. Qazaqstandyq áriptesterimizdiń taǵy bir utary, jumys barysynda biz buryn baıqamaı ári bilmestikpen jiberip qoıǵan qatelikterimizdi qaı­ta­lamaıdy. Ońtústiktiń dáriger­le­ri­men jumys barysynda ózimizge de paıdaly jaqtaryn úırenip jatyr­myz. Eki jaqty áriptestik eki jaqqa da paıdaly bolyp tur. – Sizderdiń osynda kelip, ju­mys jasaı bastaǵandaryńyzdan jaq­sylyq kórip otyrǵan jaǵ­da­ıy­myz bar. Jalpy, qyzyǵý­shy­lyq, birlese jumys jasaý baǵyty qaı taraptan boldy? – Bul – Ońtústik Qazaqstan ob­lysy dárigerleriniń bastamasy. Bizge professor, OQO densaýlyq saq­taý basqarmasynyń bastyǵy Juma­ǵalı Ismaılov keldi. Lıtvalyq ma­mandardyń jumystarymen tanysty. Ýnıversıtettiń jetekshilerimen ke­ńes­ti. Baǵaly, baı tájirıbemizdiń bar ekenin baıyptaǵannan keıin birge jumys jasaýǵa shaqyrdy. Oń­tús­tikte medısınalyq mekemelerdiń qu­rylymy óte aqyldy qurylǵan. Pe­rınataldyq ortalyqtar deńgeıine qaraı satylarǵa bólingen. Aýyldy jerlerden transportpen tasymaldaý máseleleri ońtaıly sheshilgen. Eger ákimdik, jergilikti basqarý organ­da­ry kómektespese bilikti dáriger­ler­diń tıimdi jumystary, jaqsy ıdeıa­lary júzege aspaǵan kúıinde qalady. Sizderde ákimdik qatty qoldaý kór­setedi eken. Bul – jaqsylyq. Oblys ákimi men onyń komandasyna osy sát­ti paıdalanyp rahmet aıtqym keledi. Bizdi qýantqany, sizderdiń ákim­dik ýaqyttyń tynysyn jaqsy sezinedi. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jańalyqtarǵa sergek qarap, qajetti qarajatty bólip otyrady. Maman­dardy oqytyp, olarǵa tıisti jaǵdaı týǵyzady. Budan artyq ne kerek? Bizge zamanaýı apparattary, ba­ǵaly jabdyqtary bar birqatar memlekettermen jumys jasaýǵa týra kel­gen. О́kinishtisi, solarmen jumys ja­saıtyn mamandary joq. Al, sizderde búgingi zaman talabyna saı qural-jabdyqtar bar, dárigerler tıimdi ju­mys jasaı biledi. Osyndaǵy jaǵ­daı­dyń jaqsyǵa ózgerip jat­qan­dyǵyn kózimiz kórip, súısinip te júrmiz. – Tájirıbe almasýda nege súıe­nesiz? – Tájirıbeden belgili, áıel tab­ı­ǵı túrde dúnıege bala ákelýi úshin soǵan sáıkes jaǵdaı jasalýy, psı­ho­logııalyq klımat týǵyzý kerek. Sa­ýatty akýsher áıeldiń ózi bosanýyna kómektesýi tıis. Mamandar árbir júkti áıeldi qadaǵalap, qaýipti jaıt anyqtalsa, dereý shara qoldanýlary kerek. Alǵashqy mınýttar akýsher-gınekologtar, neonatologtar úshin eń mańyzdy bolyp tabylady. Bul – al­tyn ýaqyt. Sondyqtan qajet bol­ǵan jaǵdaıda komanda bolyp áreket etýleri tıis. О́ıtkeni qansha talant­ty bolsań da jalǵyz jumys istegende eshqandaı tabysqa jete almaısyń. – Halqymyzda «syrt kóz syn­shy» deıtin naqyl bar. Ońtús­tik­tiń medısınasy kóz aldyńyzda. Osyǵan qarap elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynyń sapasyna qan­daı baǵa berer edińiz? – Kezinde biz amerıkandyq­tar­dan, shvedterden úırendik. Bizdiń táji­rı­bemizdiń baı ekendigine, ony­men endi bólise alatyndyǵymyzǵa qýanamyz. Biz budan keremet lázzat alamyz. Men sizderde «Qazaqstan – 2030» baǵdarlamasynyń bar ekendigin esittim. Sondaı-aq damyǵan 50 memle­ket­tiń qataryna ený úshin alǵa maq­sat qoıypsyzdar. Bul degenińiz, el­diń ekonomıkasymen ǵana emes, so­ny­men birge medısınasynyń da da­mýymen ólshenedi. Mynaǵan nazar aýdaryńyzshy, ana ólimi bir jylda 44,5 paıyzǵa azaıǵan. Al bala ólimi 20,7 paıyzǵa tómendegen. Demek, qarqyndy jumys isteýdiń arqasynda tıimdi tirlik jasalǵan. Sondyqtan sizder óz tájirıbelerińizben maqta­ný­laryńyzǵa ábden bolady. Shynyn aıtsam, biz sizderge qyzyǵa da, qyz­ǵana da qaraımyz, árıne, jaqsy ma­ǵynasynda. Meniń bilýimshe, 2015 jy­ly árbir memlekettiń Prezıdentteri BUU-y aldynda elinde jasalyp jatqan reformalar, olardyń jemisi, halyqtyń turmys deńgeıi jóninde esep beredi. Sonda sizderdiń Prezı­dent­terińiz eldegi jasalǵan jumys­ta­ryńyz týraly oryndy maqtanysh­pen esep beretin bolady dep oılaımyn. – Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN.

Shymkent.