Jańǵyrǵan energetıka – ınfraqurylym ıgiligi

Álemdik megapolısterdi erekshelendiretin de, olardyń qalypty ómiri men damýynda sheshýshi ról atqaratyn da ozyq tehnologııalyq ınfraqurylymy ekendigi belgili. Elbasynyń Astanany odan ári órkendetý máselesinde qalanyń bazalyq ınfraqurylymyn barynsha damytýǵa únemi basymdyq berip kele jatqandyǵy da sondyqtan. Táýelsizdik jyldarynda Astana qalasynyń ınjenerlik ınfraqurylymyn jańǵyrtý jáne damytý maqsatynda orasan zor jumystar is júzine asyryldy. Bas qalamyzdy elektr energııasymen kidirissiz qamtamasyz etý maqsatynda eskirgen elektr taratý jelilerin jańǵyrtý jáne jańa taratý júıelerin salý keshendi túrde júrgizildi. Elordanyń sapaly da laıyqty tynys-tirshiligi úshin elektr taratý jelileri ınfra­qurylymynyń kidirissiz jumys isteýi óte ma­ńyzdy. Búgingi kún­delikti turmy­symyzdy elektr qýatynsyz eles­tetý múm­kin emes. Jarty saǵat jaryq janbaı qalatyn bolsa, qala tynys-tirshiliginiń sáni ketedi. Mine, sondyqtan, elimiz­diń bas qalasynyń elektr qýa­tymen turaqty jáne sapaly qam­tamasyz etilý jolynda «Astana óńirlik elektr jelileri kompanııasy» aksıonerlik qoǵamyna júkteler mindet úlken, jaýapkershilik zor. Tún mezgilinde elordany jaryq­­tandyrýǵa jáne onyń kósheleri men ǵımarattaryn jaryqpen qamtamasyz etýge kún saıyn 112 495 kVt/saǵat elektr ener­gııasy jumsalady eken. Túngi qalanyń samaladaı jarqyrap turýyna ıaǵnı onyń oramdary men kóshelerin, saıabaqtary men skverlerin jaryqpen jaraq­tandyrýǵa «Astana qalalyq jaryq» JShS jaýap beredi. Búginde bul seriktestiktiń balansynda 18 myń trotýarlardy jáne saıabaqtardy jaryqtandyratyn shamdar, 31 myń jol jıegindegi shamdar jáne 3 myńnan astam kvartal ishindegi projektor­lar bar. Sonymen birge, bú­ginde Astana qalasyn túngi mez­gilde jaryqpen qamtamasyz etýdiń jańa tehnologııalarǵa negizdelgen ozyq úlgileri is júzine asyrylýda. «Astana qalalyq jaryq» JShS maman­darynyń aıtýynsha, qazirgi kezde qala kóshelerindegi «DNaT» markaly shamdardy dıodty jaryq beretin shamdarmen aýystyrý jumysy júrgizilýde. Máselen, Beıbitshilik kóshesiniń boıynda, «Han Shatyr» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵynyń ma­ńynda, Kenesary kóshesiniń boıynda, Saryarqa dańǵylynda jáne basqa aımaqtarda 5 686 dıodty jaryq beretin shamdar ornatylǵan. Jyl saıyn qala kóshelerin jaryqtandyrý maqsatynda ozyq tehnologııalardy is júzine asy­rý keń kólemde júrgizilip keledi. О́tken jyly Saryarqa aýdanyndaǵy birqatar oramdarda 474 dana dıodty jaryq beretin shamdar ornatyldy. Bıyl­ǵy jyly «Serýen» jaıaý júrginshiler kópiriniń mańaıyna osyndaı jaryq beretin shamdar kóptep ornatyldy. Aldaǵy jyly Syǵanaq, Beısekova, Kereı jáne Jánibek han kóshelerin, Qorǵaljyn tasjolynyń boıyn osyndaı jaryq beretin shamdarmen jabdyqtaý jumysy jalǵastyrylatyn bolady. Bul elektr energııasyn únemdeýge múm­kindik beredi. Bas qalany jaryqtandyrý aýqymynyń ósýine baılanysty energııa qýatyna degen suranys barǵan saıyn artyp otyr. Elor­dany elektr energııasymen qam­tamasyz etý kólemi jyl saıyn 8-10 paıyzǵa artady. 2017 jyly elektr energııa­syna degen suranys 30-35 paıyzǵa jáne jylý energııa­syna degen suranys 25-30 paıyzǵa artpaq. Sondyqtan, bas qalanyń energetıkalyq ınfraqurylymyn damytýǵa erekshe basymdyq beri­lip keledi. Qalalyq energetıka basqarmasy mamandarynyń aıtýynsha, sońǵy jyldary elordada energetıkalyq ınfra­qury­lymnyń jańa nysandary qurylysynan basqa qoldanystaǵy nysandardy qalpyna keltirý jáne jylý ortalyqtarynyń energııa kózderin jańǵyrtý jumystaryna basymdyq berilýde. Elor­dadaǵy energetıkalyq ınfra­qurylymdy sóz qylǵanda №1 JEO, №2 JEO aldy­men eske oralady. Astana halqynyń ósýine baılanysty bul ortalyq­tardyń jaryq jáne jylý júıelerine salmaq túsip jat­qany da belgili. Sondyqtan, qaladaǵy negizgi eki jylý elektr ortalyǵyn jańǵyrtý jumysy birinshi kezekte júzege asyryldy. «Aqyldy qala» ınnovasııalyq jobasy sheńberinde ótken jyly PTVP-100 st. №7 qazandyq agregatynyń ornyna KV-T-128-150-sý jylyt­qysh qazandyq agregaty ornatyldy. EKSPO-2017 kórme qala­shyǵyn, «Abý-Dabı Plaza» TK nysandary, «Myńjyldyq saıajoly», Orynbor, Turan, Saraı­shyq dańǵyly boıyndaǵy tuty­nýshylardy jylý energııasymen qamtamasyz etý úshin jalpy uzyn­dyǵy 489 shaqyrym 4-5 kirme jylý magıstralin, sondaı-aq, 6 joǵarylatý sorǵy stansasynyń qurylysy salyndy. Elordanyń jylý energe­tıkalyq júıesiniń áleýetin arttyryp, energetıkalyq qýa­tyn jańa sapalyq deńgeıge kót­erýde №3 JEO-nyń alatyn orny erekshe. Atalmysh, energetıkalyq nysan elordany energetıkalyq qýat kózderine degen táýeldilikten qutqarady. Bas qala energetıkalyq qýaty jaǵynan ózin ózi tolyq qamtamasyz etetin iri ortalyqqa aınalady. Stra­tegııalyq mańyzdaǵy bul joba boıynsha №3 JEO-nyń qýaty saǵatyna 860 Gkal 1 saǵat jylý jáne 240 MVt elektr energııasyn óndirýge negizdelgen. Búgingi ozyq tehnologııalyq talap boıynsha jabdyqtalyp jatqan №3 JEO-nyń qurylysy 2016 jyldyń sońynda tolyq aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilmek. Onda sý jylytatyn 4 birdeı qazandyq jumys isteıtin bolady. Osy zamanaýı jylý elektr ortalyǵynyń paıdalanýǵa berilýine baılanys­ty bas qalanyń energetıkalyq ınfraqurylymy ýaqyt talabyna tolyq jaýap beretin bolady. Astana EKSPO-2017 halyq­aralyq mamandandyrylǵan kórme­siniń bas taqyryby «Bola­shaqtyń energııasy» bolyp tabylady. Endeshe, elordanyń energetıkteri jańa qýat kózderin ashý, energııa únemdeý, balama energetıkalyq qýat kózderin paıdalaný maqsatyndaǵy izdenisti jumystaryn aldaǵy ýaqytta barynsha óristetetin bolady. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»