Sezden sońǵy tolǵanys

Kúni keshe ǵana aıaqtalǵan Qazaqstan Respýblıkasy sýdıalarynyń kezekten tys VII sezi, sóz joq, bıylǵy jylǵy elimizdiń aıtýly sharalarynyń biri bolyp tabylady. Memleketimizdiń tabysty damýynyń baǵdarshamy dep baǵalanǵan «100 naqty qadam» Ult josparynyń 29-qadamynda respýblıka sýdıalarynyń kezekten tys sezin ótkizý týraly másele qarastyrylǵan edi. Sezdiń basty kún tártibi «Sýdıalardyń jańa Ádep ko­deksin qabyldaý» – dep bel­gi­­le­n­se de, sezd barysynda otan­dyq sot júıesiniń táý­el­siz­­dik alǵan jyldar ishinde je­t­ken jetistikteri jáne she­shi­lý­­ge tıisti mindetteri men maq­sat­tary týraly keń aýqymdy má­s­eleler talqylandy. Sezd jumysyna Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń qatysýy já­ne sezde jasaǵan mazmuny te­­reń, taldaýy tatymdy baıan­da­masy ótkizilgen sharanyń saıa­sı qundylyǵyn aıqyndap ber­gendeı. Elimizde júrgizilip jatqan sot-quqyqtyq reformalardyń je­misti nátıjeleri bizdi ja­ńa be­lesterge bastaıdy.Mem­­­leketti basqarýdyń saıası qur­al­darynyń qatarynda bı­liktiń der­bes salasy – sot bı­li­giniń or­ny men mártebesi aı­ryqsha ekenin Elbasy únemi atap kór­se­tip, onyń damý jáne nyǵaıý baǵ­yttaryn aıqyndaýda tyń bastamalar kóterip, olardyń oryndalý barysyn qadaǵalap otyrady. Sottar qabyldaıtyn akti­ler zańdylyǵynyń basty kór­setkishi – sot isine qatysýshy tara­ptardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń Ata Za­­ńy­myzda jáne soǵan sáıkes qa­byldanǵan basqa zańdarda kór­setilgen joldarmen qorǵaý dá­rejesi bolyp tabylady. Sondyqtan, Elbasynyń «qa­zirgi ýaqytta sottar basty qu­qyq qorǵaýshy ınstıtýt bola bas­tady» – degen baǵasy sot júıe­­siniń memlekettik jáne qu­qyq qorǵaý organdarynyń ishin­degi mártebesi men ornyn daý­syz aıqyndap berdi dep sa­naýǵa laıyq. Sot júıesin oń­t­aı­landyrý baǵytynda júr­gi­zi­­lip jatqan reformalyq pro­sesterdiń tabysty bolýy eli­miz­diń saıası, ekonomıkalyq, áleý­mettik damý baǵyttaryna ti­keleı áser etetindigin ómir ózi dá­leldep  otyr. Ult jospary aıasynda zań ústemdigin qamtamasyz etý sha­­ra­lary, sonyń ishinde sot júıe­­siniń aldynda turǵan min­­det­ter ret-retimen, sátti júz­ege asý­da. Endigi másele – mem­le­ket pen qoǵam kútip oty­r­ǵan qun­dylyǵy joǵary úkili úmit­ti aqtaý. Osy már­tebeli de abyroıly qyz­metti at­qarýda – respýblıka sý­dıa­larynyń qaýymdastyǵyna jaý­ap­kershiligi joǵary mindetter júk­telip otyr. Qazaqstan hal­qynyń senimine ıe bolý, jur­t­shylyqtyń alǵysyn alý, zań ús­te­m­digin qamtamasyz etý atalǵan mindetterdi tabysty atqarýdyń birden-bir joly bolyp tabylady. Búginde halyq sotqa senedi, sot aktileriniń zańdylyǵy men ádilettiligine zor úmit artady. Sezd jumysynyń qory­tyn­­dylarynan alǵan áserimiz biz­­di tereń oılandyrady, bi­limimiz ben talabymyzǵa qýat be­rip, bolashaqqa bastaıtyn jo­l­dardy tańdaýǵa kómegin tı­gizedi. Táýelsizdikke qol jet­kizgen jyldar aıasynda qazaq­s­tandyq sot júıesiniń jetken ta­bystary týraly az aıty­lyp, kem jazylyp jatqan joq. Biz­diń otandyq sot júıesi ha­lyqaralyq qatynastarda aıtýly dárejege jetip, alys-jaqyn memleketterdegi áriptesterimiz moıyndaǵan bedelge ıe boldy. Al aldymyzda sheshilýin kútip turǵan mindetterdiń aýqymy qol jetken tabystarmen shek­telýdiń orny joq ekendigin, sot-quqyqtyq refor­malardy júrgizý úzdiksiz sharalar jı­yn­ty­ǵy ekendigin kórsetýde. Árıne, aıtylǵan min­det­ter­diń oryndalý barysynda basty róldi atqaratyn tulǵa, ol – sýdıa. Elimizde Ult josparynyń aıa­synda bolashaq sýdıalardy daıa­rlaý jáne taǵaıyndaýdyń ja­ńasha, sara joldary aı­qyn­daldy. Sot júıesiniń aldyn­da turǵan abyroıly min­det­terdi júzege asyrýda osy jańa tolqynnyń atqaratyn qyz­metiniń orny erekshe bolýǵa tıis. Elbasynyń sezde jasaǵan baıan­damasynda sýdıanyń már­te­besi, atqaratyn qyzmetiniń qo­ǵamǵa qajettiligi týraly sa­lı­qaly pikirler, ustamdy oılar aı­tyldy. Qundylyǵy tereń tol­ǵaý­lar­dyń biri – Elbasy búgingi sýdıalar keshegi keń dalanyń daýylpazdary, danagóı bılerimiz Tóle, Qazybek, Áıtekeniń, sonan keıingi Buqar jyraýlardyń óshpes izderin, dańqty joldaryn jalǵastyrýshylary degen qa­nat­ty sózi dep bilemiz. Árıne, jańasha jańarý jolyn tańdap alǵan jas, egemen memlekettiń ózinshe da­mý erekshelikterine sáıkes, sýdıa­lar­dyń mártebesi de zamanaýı talaptarǵa saı bolýy tıis. О́z dáýirinde ataqty Balqy Bazar jyraý: «Táńirisi artyq jaratqan, Aýyzyna halqyn qaratqan, Qara qyldy qaq jarǵan, Aldynan topty taratqan. Balasyn jaqyn kórmegen, Tóresin bura bermegen» – dep bılerdiń qyzmetine baǵa bergen eken. Arada birneshe ǵasyr ótse de, osy ósıet búgingi zamannyń shynaıy shyndyǵyna saı kelip otyrǵandyǵyn moıyndaýǵa tý­ra keledi. Sýdıalar zańdylyq pen ádildiktiń baǵasyn saralaı oty­ryp, halyq múddesin esh ýaqytta esterinen shyǵarmaýǵa tıis. Halyqtyń múddesi, ha­lyq­tyń baılyǵy, qoǵamdaǵy tu­raq­tylyq – memlekettiń saıa­sı jáne quqyqtyq negizi, irge­ta­sy dep baǵamdasaq, sýdıalar qyzmetiniń orny men bedeli naqty aıqyndala túsedi. XXI ǵasyr – Qazaqstan Res­pýblıkasynyń jańarý men ja­ń­ǵyrý ǵasyry. Táýel­siz­di­gi­mizdiń shırek ǵasyrlyq mereıtoıyna minsiz qyzmetimiz ben adal eńbegimiz arqyly tartý jasaýǵa tıistimiz. Elbasy Res­pýblıkanyń sýdıalar qaýym­das­tyǵynyń aldyna jaqyn ýa­­qyttarda oryndalýy tıis bes mindet qoıdy. Asqaraly maq­sat retinde zań ústemdigin qam­tamasyz etý sharalary atal­sa, osy maqsatqa jetý jolyn­da sýdıalardyń basty ról at­qaratyndyǵy erekshe atap ótil­di. Sot tóreligin júzege asyrý­dyń dańǵyl joly – zańdylyqty, zań qaǵıdalarynyń qasıetin saq­taý dep túsinemiz. Osy rette sý­dıa­­nyń mártebesi men sot júıe­si­niń bedeli týraly tereń oılanyp, óz áreketterimizge ar men zań aldynda esep berýimiz qajet. Ha­lyq pen qoǵamnyń senimine ıe bolý sýdıalar qyz­metiniń basty kórsetkishi bolyp qala beredi. Sýdıalar ózderiniń kási­bı biliktilikterin ómir táji­rı­besimen ushtastyra otyryp, Elbasynyń bastamasymen júrgizilip jatqan reformalyq prosesterge ózindik úles qosýǵa mindetti. Baǵlan  MAQULBEKOV, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń sýdıasy