Til úırenýge taptyrmas kómek

Mádenıet mınıstrligi oryssha-qazaqsha tilashar keshenin jaryqqa shyǵardy Elbasy óziniń bıylǵy Joldaýynda elimizde memlekettik tildiń qoldanys aıasy jaıyna aıryqsha kóńil bólip, ony 2017 jyly respýblıka turǵyndarynyń 80 %-y meńgeretinine, al 2020 jyldary bul kórsetkishtiń 95 %-dy quraıtynyna zor senim bildirgen edi. Osy boljamnyń ózi qazaq tilin meńgerý endigi jerde Qazaqstanda turatyn árbir azamattyń parasatty paryzy bolyp tabylatynyn aıǵaqtap, bul másele jóninde jaqyn keleshekte atqarylýǵa tıisti pármendi jumystardyń naqtyly jobasyn baıqatyp berdi. Qazaq tili memlekettik már­tebege ıe bolyp, barlyq me­ke­me­l­erde eresekter arasynda mindetti túrde oqytyla bas­ta­ǵaly ony úı­re­nýge arnalǵan kóp­tegen eńbekter jaryqqa shyǵa bastady. Alaıda, «memlekettik tildi úıreneıik desek, tıisti kitaptar men ádis­te­me­lik oqýlyqtar joq, tilasharlar men tildeskishter jetispeıdi» degen mazmunda shaǵym bildirýshiler toby áli de kezdesip qalyp jatady. Jýyrda osy ol­qy­lyqtyń ornyn toltyrý maq­satynda Mádenıet mınıstrligi Til komıtetiniń Sh.Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádis­te­melik ortalyǵy «Oryssha-qa­zaqsha tilasharlar» toptamasyn shyǵardy. Biraz júktiń sal­ma­ǵyn kótere alatyn ári  «Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy» sheń­be­rin­de kórsetilgen talaptardy jú­ze­ge asyrý maqsatynda jasalǵan keshendi tilasharlar 10 túrli kásibı sala mamandaryna ar­nal­ǵan. Eki tilde jazylǵan tilasharlar «Mádenıet», «Densaýlyq», «Bilim», «Saýda», «Sport», «Saıahat», «Kásip», «Shańyraq», «Qyz­met», «Dastarqan» dep ata­latyn 10 kitapshadan turady. Árbir kitapshanyń ishin­de tyń­daý­ǵa ar­nal­ǵan, kórkem bezendirilgen ári qaltaǵa sa­lyp júrýge óte yń­ǵaı­ly aýdıo-dıskisi bar. Aty aıtyp tur­ǵan­daı, áleýmettik-tur­mys­tyq salalarǵa ar­nalǵ­an tilasharlar til úırenýshiniń kásibine, qyzmetine baǵyt­talyp, kúndelikti aýyzeki sóıleý tilinde jıi qoldanatyn sózder men sóz tirkesterin, sóıleý úlgilerin qamtyǵan. Tildi úırenýdiń bastapqy satysynda jón su­rasýǵa, suraq-jaýap almasýǵa qatysty tu­raqty replı­ka­torlardyń, qalyptasqan oram­dardy bilýdiń, olardy paıdalanýǵa um­ty­lýdyń asa ma­ńyz­dy ekeni aıan. Osy tur­ǵy­dan kelgende, atal­mysh kitapshalar til úı­rengisi keletinder úshin taptyrmas kómekshi qural bolatyny anyq.  Toptamanyń taǵy bir ereksheligi, orys tilin bilýge qyzyǵýshylyq tanyt­qan­dar men qazaq tilin bilgisi keletinderge birdeı járdem jasaı alatyndyǵy. Jalpy, este saqtaýǵa jeńil, ári qazaq tilinde jıi kórinis tabatyn sózder men sóz tirkesteri tildi meń­gerýge degen qyzy­ǵý­shy­lyqty art­tyra túsedi. Mine, osyny durys túsine bilgen quras­ty­rý­shylar kásipke, densaýlyq pen saıahatqa, bilim men mádenıetke, turmystyq qyz­met salasy men sportqa qatysty sóz tirkesterin, sondaı-aq dastarqan basynda qol­da­nylatyn etnografııalyq maz­mun­daǵy tildik birlikterdi óte yńǵaıly etip toptastyrǵan. Ony qurastyrýǵa A.Tóre­nııa­zova, A.Turlybekova, U.Qaıý­po­va sııaqty elimizge tany­mal ádis­kerler tartylǵan. Árbir bólimde berilgen ta­qyryptar túrli jaǵdaılarǵa baı­lanysty júıeli túrde qam­tylyp, dıalog retinde órbip otyrady. Mysaly, «Saıahat» sa­lasy boıynsha ázirlengen til­asharǵa temir jol vokzalynda, áýejaıda, taksıde adamdarmen tildesýge qajetti suraq-jaýap­tar jınaqtalǵan. «Shańyraq» serııasynda adamnyń ózi týraly, jasy, kelbeti, minezi, ulty, otbasy jaıly dıalogtar utym­dy berilgen. «Densaýlyq» til­asharynda salalyq sózder men sóz tirkesteri jeńil ári este saqtaýǵa yńǵaıly túrde or­nalasqan. Ári ol anyqtamalyq retinde de qolaıly. Venera TÚGELBAI. Astana. * * * Keshe Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada oryssha-qazaqsha kóp salalyq tilasharlardyń tusaýkeser rásimi ótkizildi. Ony Mádenıet mınıstrligi Til komıtetiniń tóraǵasy Sherýbaı Qurmanbaıuly ashty. Sherýbaı Qurmanbaıuly óz sózinde kóp salalyq tilasharlar tusaýkeseri  el egemen­di­gi­niń 20 jyldyǵy men rýhanııat aıyna, tilder festıvaline oraı­las ótkizilip otyrǵan­dy­ǵyn jetkizdi. – Tilashar kesheni 10 túrli salaǵa arnalǵan. Olar­ǵa azamattardyń eń kóp jú­gi­netin sózderi toptastyrylǵan. Tilashar eń aldymen yqsham, qaltaǵa salyp júrýge yń­ǵaı­ly. Sapaly aýdıo nusqasy da qatar berilip otyr, – dedi ol. – Iаǵnı, oqyp qana qoımaı, dybysta­lýyn tyń­dap, qaıtalaı alady. Tilasharlar kesheni dál osyndaı aýqymdy taralymmen buryn-sońdy jaryq kórgen emes. Qazaq tilinde qalaı qarym-qatynas jasaımyz degen túrli salanyń mamandarynyń sura­ny­syn eskerip, 1 mln. tara­lym­men shyǵarǵanymyzdy da aıta ketsek, bul eńbekter barlyq ob­lystyq, Astana jáne Al­ma­ty Til basqarmalaryna jetkizildi. Memlekettik tildi úı­ren­gisi keletin, tilashardy qajet­si­netin azamattar atalmysh til basqarmalaryna tapsyrys berip, tegin alýyna tolyq múm­kindigi bar. Tilashar keshenin ja­saqtaýǵa, onyń barlyq ju­mys­taryna, jetkizilýi men ta­ratylýyna memleket  tara­py­nan 190 mln. teńge qarjy bó­lin­di. Bir tilashar quny 150-190 teńgeniń tóńireginde bo­lyp otyr. Bul asa qymbat emes, ári sapaly dúnıe. Avtor­laryna keletin bolsaq, pedagogıka salasynda ónimdi eńbek etip júrgen mamandar A.Tórenııazova, U.Qaıýpova jáne A.Turlybekova. Árıne, sońǵy kezde aýdarma salasyna aıty­la­tyn syn kóp. Biraq bul dú­nıe­ler áli de shıki dep nara­zy­lyq týyndamaıtyny anyq. О́ıt­keni, ony qurastyrý ba­ry­syn­da túrli úıretý ádisteri zert­teldi. Kúmán, talas týdyr­maı­tyn sózder men sóz tirkesteri qamtylǵan, dedi Sh.Qur­man­baıuly. Al qatysýshylar tara­py­nan bul kitapshalardy jastar úshin ǵalamtor júıesine engizý týraly usynys bildirildi.