Syr sahnasynyń sańlaǵy

Amerıkanyń ataqty jazýshysy Fenımor Kýperdiń XIX ǵasyrda ómirge kelgen tańǵajaıyp romanynyń áserimen paıda bolǵan «Mogıkannyń sońǵy tuıaǵy» degen uǵymdy Qyzylorda oblystyq drama teatrynyń baıyrǵy ártisteriniń biri Ulbataı Baıadilovaǵa qarata aıtýǵa ábden bolady. Olaı deıtinimiz, ol – osy teatrdy Syr topyraǵynda qolmen qurysqandardyń biri. Biz biletin Ulbataı apaıdyń ózine súısinte qaratatyn bir qa­sıe­ti, ómirlik ustanymyna myǵym jan jasynan teatrdy kıeli qut­ha­na sanaýy. О́nerdegi batyl­dyǵy men iskerligi, sahnada ja­saǵan san-qıly beıneleri men kókten jaýǵan nóserdeı tókpe sheshendigi onyń psı­ho­logııalyq mektepten shyńda­lyp shyqqanynyń belgisi. Sonaý «60 jylǵylar» ata­la­tyn býynnyń urpaǵy bolyp tabylatyn aktrısa 1958 jyly Almatydaǵy M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatry janyndaǵy eki jyl­dyq stýdııaǵa tústi. Bulardyń kýr­synda qazaq ónerine ózindik qoltańba qaldyrǵan Ánýar Moldabekov, Esbolǵan Jaısańbaev, Amanjol Sálmenov, Tastan О́te­baev, Tólesh Tuńǵyshbaev, Shámel Júnisov, Salıha Qojaqova, Aıymtory Taıǵarına oqydy. Burynǵynyń kisileri ártis ma­mandyǵyna bir túrli senimsizdikpen qaraýshy edi. Al onyń ata-anasy bul jaǵyna kelgende kózi ashyq kisiler bolyp shyqty. Ákesi Baıadil án-kúı dese ishken asyn jerge qoıatyn jan bolypty. Ony­men bir kindikten taraǵan aǵasy aıtys óneriniń kerýenin túzgen ot aýyzdy, oraq tildi aqyn retinde tanylypty. Osylaı tulymshaǵy jelbiregen qyzǵa daryn áke qanymen, ana­nyń aq sútimen sińse kerek. Jastaıynan án aıtýǵa qumar bo­lyp ósti. Qyzynyń qalaýyn qosh kórgen olar jolyna kese-kól­de­neń turmady. Ata-ananyń aq tileýi perish­te­niń qulaǵyna jetip, alǵashqy jáne aq­tyq synnan súrinbeı ót­ken ol Mám­betov syndy sýret­kerdiń sy­ny­byna qabyldanady. Onyń ba­ǵy­na qaraı, bolashaq teatr korıfeıi sol jyly Más­keýden GITIS-ti bitirip kelip, akter sheberliginen dáris beretin. Ol órim­deı jas akterlerdi sahna mánerin meńgerýge beıimdedi. Sonymen birge esimderi ańyzǵa aınalǵan Qalıbek Qýanyshbaev, Qurmanbek Jandarbekov, Serke Qojamqulov, Elýbaı О́mirzaqov, Rahııa Qoıshybaeva, Sábıra Maı­qanova, Hadısha Bókeeva, Sholpan Jandarbekova, Bıken Rımova sekildi óner maıtal­man­darynyń móldir bula­ǵy­nan sý­syndatty. Eki jyl eki kúndeı bolyp ótti de ketti. Endi eńbekke aralasatyn kez kelgende, synshy Baǵybek Qundaqbaev 19 jastaǵy jas aktrısaǵa Semeıdegi Abaı teatryna joldama beredi. Sóıtip, ol 1960 jyly dám tartyp, eńbek jolyn Ertis jaǵa­syndaǵy qalada bastaıdy. Stýdııa qabyrǵasynan jańa shyqqan qyz nebir aıtýly sańlaqtardyń orta­syna túsedi. Kóp uzamaı, mundaǵy beldi aktrısalardyń qatarynan tabylady. Osy jerde óziniń ómir­degi, ónerdegi serigi akter Izbas­qan Shákirovti jolyqtyryp, otaý qurady. Aktrısanyń shyǵarmashylyq sapary Sábıt Muqanovtyń «Mól­dir mahabbat» dramasynda Bátes rólin oınaýdan bastaldy. Munan keıin ártistiń ómirinde oıyp oryn alatyn keıipkeri Shyńǵys Aıt­ma­tovtyń povesi negizinde jasalǵan pesadaǵy «Jámıla» róli boldy. Bul ról 1963 jyly Semeı ob­lystyq Abaı atyndaǵy drama tea­trynan Syr shaharyndaǵy óner ordasyna jańa qonys aýystyryp kelgen jas ártis úshin tosyn syı edi. Osy kúni óziniń Qyzylorda teatryndaǵy alǵashqy shyǵar­ma­shylyq joly týraly aıtyla qal­ǵanda, Ulbataı Baıadilova Jámı­lany attap óte almaıdy. Shy­nyn­da da bul keremet úılesimin tap­qan qoıylym boldy. Sahnadaǵy alǵashqy kóriniste Jámıla, Danııar, Seıit úsheýi astyq tıelgen at arbany shómelelerdiń janyna doǵaryp qoıyp, ózara ázildesip otyrady. Sol kóriniste psıho­lo­gııa­lyq tolǵanys sátterin úsh aǵyn, úsh daryn ókil­deri kór­se­tedi. Sahnada Jámıla bolyp Ulbataı Baıadilova, Danııar bolyp Turysjan Aınaqulov, Seıit bolyp Oraz Másimhanov oıyn­dary ózara óriledi. Olardyń osy kezdegi ózara úılesimdiligi men sózderiniń úndestigi kórerme­nine de áser etpeı qoımaýshy edi. Kisige aqysyn jibermeıtin ójet Já­mıla aıtysqanmen aı­tysyp, tartysqanmen tarty­syp, erkek kindiktilerge ózin qorlatpaıtyn. Sol qaısar Já­mılaǵa qyzyq­paı­tyn jan joq. Sebebi, onda áıelge tán naz deseń naz, qylyq deseń qylyq, kórik deseń kórik bar. Bir kúni aıtqanym zaıa ketpeıdi degen­derdiń biri Osman jónsiz yrjalańdap, tıise bergen kezde oıy buzyq ospadardy ol dereý qaıyryp tastaıdy. Kelesi bir sahnada az sóılep, kóp is tyndyratyn tuıyq minezdi jigit Danııar soǵys jaıyn aıt­qan­da, Ulbataı – Jámılanyń eki kózi botalap jylap qoıa beretin sáti bar. Sondaǵy Jámıla Ulba­taı Baıadilovanyń traktovkasynda sertine adal, senimge myqty, qaısar jan. Bir aıta ketetin jáıt, teatr sah­nasyna kelgen jarty ǵasyr ishinde aktrısa eki júzge tarta ról oryndapty. Atap aıtsaq, M.Áýezovtiń «Aıman – Sholpan» komedııasyndaǵy – Sholpan, Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh – Baıan sulýyndaǵy» – Kúnikeı, «Aqan seri – Aqtoqtysyndaǵy» – Márzııa, Q.­Mu­ha­med­ja­nov­tyń «Qudaǵı keliptisindegi» – Marfýǵa, S.Jú­nisovtiń «Ajal men Aja­ryndaǵy» – Ajar, B.Breh­tiń «Kav­kazdyń bor sheń­berindegi» – Maro jáne aspaz áıel, B.Maılınniń «Shuǵa­syn­daǵy» – Kúl­zıpa, M.Ká­rimniń «Aı tutylǵan tú­nindegi» – Zúbárjat, T.Ahtanovtyń «Áke men ba­lasyndaǵy» – Sáýle Sár­senovna, S.Jamaldyń «Qara gúlderindegi» – Amol, Q.Muhamedjanovtyń «Jat eldesindegi» – Eva Broıer, S.Sháı­mer­denovtiń «Ánim sen edi­ńindegi» – Qarǵash, M.Ǵap­parovtyń «Tuzdy shólindegi» Rá­bııa obrazdary onyń júrip ótken joldarynan ózinshe syr shertedi. – Sońǵy jyldary oblysta teatrdyń jaı-kúıine jaqsy kóńil bóline bastaǵanyn aıtqym keledi, – deıdi keýdesine «Qurmet» ordenin taqqan aktrısa. – Jylyna birneshe premeranyń tusaýyn kesetin kezeńge jettik. Bul tyń serpilis aımaqty óner men mádenıet­tiń naǵyz janashyry Muhtar Qul-Muhammed basqaryp turǵan kezde bastaý aldy. Parasatty paıym­nyń ıesi bul baǵyttaǵy qamqor­lyqty eń aldymen ónerdiń kıeli quthanasy – teatr ǵımaratyn kúrdeli jóndeýden ótkizdirip berýmen qolǵa aldy. Onyń sońynan jańa qoıylymdarǵa jol ashyldy. Sol úrdis kúni búginge deıin jalǵasyn taýyp keledi. Osy bizdi qýandyrady. Kórermeniniń kóz aldynda ósip, olardyń ystyq yqylasyna bólengen sahnagerdiń eńbekqor­lyǵy jastardyń qaı-qaısysyna da úlgi bolmaq. Eseıgen shaǵynda da qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. О́mir boıy jıǵan qoryn izin basyp kele jatqan jastarǵa úıretýdi óziniń boryshy sanaı­dy. Búkil sanaly ǵumyryn ósh­pes ónerge, sonyń ishinde tea­trǵa arnap kele jatqan Ul­bataı Baıadilovanyń jas­tar­ǵa bereri áli de kóp. Jańagúl SERDALY, teatrtanýshy. Qyzylorda.