Usynys pen múmkindik

Forým aıasynda 120 mıllıard teńgeni quraıtyn memorandýmdarǵa qol qoıyldy Jasyratyny joq, keıde «Bıznes-forýmdar ne úshin ótkiziledi? Shetelden, elimizdiń túkpir-túkpirinen qanshama qonaq shaqyryp, úlken jıyn ótkizýden qandaı paıda bar?» degen oıdyń keletini ras. Degenmen de, mundaı jıyndarda oblys ókilderi kásipkerlikti damytý bo­ıyn­sha óz usynystaryn aıtsa, jan-jaqtan kelgen ınvestorlar óz múm­kindikterin ortaǵa salyp, ekijaqty iskerlik baılanys damı túsetini aqıqat. Mine, bir kezderi Uly Jibek jolyndaǵy saýda, ǵylym men rýhanı dúnıeniń asa mańyzdy ortalyqtarynyń biri bolǵan kóne Taraz qalasynda ótken «Taraz Invest-Agro/Chemical Day 2016» aımaqtyq ınvestısııalyq forýmynyń basty maqsaty osy boldy. Agrohımııalyq salany damytý men ınvestısııa tartýǵa arnalǵan bul halyqaralyq forýmdy Jambyl oblystyq ákimdigi men «Birikken hımııalyq kompanııa» JShS uıymdastyrdy. Bul kúni shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri men bıznesmender úshin aımaqtyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy keńinen tanys­tyryldy. Iаǵnı, Jambyl oblysy egemen elimizdiń ekonomıkasy men mádenıetin damytýǵa qomaqty úles qosa kele, Elbasynyń ınves­tısııa tartý, ónerkásipti árta­raptandyrý jáne basqa elder­men áriptestik qarym-qatynastardy nyǵaıtý boıynsha tapsyrmasyn iske asyrýǵa bar kúsh-jigerin salýda. Ekonomıkaǵa ınvestısııa tartý – tek qarjy quıý ǵana emes, onyń astarynda óndiriske jańa tehnologııa engizý, jańa jumys oryndaryn ashý, eń bas­tysy, aımaqtyń áleýmettik-eko­nomıkalyq jaǵdaıyn kóterý maqsaty jatyr. Endeshe, Jambyl oblysy ınvestorlarǵa ne usyna alady? Jalpy, bul óńir qazba baılyq­tarǵa óte baı. Bul ólkede fosforıt, plavıktik shpat, ýran, baǵaly jáne túrli-tústi metaldar, kómir jáne tabıǵı gaz, sondaı-aq tuz shy­ǵarylady. Elimizdegi fos­forıt qorynyń shamamen 72 paıyzy, kvarsıttiń – 65, altyn­nyń 8,8 paıyzy, mystyń – 3, ýrannyń 0,7 paıyzy osy Jambyl oblysynyń aýmaǵynda jatyr. Tıtan-magnıt ken oryndary da bar. Osynaý ken oryndarymen búginde 372 kásiporyn aınalysyp, 30 myńnan astam eńbek etýde. Jambyl jerinde jumysyn jandandyrǵan Qazaqstandaǵy agrohımııa ónerkásibiniń alyby «Qazfosfat» JShS búginde TMD elderiniń aýmaǵynda fosforly ónim óndirýshiler arasynda kósh bastap tur. Osydan keıin elimiz boıynsha hımııa ónim­derin óndirýde Jambyl obly­synyń úlesi 30 paıyzdy qurady. Sondaı-aq, Jambyl obly­synyń agrohımııalyq salasyn damytý úshin «Taraz hımııa­lyq parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy qurylǵan. Aýmaǵy 505 gek­tardy quraıtyn bul aımaq­ta 6 kásiporyn salynýda. Bul jobalardyń quny 276 mlrd teńgeni quraıdy. Osynyń arqa­synda myńnan astam jumys oryndary ashylmaq. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqta jumys isteıtin kásiporyndar úshin je­ńildetilgen salyqtyq rejim kór­setiledi. «Taraz hımııalyq par­ki» kásiporyny «Glıfosat ón­dirisi», «Kúıdirgish soda óndi­risi» jáne «Trehhlorıstik fos­for óndirisi» jobalaryn jú­zege asyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda qurylǵan. Budan bólek, reseılik «EýroHım» kompanııasy quny 2,4 mlrd AQSh dollaryn quraı­tyn jylyna 1,4 mln tonna keshen­di mıneraldy tyńaıtqysh shyǵarýdy qolǵa aldy. Sondaı-aq, «Altynalmas» kompanııasy jańa tehnologııalardy paıdalana otyryp, jylyna 2,8 tonna altyn shyǵarmaq. Al «Taraz metallýrgııa zaýyty» qara metallýrgııa salasyna kúsh salýda. Qazirgi tańda Qytaı ınvestorlarynyń qatysýymen jalpy somasy 5,1 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn 14 ınvestısııalyq jobany júze­ge asyrý qarastyrylýda. Onyń ishinde 7 joba iske asyrylý deń­geıi joǵary 51 Qazaqstan-Qytaı ınvestısııalyq joba­larynyń tizimine engen. Bu­dan bólek Qazaqstan – Qytaı kásip­kerlik-ındýstrııalyq aıma­ǵyn qurý maqsatynda Sııan to­qyma korporasııasy men oblys ákimdigi arasynda quny 220 mln. AQSh dollaryn quraıtyn memo­randýmǵa qol qoıyldy. Ma­laızııalyq «Agrostanferms» iri-qarany bordaqylaý mını-fermalaryn salý jobasynyń quny 200 mln AQSh dollaryn quraıdy. Búginde jylyna 15 myń ton­na sıanıd shyǵaryp jatqan «TalasInvestment Company» JShS, kún elektr stansasyn ornatyp, 50 MVt qýat berip jatqan «Býr­noe Solar-1» JShS, fransýz kásipkerleri qarjylandyryp otyrǵan «Jambylsement», qy­taı­lar qolǵa alǵan «Hantaý» sement zaýyty, gıps óndirý sala­syndaǵy «Jambylgıps» pen «Aqtas» kásiporyndary óte tabysty eńbek etýde. Mine, jeri baı, klımaty óte jaı­ly Jambyl oblysy osyndaı nátıjeli jumystardyń ar­qa­synda qazir elimizde ınves­tı­sııa tartý kórsetkishi boıynsha tór­tin­shi orynda tur. – Jyl saıyn Jambyl oblys­y ındýstrııalyq áleýetin art­ty­ryp keledi, – deıdi Jam­byl ob­lysynyń ákimi Kárim Kóki­rekbaev. – Jergilikti óndiristi damytýda ınvestısııany tartý úshin qolaıly klımat qurylǵan. «Taraz Invest-Agro|Chemical Day 2016» halyqaralyq ınvestısııalyq forýmyn ótkizý ónerkásiptik jáne hımııalyq-tehnologııalyq óndiris salasyndaǵy áriptestik qatynasty nyǵaıtýǵa taǵy bir qadam bolatyny anyq. Forýmda Almaty oblysynyń ákimi A.Batalov, Qyrǵyz Respýb­lıkasynyń Talas oblysyndaǵy ókili D.Kenekeev, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Qazaq­stan­daǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Chjan Veı, Iran Islam Respýblıkasynan kelgen ınves­tor Komalı Hýseın, «Aýrým Doıchland AG» bas dırektory Iogan Shtol, «Birikken hımııa­lyq kompanııa» JShS basqarma basshysy J.О́serbaı, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ basqarma basshysynyń orynbasary D.Ábilqaıyrov jáne basqa da qonaqtar ınvestısııa salýdyń jol­dary týraly óz oılaryn orta­ǵa salyp, Jambyl oblysymen bul salada birlesip jumys isteý­ge úlken qyzyǵýshylyq tanytty. Shynynda bul forým Jambyl oblysynyń bıznes salasyna tyń serpin berdi. Halyqaralyq ınves­tısııalyq forým aıasynda Jambyl oblysynda jańa óndiris oshaqtary men jańa ju­mys oryndarynyń qurylýyna jaǵdaı jasaıtyn memorandým túrinde birqatar qujattarǵa qol qoıyldy. Atap aıtar bolsaq, mıneraldy tyńaıtqyshty sýbsıdııa­laý boıynsha, hımııalyq jáne agrohımııalyq ónerkásipti damytý, taý-ken metallýrgııalyq kombınaty qurylysy, «Býrnoe-2» SES qurylysy, 50 myń gektar aýmaqqa deıin qant qyzylshasyn ósirý men qant shyǵarý zaýytynyń qurylysy, GMP ı GLP standarttary boıynsha veterınarlyq dári-dármekterdi shyǵaratyn bıokombınat salý, modýldi nysandar men úıler salý, jerdi ǵaryshtan zondtaý jóninde, nat­rıı sıanıdin satyp alý, balamaly energııa kózderin damytý jáne balamaly janar maı túrin engizý boıynsha quny 120 mıllıard teńgeni quraıtyn Germanııa, Iran, Úndistan elderiniń jáne otandyq kásipkerlermen birneshe memorandýmǵa qol qoıyldy. Forým aıasynda ınnovasııalyq ǵylymı hımııalyq jobalar ta­nys­tyrylymynan bólek «Agro­óner­kásiptik kompleks sala­syn­daǵy halyqaralyq ynty­maq­tastyq», «Týrızm sala­syndaǵy halyqaralyq ynty­maqtastyq» taqyrybynda keńeı­tilgen tal­qylaý ótken paneldik ses­sııalar uıymdastyryldy. Atap óter bir jaıt, bul forým Jambyl oblysy men «Taraz hımııalyq parki» AEA aıasynda agrohımııa salasyn damytýǵa arnalǵan «BHK» JShS-niń birinshi aımaqtyq sharasy boldy. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy Sýretti túsirgen Aqádil RYSMAHAN