«Assambleıam aınalamda eken!»

Úıi órtenip, dalada qalǵan úlken áýlettiń ákesi Seıil aqsaqal meıirimdi jandarǵa rızashylyǵyn osylaı bildirdi. Qostanaıda altyn kúzdiń kú­reń­ge aýysqan shaǵy edi. Kúzdiń muz­daı jańbyry bir jaýsa tó­pe­lep, kúnniń qabaǵy ashylmaıdy. Sýyq tıip aýyrǵan kishkentaı qy­zynyń ystyǵy kóterilgen soń, Yrǵyzbaevtardyń ortanshy kelini Aıgúl ǵana oıaý edi. Bes otbasyna arnap salynǵan úlken úıdegi jannyń barlyǵy túngi saǵat úshte tym-tyrys qalyń uıqyda bolatyn. Úıdiń mansardasyndaǵy bólmede uıyqtap jatqan aǵaıyn jigittiń «turyńdar, úı órtendi!» degen ashy aıqaıy estildi. Aıgúl 3 jasar aýyrǵan qyzy men 11 aılyq bópesin kórpesimen alyp úlgerdi. Syrtqa shyǵysymen kórshi esikterdi qaǵyp, aıǵaılap, qalǵandaryn oıatty. Shoshyp oıanǵan qaınaǵalary men abysyndary uıyqtap jatqan balalary men qolyna ilingenin alyp, dalaǵa júgirip shyqty. Barlyǵy da kıinip úlgermegen, ishki kıimmen kúzdiń qytymyr túninde dirildep tur. Abyroı bolǵanda, bes úıli jannyń barlyǵy da tilsiz jaýdyń tyrnaǵyna ilinbeı, dalaǵa shyǵyp úlgeripti. Seıil qarııa men Qapıza ájeı nemerelerin túgendeı bas­tady. Áıteýir balalarynyń aman­dyǵyna ishteı shúkirlik etken­men, erteńgi kúnimiz ne bolady degen aýyr oıdan ańtarylyp tu­ryp qaldy. Bes úıli jan dalaǵa shy­ǵamyz degenshe, jańbyrdyń tam­shysynan ylǵaldanyp, tuıyq­tal­­ǵan elektr symynan ketken órt kúsh alyp ketti, qyzyl jalyn sýmańdap, jańbyr jaýǵan saı­yn órshelene túsetindeı. My­na úıdiń jalyny jaqyn sa­lynǵan úılerge aýyspasyn dep, ba­lalardyń bireýi kórshini oıatty. Tún­gi daýys alysqa ketetini ras, dabyrdan ózge kórshileri de oıanypty. Qysyltaıańda ýaqyttyń qum emes, sýdaı aǵyp ketetini-aı deseıshi. О́rt sóndirýshiler kelmeı jatqandaı, keshikkendeı kórinip ketti bárine de. Ottyń ekpini sondaı, jalynǵa oranǵan úıge eshqaısysy da qaıtyp kire almady. – Biz úıden júgirip shyǵamyz degenshe tóbe jalpyldap túsip jatty, – deıdi Aıgúl Yrǵyzbaeva. Kóz aldarynda qujattan bastap, kıimi, jıǵan-tergen dúnıe-múlik qyzyl ottyń qurbany bolyp kete bardy. Seıil men Qapıza Yrǵyzbaev­tar 7 ul, 3 qyz ósirdi. Barlyǵy da eńbekte, úıli-barandy. Meń­di­­qara aýdanynda turǵanda Yrǵyz­baev­tar­dy aýyldastary úlgi tutatyn. 90-shy jyldary aýyldyń berekesi ketkende, olar da kúnkórispen qalaǵa jaqyndaýdy oılastyrdy. Biraq úlken bir áýlet qaıda syıady? Seıil aǵaı balalarymen aqyldasyp, aýyldaǵy kereksiz bolyp qalǵan úlken klýbty satyp aldy da, buzyp, qalaǵa alyp keldi. Qostanaıdyń shetkeri turǵyn aýdanynan jer telimin alyp, bes otbasyǵa arnalǵan záýlim úı saldy. Eski klýbty borap salǵan shpaldar úlken úıge de jetti. Úı­diń ár páterinde Yrǵyzbaev áý­letiniń bir shańyraǵy turady, ne­mereler aýlada oınaǵanda ózderi bir balabaqsha sekildi edi. Allaǵa myń shúkirlik etetin. Janǵan otqa qaraǵan áke-sheshe men bala­larynyń, kelinderdiń kóz aldynan barlyǵy bir úıden órgen úl­ken áýlettiń baqytty kúnderi ótip jatqandaı edi. Ottyń jalyny qara túndi tilgilep jatyr, árkimniń arqasyn kúzdiń sýyǵy, júregin ýaıym muzdatqan. Tótennen bolǵan jaǵ­daı eshteńege shama keltirmeı, aıaq-qolyn uıytqandaı, dármensiz kúı­ge túsirgen. – Ottyń qyzýy da túrli bolady eken ǵoı. Búkil úıdiń kúlin kókke ushyrǵan ottyń jalynyna qaraǵan saıyn tońyp dirildedik, betimizdi tútin, jalyn sharpyp jatsa da ol kúzdiń sýyǵynan jylyta alǵan joq. Bizdi sol sátte-aq kórshilerdiń kelip qushaqtap, «О́zderiń amansyńdar ma, túgel­siń­der me? Ýaıymdamańdar, aman­dyq­qa eshnárse jetpeıdi» degen bir aýyz sózi jylytty, – deıdi Qa­pıza apaı. Kórshileri dalada qal­ǵan otyz shaqty jandy bólip alyp ketti, balalardy tósek salyp uıyq­tatty, ústi-basy malmandaı sý, tútin ıisi múńkigen eresekterge ózderiniń kıimderin kıgizdi. О́rt sóndirýshiler otty kúndizgi saǵat 9.00-de ǵana tolyq sóndirip bitti. Sol túni Yrǵyzbaevtar kór­shi­leriniń barlyǵy da uıqy kór­gen joq, úlken otbasymen bir­deı júgirdi. Irgeles turatyn Shapovskııler otbasy tańerteń «qajetterińe jarata turyńdar» dep 220 myń teńge ákelip berdi. Sol úıdiń kelini Ksenııa áleýmettik jelilerge kóp balaly úlken otbasy turatyn úıdiń órtengenin, balalar da, eresekteri de kıimsiz, azyq-túliksiz qalǵanyn tań ata jazyp jiberipti. Erteńine tús bolmaı-aq Yrǵyzbaevtar otbasyna kıim-keshek, tamaq, azyq-túlik, dári-dármek alyp jetken jurtta esep joq. «Adamdar ákelgen kıimderdiń barlyǵy da taza bolýy tıis, bul ýaqytsha qıyndyq qoı, jıirkenbeı kıe berińizder. Kún sýyq, aýyryp qalmaý kerek», dep Ksenııa jubatý sózin de aıtyp ketti. – Nege jıirkeneıik? Adam­dar­­dyń peıilin aıtsaıshy. Bir kish­­kentaı orystyń qyzy anasy­nan qalmaı erip kelipti. Qo­lyn­da oıynshyǵy bar. Sony ne­me­re­lerime berip jatyr, janǵan úı­diń ornyna qarap óksip jylasyn. Álgige men qosylyp jyladym, betinen súıip, «botam-aý ómirińde qıyndyq, tóten bále kórme, baqytty bol», dep jatyrmyn. Kóz aldymnan ketpeıtin álgi perishteniń atyn ózim esirik adamdaı bolyp júrgende suramappyn, – deıdi Qapıza apaı. – Elbasymyz Qazaqstan halqy Assambleıasyn quryp, eldiń bir­li­gin aýzynan tastamaıdy ǵoı. El­basy aıtqan birliktiń qadirin basy­na is túsken adam birden biledi. Assam­bleıam aınalamda eken! Eli­me, jurtyma rahmet. Men úı janyp jatqanda balalaryma jiger be­reıin, men bosasam olar ne bolady dep kózime jas alǵan joqpyn, qatyp qaldym. Adamdardyń osynsha birligin, meıirimin kórgennen keıin tolqydym, – deıdi Seıil aǵaı. Qara kúzde osyndaı qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan úlken áýletke Yrǵyzbaevtardyń balalary jumys isteıtin kásiporyndar da qarap qalǵan joq, qol ushyn sozdy. Janǵan úıdiń ornyndaǵy kúl-qoqysty shyǵarýǵa tehnıka bóldi, úsh otbasy úıin qaıta salyp al­ǵansha, turatyn tórt bólmeli úı­di jalǵa alyp berdi. Oblys áki­mi Arhımed Muhambetovtiń tap­syrýymen jasy seksendi al­qymdaǵan qarııalar turýy úshin Yr­ǵyz­baevtar otbasyna jańa úı­den eki bólmeli páter uzaq ýa­qyt­qa jalǵa tóleý quqymen be­ril­di. Arhımed Begejanulynyń ózi Yrǵyzbaevtar otbasyna kirip, jaǵ­daılaryn surap, ataýly kómek pen demeýshilerden jınalǵan 600 myń teńgeni tabys etti. – Namazymnyń sońynan ylǵı eli­me qan erte kórme, ıman ber, bir­­lik ber, basshyma taýpyq ber dep tileıtin edim. Alla tilegim­di qabyl etsin. El aman bolsa, sen aman ekensiń, – deıdi Qapıza ájeı. Yrǵyzbaevtardyń balala­ry aldaǵy kóktemnen bastap jan­ǵan úıin qaıta turǵyzýdy oı­lap otyr. Salynǵanyna on jyl­daı bolǵan jańa úıdiń ór­ten­geni bir áýletke ońaı bolǵan joq. Biraq, bul órt adamdar meıi­ri­miniń, eldiktiń, yntymaqtyń jo­ǵal­maǵanyn kórsetkendeı boldy. Bul Yrǵyzbaevtar otbasyna rýh ber­di. О́rtten úıdiń irgetasy aman qal­­dy. Adamdardyń meıirimi men yntymaǵy da eldiń irgetasy sekildi eken. «Myń ólip, myń ti­ri­l­gen» halyqtyń aman kele jat­qa­ny da irgeniń myqtylyǵynan bolsa kerek-aý. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» QOSTANAI Sýretti túsirgen Sergeı MIRONOV