Muǵalim bedelin muǵalimniń ózi ǵana kóteredi

Qaı ǵasyrda, qaı zamanda bolmasyn, ǵulama ǵalym ál-Farabıdiń «Ustaz jaratylysynan ózine aı­tylǵannyń bárin jete túsingen, kórgen, estigen jáne ańǵarǵan nár­selerdiń bárin jadynda saq­taıtyn, eshnárseni umytpaıtyn alǵyr da ańǵarympaz aqyl ıesi, meılinshe sheshen, óner-bilimge qushtar, asa qanaǵatshyl, jany asqaq, ar-namysyn ardaqtaıtyn, jaqyndaryna da, jat adamdaryna da ádil, jurttyń bárine jaqsylyq pen izgilik kórsetip, qorqynysh pen jasqaný degendi bilmeıtin batyl, erjúrek bolýy kerek» degen sózi­nen muǵalimniń beınesi kórinip tur. «Muǵalimniń bedeli qaıtse kóteriledi?» degen suraq kókeıi­mizden ketpeıdi. О́z qalaýymen tańdaǵan jastardyń kópshiligi joǵary bilimdi bola tura, qıyn­dyqtan qashyp, basqa maman­dyqtarǵa ketip qalady nemese jumysty durys istemeıdi: bala­­larmen til tabysa almaıdy, kúndelikti sabaq josparyn jazýdan qashady nemese eńbekaqysyn azsynady. Endi kerisinshe, óz mamandyǵyn qadir tutqan, ýaqytyn, jańa adamdy tárbıeleýge bar kúsh-jigerin aıa­maıtyn, eńbegimniń jemisin kór­sem degen muǵalimder áli de bar. Muǵalim bedeline keler bol­saq, negizi, muǵalim óz bedelin ózi kóteredi. Muǵalim – erekshe mamandyq. Nege? Sebebi, muǵalim adammen jumys isteıdi. Aldyna ártúrli minezdegi, ártúrli oqýshy keledi. Olardyń otbasyndaǵy tárbıesi de ártúrli. Muǵalim peda­go­gıkalyq qarym-qatynas qurý kezinde pedagogıkalyq maqsatty ǵana kózdep qoımaı, balanyń múddesin de eskerýi tıis. Ár bala – ózinshe bir álem. Olardy tyńdaı bilý, kóńil-kúıin sezine bilý, balany jaqsy kórý, ujymdaǵy psıho­logııalyq ahýaldy tanı bilý, bir sózben aıtqanda oqýshyny ózine teń seziný bolǵanda ǵana muǵalim jumysy nátıjeli bolady dep oılaımyn. Balanyń boıyndaǵy qabi­letti damytýda muǵalim únemi iz­de­nistegi, fransýz pedago­gy Jý­berdiń «Oqytý degen eki ese oqý» dep aıtqanyndaı, jeke kózqarasy bar jáne ony qorǵaı biletin, pedagogıkalyq oılaý qabileti ǵylymı túrde qalyp­tasqan, bilim negizderin óz betinshe oqyp-úırenetin, balalarmen pedagogıkalyq úrdiste yn­tymaqtasa qyzmet etetin, adam­gershilik qasıetterdiń barlyǵyn boıyna sińirgen, bilimdi, tynbaı oqıtyn jan bolýy kerek. «Muǵalim – mekteptiń júregi» (Y.Al­tynsarın) bolyp tabyla­tyndyqtan, ol barlyq qasıetimen de óz shákirtine úlgi bolýǵa tıis ekendigin aıtýdaı aıtyp júrmiz. Degenmen, bilim berý baǵdar­lamalaryn jetildirý maqsatynda elimizdegi barlyq pedagogtardyń bilimin úzbeı kóterip, jańa is-tá­jirıbelerdi oqý úrdisine engizip, jumysty synı turǵyda damytý, bilimdi baǵalaý joldaryn jetildirýge aıtarlyqtaı kóńil bó­linýde. Muǵalimge qoıylyp otyr­ǵan qoǵamdyq talap ósken saıyn, muǵalimniń jaýapkershiligi de óse túsýi tıis. Árbir mamandyqtyń ómirde, qoǵamda óz orny bar ekeni ras. Qazirgi jańa oqytý tehnologııalaryna súıengen muǵalim bedeldi bolý úshin «oqýshy únine» den qoıýy kerek. «Oqýshy úniniń» belgili jaqtaýshysy Djın Raddok «Oqýshylarmen pikirlesýdiń maqsaty – qabyldaýshynyń kóz­qarasy turǵysynan alǵanda oqýdyń ne ekendigin túsiný, jekelegen oqýshylar men toptar úshin oqýdy qalaı jaqsartý» ekendigin jazady. Oqýshymen pikirlesý, alalamaý, jalpy alǵanda, muǵalim psıholog retinde oqýshynyń úlgeriminiń jaqsarýyna barlyq jaǵynan qamqor bolýy qajet. Sonda ǵana is ónedi, oqýshynyń bilim alýǵa degen senimi joǵary bolady, oqýshylar qatań muǵalimdi jaqsy kóredi. Sebebi, talap qoıa biletin muǵalim – oqýshyǵa naǵyz janashyr muǵalim. Muhtar IBRAIMOV, Abaı atyndaǵy Respýblıkalyq mamandandyrylǵan daryndy balalarǵa arnalǵan qazaq tili men ádebıetin tereńdete oqytatyn orta mektep-ınternatynyń dırektory   ALMATY