Tildaryn

Aıtyp ta aıtpaı ne kerek-aı, osy qazaǵyńyzdyń oı-sanasy 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisinen keıin muqym-múlde ózgerip ketkentuǵyn. Shyntýaıtyna kelgende, keıinnen nebir-nebir bilimpazda­ryńyz ben ǵylympazdaryńyz qısyndap bergendeı-aq, jeltoqsandaǵy qarýsyz kóteriliske jas qazaqty jalyndatyp alyp shyqqan ǵajaıyptardyń biri qazaq tili bolatyn-dy. Jeltoqsan dúmpýiniń kúlli psıhologııalyq jáne fılosofııalyq tabı­ǵatyna úńilseńiz, buǵan sózsiz kóz jetkizesiz. Árıne, elim men jerim degen shy­ryldar Jeltoqsannyń basty-basty arqaý-arnalary edi. Alaıda, til taǵdyry týra­syndaǵy shyrqyraýdyń jóni bólek, josyǵy erek-ti. Sol seksen altynshy jyldan keıingi «kolbındik kezeńde» qazaqstandyq keńis­tikte tarıhı qubylystar aıqasy, kereǵar kózqarastar shaıqasy júrip jatty. Ozbyr da ospadarsyz ortalyqtyń ámirimen nebir zulymdyqtardy oılastyryp otyratyn zymııan tulǵa Gennadıı Kolbın bárinen buryn til týrasyndaǵy tirlikterdi jymysqylyqpen bolsa-daǵy qamdastyr­maq qamymen qarbalasty. Qazaq tili degende qyzaraqtaı qylǵynǵanyn, qaraýyta qabarǵanyn, qazaqty mazaq etip: «Qysqa ýaqytta qazaq tilinde sóıleı bastaımyn», – degenin Sozaq aýdanynyń ortalyǵy Sholaqqorǵanda, «tárjiman bop qalýlaryń múmkin» dep, qasyna qatar turǵyzyp qoıǵanda estigenbiz. Kórgenbiz. Jeltoqsan kóterilisinen keıingi jyldarda, sol «kolbındik kezeńde» túrli-túrli, túrpideı janǵa tıer, júrekti qan jylatar jaǵdaılar da ulttyń rýhyn jasytyp jat­ty. Sonda-daǵy, qaıran qazaq­tyń kózi qaraqtylary tildiń, ana tiliniń, ult ýyzynyń taǵdyry apat núktesine tirelip turǵanyn tereńnen tebirenip túısingen. Minekıińiz, osyndaı alma­ǵaıyp shaqta qazaq qaýymy akademık Ábdýáli Qaıdarmen qatar О́mirzaq Aıtbaıulynyń aty-jónine de jan-jaqty qanyǵa bastaǵan. Týǵan tiliniń taǵdyr-talaıyna nemquraıdy qaraı almaıtyn alash jurty­nyń ańsary arda tulǵalarǵa aýyp, úkili úmit artqan. Búkil qoǵamymyz rýhanı jańarýdy bastan keshe bastaǵan, áleý­mettik ádilettilik jolynda jankeshtilik tanytpaqqa qul­shyn­ǵan jyldar sııaqtytuǵyn sol kezder. Qaıtkende de qazekem óz tiliniń, tarıhynyń, mádenıetiniń, onyń ishinde ulttyq salt-dástúrleriniń bu­ryn­ǵydan da beter alaquıyn, azapty alasapyranǵa dýshar bolmaǵy ábden múmkin ekenin ańdaǵan. Sezingen. Uǵynǵan. О́kinishke qaraı, osy ańdaýdyń, sezinýdiń, uǵynýdyń ózi áli de ala-qula, marǵaý, baıaý bolatyn. Kóp-kóp retterde máńgúrttik basym túse beretin. О́mirzaq Aıtbaıuly óz órelesterimen qaıyspas qatar túzip, sapaly sap túzep, sonylarǵa umtylǵan. Ásireqyzyl áýleki­likke, ásireńki belsendilikke, uryndy uranshyldyqqa barmaı-aq, aıqaı-súreńge salmaı-aq, ulaǵatty ustazy Ábdýáli Qaıdarmen jáne til maıdanynyń ózge de sardarlarymen birge parasatty kúres keńistigine shyqqan. Kolbınniń ózine jáne onyń jandaıshaptaryna qaımyqpaı qarsy qarap, qazaq tiliniń qasıetti bıikterinen ıyq teńestire jondaryn kúdireıtken. Kez kelgen ulttyq tildiń tolyqqandy, qalyp­ty qoldanylýy úshin qajetti elý áleý­mettik fýnksııany atqarmaǵy kerektigin, al qazaq tili is júzinde onǵa da jetpeıtin fýnksııany ǵana iske asyrýǵa deıingi deńgeıge quldyrap ketkenin dáıektegen. Dáleldegen. Qazaq tiliniń memlekettik til bolyp qabyldanýyna ózge de eren óren­dermen birge О́mirzaq myrza da eleýli úles qosqan. 1989 jylǵy 22 qyrkúıekte til týraly zań qabyldanǵan. Osy tuńǵysh zańda tuńǵysh ret týǵan tilińizge memlekettik mártebe berilgen. «Qazaq tili» qoǵa­my qurylǵan. Bul qoǵamyńyz baıtaǵy­ńyzdyń barlyq oblystary men qalala­rynda, aýdandary men aýyldarynda qury­la bastaǵan. Árıne, munyń bári de tek jol basy ǵana sanalatynyn, aldaǵy sharýa-sharalardyń shash-etekten ekendigin, jaýapkershiligi aýyr, zil-batpan jumystar­dyń shashyn tutas aǵartaryn Aıtbaıuly anyq bilgen. О́ziniń de, óz maıdan­dastarynyń da ıyqtaryna qandaı júk artylaryn sezgen. Sol kezderdegi astanamyz Almatyda ǵana emes, jer-jerde «Qazaq tili» qoǵam­dary qurylyp, qoǵamymyzdy da uıqydan oıatyp jatqan shaq tuǵyn. Ońtústik Qazaqstanda «Qazaq tili» qoǵamdary aı­ryq­sha tirlikterdi aldyńǵylar qatarynda qolǵa alýǵa paryzdar, Ońtústiktiń orny bólek dep bilek sybanyp, belsenip júretinbiz. «Qazaq tili» qoǵamy oblystyq uıymynyń jarǵysyna jáne jumys josparyna deıin óz qolymyzben jasap, jasaqtap tastaǵanbyz. Kúnderdiń kúninde oblystyq «Qazaq tili» qoǵamynyń quryl­taıy ótetin ýaqyt belgilendi. Respýblı­kalyq qoǵamnyń birinshi vıse-prezıdenti, ǵulama ǵalym, áý basta «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetinde birneshe jyldaı jumys istep, jýrnalıstigin de tanytqan, negizinen qazaq termınologııasy men til mádenıeti jónindegi maıtalman maman О́mirzaq Aıtbaıulyn alǵash ret sol quryltaıda kórgen ek. Árıne, biz ony «Qazaq tili» qoǵamy­nyń birinshi vıse-prezıdenti bolmaı turyp-aq syrttaı biletinbiz. Jaýhar jazýshy Asqar Súleımenov arqyly. Kerbez de kórkem, muhtartanýshy Kerimbek Syzdyqov arqyly. Alaıda, ózin júzbe-júz kórmegenbiz, betpe-bet kezdespegenbiz. Eńbekterin oqıtynbyz. Jazǵandaryn ja­dymyzǵa toqıtynbyz. Ǵylympazdyǵynan hám bilimpazdyǵynan jan-jaqty habardar­myz. Sol kezdiń ózinde О́mekeń ǵıbrat­namasy ǵınaıattaǵan salalar til mádenıeti men termınologııa tirshiligi ekendigi aıqyn moıyndalatyn. Ǵurypshyldyǵy men án­shiligi áńgimelenetin. «Balǵyn shaǵynda, jastyq dáýreninde tilge júırik emes-ti, úndemes-ti, bertinde ashyldy», – desetin-di. «Tilinen bal tamatyn sheshenge aınaldy», – deıtin edi. Dostary. Joldastary. О́reles-óristesteri. Sonda ǵoı, Oń­tústik Qazaq­stan oblys­tyq «Qa­zaq tili» qo­ǵamynyń qu­ryl­taıynda О́mirzaq Aıtbaıuly negizgi sózdi salıqaly sóılegen. «Sóı­le­gende búı degen», – demeı-aq qoıalyq. Esimizde qalǵany – alty júz qyryq adam­dyq zaldyń tyn­shyp-tynysh­tal­ǵany. Abaı­dan óre­ge toqyr, óne­ge tutar qaǵıda keltirgeni. Til taǵ­­dyryna qysqa da nusqa sholý jasaǵany. «Qazaq tili» qoǵamynyń ózge qyrǵyn qoǵamdardan daralyǵyn sa­rala­ǵany. Aıtmatovtyń kó­keıtesti pikirimen qo­ry­tyndylaǵany. Osylardyń bári osy kúnge deıin jady­myzda jańǵyrady. Adamzattyń Aıtmatovy aıtqan ǵoı. «Árbir ult, meıli ol úlken bolsyn, kishi bolsyn, máńgilik bolýdy qalaıdy jáne bul onyń tabıǵı quqy. Al bul úshin sol halyqtyń tili óz topyraǵynda tamyr baılap, tolyqqandy ómir súrýge tıis, al onyń qasynda ózge tilder de onymen qatar kórkeıip gúldene berýi kerek. Qandaı da bir tildiń ózinen basqanyń bárin jalmap jutyp, álemde japadan-jalǵyz qalýyn mańdaıǵa jaza kórmegeı». Mine, osylaı mánistegen shoń Shyńǵystaıyn shyń-shynar aǵamyzdyń pikirinde shyrqyraǵan shyndyq bar. Astar bar. Aıtbaıuly osy oıdy ádeıilep, ádemilep keltirdi sonda. Jalpy, О́mekeńniń óziniń de kúlli is-áreketterinde, aıtqandary men jazǵandarynda shyna­ıylyq tunyp, astarlar astasyp jatady. Astarlaı aıtý, az sózge kóp maǵyna ústeý, sóz ıesine bas ıip, qasterleı qasıetteý qazaqqa, onyń ishinde Otyrar oazısinde kindik kesken, týyp-ósken ónegeli oǵlandarǵa erekshe eteneleý ǵoı. Ábý Nasyr Ál-Farabıdeıin danyshpannyń besigi terbetilgen topyraqtyń túlegi О́mirzaq Aıt­baıulynyń tildaryn bop qalyptasýy, tildaryn tulǵa retinde ultyna eren eńbek sińirýi, bir jaǵynan baıyptasańyz, zańdy qubylys sekildi seziledi. Ekinshi jaǵynan, árıne, eńbegine sengeni, eńbegimen óngeni, ónikti de ónimdi jemisteri men jeńisteri arqyly ulttyq til, ulttyq namys, ulttyq rýh týlaryn bıiktetkeni tánti etedi. Til bilimi, til ǵylymy jolyna birjolata boı urǵannan keıingi áýelgi, izgi izdenisi kórkem aýdarmaǵa qarata aýǵan. Ol kezderi bul taqyryp tyń edi, tosyntuǵyn. Kórkem tárjimany túpteı, túbirleı tekseriske túsirdi. Onda da jalpy aýdarma emes, tu­raqty tirkester turǵysyndaǵy tárjima syndy kúrdeli taqyrypty tuńǵysh ıgerdi. Sóıtip, sonaý 1971 jyly uly jazýshy Maksım Gorkıı frazeologızmderiniń qazaq tiline aýdarylýy haqynda dıssertasııa qorǵady. Osy oraıda birneshe kitaby jaryq kórdi. Tosyn da tyń taqyrybynyń termınologııa deıtuǵyn álemmen astasyp jatatyndyǵyn jan-tánimen berile uǵatyn О́mekeń osy salaǵa boılaı túsken. Ulttyq Ǵylym akademııasynyń Ahmet Baıtur­synuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynda «Termınologııa jáne aýdarma teorııasy» atty bólimdi basqara júrip, qanshama qyrýar qyrmandarǵa (til qyrmandary ǵoı) olja saldy. Qanshama mańyzdy, mánin eshqashan joımas jınaqtar shyǵaryldy. 1992 jyly «Qoǵamdyq ǵylymdar termı­nologııalyq leksıkasynyń qalyptasýy men damýy» degen monografııasy úshin fılologııa ǵylymdarynyń doktory ǵylymı dárejesi berildi. Til mádenıeti, til ádebi. Osynaý uǵym­dardyń mazmunyna oı jibergende she, biz biraz-biraz sańlaq sardarlarymyzdy kóz al­dymyzǵa elestetip, kóńil kókjıegine keltiremiz. Sol sańlaq sardarlardyń sapynda ınabatty, ımanjúzdi, shynaıy bolmysty Aıtbaıuly alǵy qatardan kóriner. О́mekeń ónegesimen órnektelip, О́mekeń óreleýimen órmek quryp shyqqan «Til mádenıeti jáne baspasóz», «О́reli óner», «Sóz órnegi» atty jınaqtar kóp nárseni ańǵartar. Álbette, qalyń qazaq, til janashyrlary, búgingi Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, ǵulama ǵalym О́mirzaq Aıtbaıulyn halyq­aralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń birinshi vıse-prezıdenti, keıinnen prezıdenti retinde kóbirek biledi. Baǵalaıdy. Qazaqstan Prezıdenttigine úmitkerlerden emtıhan qabyl­daıtyn Lıngvıstıkalyq komıssııanyń tu­raqty tóraǵasy retinde tanıdy. Oıhoı, ol kezder al­maǵaıyp edi ǵoı. Baıaǵy «Qa­zaq tili» qoǵamynyń qu­rylar tustaryn aıtamyz da. Til basyna bult tóngende, til taǵdyryna kún týǵanda ult kókeıindegi sózdi akademık Ábdýáli Qaıdar aǵamyz Kolbınniń ózinen taısalmaı tike aıtqan. Sonda osy О́mirzaq Aıtbaıuly sııaqty sardarlaryńyz senimdi sú­ıeý bolǵan. Qazirgi Elba­sy­myz Nursultan Nazarbaev ǵulamalardy batyl qýattap, baıypty qol­daǵan. Eshkimge de ońaı bolmaǵan. Akademık Qaıdar keıinirekte, Aıtbaı­ulynyń alpys jyldyǵynda búı degen: «О́mir­­zaq ózin sol bir jyldary «Tilim!» dep bastalyp, áli tolastaı qoımaǵan qalyń buqa­ralyq sherýdiń aldyńǵy shebindegi sardary, uıymdas­tyrýshy qoǵam qaıratkeri retinde tanyta bildi. Qoǵamdyq oı-sana­myzdy oıata, dúrkirete is bastaǵan «Qazaq tili» qoǵa­mynyń alǵashqy sátti qadamy onyń «Ana tilim» atty ánura­nynyń jedel dúnıege kelip, el arasyna keń tarap, halyq júregine jol taba bilýine de baılanysty boldy. Onyń ótkir sózin jazǵan, ásem de áserli ánin shyǵarǵan, asqaq­tata shyrqaǵan avtory Aıtbaıuly О́mirzaq myrza bolatyn. Bul án Qazaq radıosynyń «Altyn qoryn­da» saqtalyp, til meıram­darynda oryn­dalyp turady. Onyń taǵy bir synalǵan sátin aıta keteıin. Adam quqyn qorǵaý jónindegi memkomıssııanyń alǵashqy máji­lisinde til týraly óz pikirin О́mirzaq myrza qazaqsha aıta bastaǵanda, sol komıs­sııanyń tóraǵasy E.M.Asanbaev myrza oǵan «Qazaqsha emes, oryssha sóıleńiz!» dep ty­ıym saldy. Basshynyń bul óreskel qyly­ǵyn Aıtbaıuly keshire almady, tipti ashyn­ǵany sonshalyqty, mıllıondaǵan til jana­shyr­larynyń aldynda áshkerelep, gazetke jazǵanyn jurtshylyq jaqsy biledi. Muny biz naǵyz azamattyq ór minez dep tanydyq». Minekeıińiz, akademık Ábekeń osylaı deıdi. Al akademık, alashtyń aıaýly qyzy, qazaq tiliniń Tomırısindeı tekti tulǵamyz Rábıǵa Syzdyqova biz keıipker etip otyrǵan О́mirzaq kókemizdiń balalyq shaǵy surapyl soǵyspen tuspa-tus kelgenin táptishtep alyp: «Biraq aqyldy ákeniń, aýyldaǵy ına­batty, bilimdi qarttardyń, qazaqy tárbıeniń arqasynda О́mirzaq aınalasyna degen peıili tarylmaı, izgi adamgershilik qasıetterdi boıyna sińirip er jetedi. Eger qazir biz О́mirzaqtyń otbasynan bastap jan joldas­taryna deıin – barshasyn áz tutyp qurmet­tep turatyn, tileýles bop qyzmet etýge daıyn turatyn, eshkimge aýyr sóz aıtpaı­tyn, eshkimmen ashý-arazdyqqa barmaıtyn, bireýdiń aldyn kesip, ala jibin attamaıtyn azamatty kórip júrsek, ol osy ana sútimen, áke tárbıesimen daryǵan, týa bitken adamdyq qasıetinen bolar...» – deıdi. Akademık apa­myz maqalasynyń bastapqy tu­syn­da osylaı tebirense, sońyna taman bylaısha ba­ıyptaıdy: «Adam balasyn zaman ósiredi, kimde-kim jaman bolsa, zamandastarynyń bári vınovat» dep uly Abaı aıtsa, munyń ekinshi qosary bop «Kimde-kim jaqsy atansa, munda onyń dos­tarynyń úlesi bar» degen qaǵıda qoǵamda taǵy da aıtylar edi. Biz búgin О́mirzaqty jaqsylar qatarynan tanyp, qoshemettep otyrsaq, bul jaqsylyqqa onyń jas jigit kezinen bastap ómirdiń shadyman shaqtaryn­da qýanyshyn bólisip, aýyr kezeńderinde qaıǵysyna ortaqtasyp birge kele jatqan Ilııa Jaqanov, Seıit Qasqabasov, Tumanbaı Moldaǵalıev, Qadyr Myrzalıev, Kerimbek Syzdyqov, keshegi Asqar Súleı­menov sııaq­ty dos-jarandarynyń, Ábdýáli Qaıdarov, Shora Sarybaev sııaqty aǵalary­nyń úlesin kóremiz». Dostarynyń biregeıi akademık Seıit Qasqabasov bizdiń tildaryn aǵamyzdyń, О́mekeńdeıin ózgeshemizdiń aqyndyǵy men sazgerligine, ánshiligi men kúıshiligine tań­ǵala­dy. Lırıktigin dáleldeıdi. «Dóńgelek dúnıe», «Kúnshildik», «Asyqtyrma, taǵdy­rym», «Qudaıdyń maǵan bergen oljasyn­daı», «Dombyra» sııaqty talaı-talaı óleń­de­rine tamsanady. Seıit aǵataıymyz da О́mekeńniń dostaryna alǵys jaý­dyrady. Aıtbaıulynyń aqjarylqap jol­das-jo­ralary tizimine Shámshi Qaldaıa­qovty, Sabyrhan Asanovty, Seıdahmet Aıtja­nov­ty, Erkinbaı Ákimqulov­ty, Tur­synhan Irgebaevty, Áten Egizovti, Myńbaı Ilesovti qosady. О́ziniń О́mekeńmen tanysyp, tabysýyn, dostasý hıkaıasyn júrek únimen jaýharlaı baıan etedi. Bizdiń О́mekeńdi jaqynyraq tanyńqy­rap, syrlasyńqyraǵan sátterimiz 2000 jyldyń sáýiri edi. Saparymyz Saıramnan syzashyqtanǵan. «Egemen Qazaqstan» gaze­tiniń «Ulylyqqa taǵzym» atty ıman­dylyq aksııasy aıasynda aldymen Allaǵa taǵzym, sonsoń Túrkistanǵa taǵzym, Qul Qoja Ahmet babaǵa taǵzym, dinimizge, dilimizge, tilimizge, dástúrimizge taǵzym retinde «Saıram – Túrkistan» jolymen jeti kúndik sa­parǵa shyqqanbyz. Abaı atamyzdyń jıeni, shal­dyqpas sharýatory, qajy­mas qazaqy qazanattaıyn Baltabek Ersálimuly, kók­shýlan bórideıin jele-jortyp, joryǵymyzdy bastaǵan syn­shymyz Zeınolla Serikqalıuly, jel­toqsanda japa shekken jaıdarman, mań-mań bas­qan Mamadııar Jaqyp, osy О́mirzaq Aıtbaıuly, taǵy basqa talaı kisiler bolǵan. Sol jeti kún men jeti túndegi О́mekeńniń ádebi, ádemi ázili, shar­sha­ǵandy sap basatyn sáýir sáýleli kúlkisi, Arys­tyń boıy, aryqtyń jaǵasyndaǵy sazger Áldi­bektiń qarasha úıinde qońyr­lata áýeletken áni áli kúnge deıin qulaqta turady-aı, júrekte júredi-eı! Alla keshirsin, adam bolǵan soń, bári­miz de pendemiz. Adam degenińizdiń bu jalǵan dúnıedegi ómiri óńsheń órshil qýa­nyshtan, yńǵaı shat-shadyman shattyqtan, ylǵı qyzdyrma qyzyqtan turmaıtyny ámbege aıan. Eren perzentinen aıyrylǵan Erden han týraly ertegini el biledi. Tóle bı men Qazybek bı de, adamzattyń da­nyshpany Abaı da sondaı surapyl qaıǵy keship, qan jutyp, qapalanǵan. Alladan ǵana medet tilep, sabyrǵa kelgen, shúkir­shilikke toqtaǵan. Ul-qyzdarynan qapyda kóz jazyp qalǵandar haqynda ata-babalar, burynǵy asyldar qaldyrǵan ańyz-áńgimeler, áfsanalar az emes. Aınalaıyn ardaqtylarymyz keıingi urpaqtarǵa sabaq bolǵaı, sabyrsóz bolǵaı, basalqy-basý bol­ǵaı, jubatar jyr bolǵaı dep te qal­dyrǵan shyǵar, sirá. Asqan aýyrtpalyqqa, bala qazasyna dýshar bolǵandar tym muqalyp, tym mújilip, birjolata borkemiktenip ketpesin, rýhtary jyǵylmasyn dep jubanysh jyrlar jaratqan-aý, ál-qýat darytar ánder ádiptegen-aý, sirá. Ajal aldynda adam álsiz de dármensiz... О́mekeń aǵamyz erterekte bir ulynan aıyryldy. Qaıǵyrdy. Qapalandy. Alladan medet tiledi. Eńbekten, beınetten, týǵan tiliniń taǵdyryna alańdaýdan, ana tiliniń aıba­ryn asyrmaq maqsattan taıanysh tapty. «Qaıǵyny da, qasiretti de, azapty da tek eńbek jeńedi», – degen danyshpandar az emes. Qaıbir jyly Shymkentte bir is-shara ótpek bolyp, ǵajaıyp kompozıtorymyz, jaýhar jazbagerimiz Ilııa Jaqanov, osy О́mirzaq Aıtbaıuly kelgen. «Kerbez de kórkem Kerekem» atanyp ketken dostary Kerimbek Syzdyqov úsheýi áldeneni áń­gimelep, rahattana kúlip otyrdy. Kenet úsheýi de jáne bir jaǵdaıattar týraly aıtyńqyrap, taban astynan tunjyrasyp, muńaıysyp qalǵan. Ilııa aǵa da, О́mirzaq pen Kerimbek kókeler de uldarynan, súıik­ti perzentterinen aıyrylǵan ǵoı. Abaı: «Kóp jasamaı kók orman; Jarasy úlken jas ólim. Kún shalǵan jerdi tez orǵan; Kúnshil dúnıe qas ólim. Artyna belgi qal­dyr­maı, Baýyry qatty tas ólim. Jy­lamaıyn dese de; Shydarlyq pa, osy ólim?!» – degen. Úsh dosty, birer sát súle­soqtana muńaıǵan úsh aǵany syrttarynan baıqap otyryp, kóz jasymyzǵa erik bergenimiz-aı sondaǵy... Biz-daǵy perzentten aıyrylǵan beıbaq pendemiz ǵoı. Basyna túspegen adam túsine bermes, árıne. Eshkimniń basyna túspeı-aq qoısyn dep tileısiń. Al, Aıtbaıuly О́mirzaq perzent qazasyn, baýyr eti bala qaıǵysyn taǵy da keshti. Amal qansha, sabyr saqtaı bilmekke tyrysty. Tyrmysty. Eli men tili ózine úmit artatynyn, súıenish bolatynyn túı­sindi. Júktiń aýyryn narsha kóterdi. Tildiń taǵdyry suıyltqan, seldiretken, qyraýlata jelbiretken qalyń shashyn qaıǵy odan saıyn aǵartty. Alaıda, Allataǵalanyń bir aty Sabyr ekenin esten shyǵarmady. Uly týraly da Abaısha aınalyp-tolǵanyp: «Jasqa jas, oıǵa kári ediń; Atańnyń atyn joımaǵan. Zamana net­ken tar ediń; Sol qalqamdy qoımaǵan?!» – dep kúńirense de, artynsha: «Tirlik arty ólmek-ti; Ony da aldy bul ólim; Sabyrlyq qylsań kerek-ti», – dep taǵy da Abaıǵa júgindi. О́mekeńdi biz jaqynda ǵana Ońtústik Qazaqstan oblystyq tilderdi damytý bas­qarmasy ótkizgen «Kánekı, tilim, sóı­leshi!» degen baıqaý kezinde kórgenbiz. Shymkentte eki-úsh jyldan beri uıymdas­tyrylyp júrgen dástúrli respýblıkalyq baıqaýda akademık aǵamyz qazylar alqasynyń tóraǵasy boldy. Jas óskin sheshenderdiń sheberligine shattanyp, tilimizdiń qunar-qýatyna maqtanyp, mereılene nurlanyp otyrdy. Baıqaý qorytyndysynda oblystyq opera jáne balet teatrynyń sahnasyna shyǵyp, tebirene turyp, terbele tolǵanyp, sóz sóı­ledi. Maǵjansha maqamdap, «Men de jastarǵa senemin!» – dedi. Marhabat BAIǴUT. ________________ Sýretterde: jas kezdegi dostar; otbasymen birge.