Munaıly óńirdiń mol múmkindigi

Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev Atyraýdaǵy  birneshe nysannyń jumysymen tanysty Elbasy Nursultan Nazarbaev Atyraý oblysyna jumys saparynyń alǵashqy kúnin «Floýserv-Qazaqstan» serik­tes­ti­giniń sorǵy jabdyqtaryn jóndeıtin servıs ortalyǵynan bastady. Munaıly óńirde údemeli ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda iske qo­sylǵan irgeli jobanyń biri bul. Jobany iske asyrý maqsatynda sa­lynǵan ınvestısııalyq qarjy­nyń 2,5 mlrd. teńgesi aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartysynda ıgerilgen. Osy kásiporyn ju­my­symen tanysý barysynda oblys ákimi Bergeı Rysqalıev ındýs­trııalandyrý kartasy sheńberinde byltyr 32 mıllıard teńgege baǵalanǵan 7 ınvestısııalyq joba iske asyrylǵanyn aıtty. Olar­da 636 jumys orny ashyldy. Bıyl jalpy quny 11,5 mıllıard teńgege 12 ınvestısııalyq joba iske qosylǵanda óńirde taǵy da 1018 jumys orny qurylady. Qazir sol jobalardyń tórteýi jumys isteı bastady. Endi jyl aıaǵyna deıin 10 jobanyń tusaýy kesilýi kútilýde. Mu­naıly óńirdiń ekonomıkalyq áleýe­tin, ınvestısııaǵa tartýǵa mol múmkindigi baryn baıqatqan jobalardyń qataryndaǵy servıstik ortalyqta ónerkásiptiń ártúrli salalary úshin sorǵylar men armatýralarǵa jedel qyzmet kórsetýge, sonymen qatar, olar­dy jóndeý jumystaryna qajetti jab­dyqtar ornatylǵan. Atalǵan orta­lyqta turǵyn úı-kommý­nal­dyq sharýashylyq úshin tik jáne kól­beý túrdegi sorǵylardy jón­deý­ge de múmkindikter ashylyp otyr. Jobany qarjylandyrýǵa ynta tanytqan «Flowserve» korpora­sııa­sy álemniń 56 elinde jumys isteıdi. Ol suıyqtyq pen gazdy aıdaýǵa, sondaı-aq, olardyń aǵy­nyn basqarýǵa baılanysty qyz­met kórsetetin jáne álemdik deń­geıdegi jetekshi ónimder tasy­maldaýshylardyń biri bolyp taby­la­dy. Endi osy korporasııa óz jumysyn Qazaqstan rynogynda da keńeıtýdi kózdep otyr. Sol sebepten Atyraýda iske qosyl­ǵan servıstik ortalyqta bilikti mamandar shoǵyryn qalyp­tas­ty­ra bastapty. Ortalyqqa turaqty jumysqa tartylǵan ınjener-mehanık Hasan Meıirbekov «Na­sos­tyń valdaryn túzeımiz. Keıde tipti iske aspaı qalǵan valdardy da jóndep, kádege asyryp ja­ta­myz. Onyń ózi naryq zamanynda mekeme-kásiporyndarǵa aqsha únem­deýge múmkindik beredi ǵoı», deıdi. Al Asqar Turǵynbekuly shet elde bilim jetildirip kelipti. Qazir kásiporynda 75 adam jumyspen qamtylǵan. О́ńirdegi «Teńizshevroıl», «Adjıp», «QazTransOıl» sekildi munaı salasyndaǵy kásiporyn­dar­dyń tapsyrysyna oraı servıstik qyzmetti kóshpeli túrde de kórsete alady. Seriktestik bas­shy­sy Ǵazızbek Turalıevtiń sózi­ne qaraǵanda, joba quny 3 jyl­dan soń aqtalady degen senim bar. Qazaqstanda buryn qyzmet kórsetilmegen joǵary qysymdy, kóp satyly, eki korpýsty sorǵy jáne plýnjer agregattaryna, jón­deý jabdyqtaryna den qoı­ǵan Elbasy osy jerde óńirdegi sha­ǵyn jáne orta bıznes ókil­derine elimizdegi kásipkerliktiń órkendeý, sońǵy jyldary bul salanyń otandyq ekonomıkaǵa serpin beretindeı deńgeıge kóte­rilgeni týraly áńgime qozǵady. Osy sátte «Abylaıhangrýpp» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Ámir Ysmaǵulov Prezıdenttiń kásipkerlik nysandardy jónsiz tekserýge moratorıı jarııala­ǵa­nyna alǵysyn bildirdi. Nur­sul­tan Ábishuly jalyndy kásip­ker­diń janyna jaqyndap kelip, bu­dan bylaıǵy kezeńde de kásip­ker­lerdi qoldaý jalǵasa beretinin málimdedi. – Ámirge tıispeńder dep aıta­myn! – dedi Memleket basshysy. Elbasy kásipkerlerdiń kóńi­lin osyndaı ázilimen bir jady­ratyp alyp, kásipkerler úshin «Aqorda» saıtynda «Prezı­dent­tiń bızneske qoldaýy» bólimi baryna nazar aýdardy. – Shildede ruqsattar men lısenzııalar beretin 330 qujat kúshin joıdy. Taǵy da 30 paıyzǵa azaıtý josparlanýda. Bıznesin jańa bastaǵandarǵa salyqtyq je­ńil­dikter qarastyrylǵan. Úsh jylǵa eshqandaı tekserý bol­maı­dy. Eger tártippen bekitilgen tek­serýler kezinde zań buzý­shy­lyq­tar anyqtalatyn bolsa, sa­lyq ınspektory materıaldy qu­qyq qorǵaý organdaryna berýi qajet. Solaı bolýy tıis emes pe? – dep Elbasy kásipkerlerge saýal tastady. – Durysy, adal jumys jasap, tynysh uıyqtaǵan jón. Erte me, kesh pe, jalǵandyq bári­bir ashylady. Saıtta kásip­ker­lerdi qoldaý bólimi bar. Oǵan úsh myńǵa jýyq ótinish tústi. Olarda aıtylǵan shaǵymdardy qaraǵan­nan keıin ondaǵan sheneýnik ju­mysynan bosatyldy. Shaǵym­da­ryńyz bolsa, jiberińizder. Memleket basshysy kásip­ker­liktiń damýyna ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardyń órken jaıǵany serpin beretinine de toqtaldy. – Indýstrııalyq baǵdarla­ma­lar men ınnovasııalar jóninde aıtsaq, bul – qazirdiń ózinde iske qosylǵan 227 kásiporyn. Jyl aıa­ǵyna deıin taǵy da 130 kásip­oryn iske qosylady. Másele my­na­da: osy kásiporyndardyń aına­lasynda bıznes-kompanııalar kóp bolýy tıis. Munaı-gaz keshenindegi sheteldik ınvestorlardan qa­zaqstandyq úlestiń kóp bolǵanyn talap etemin. Munaı men gaz da bir kezde taýsylady. Sol sebepten, bıznestiń basqa túrlerin da­mytý qajet. Elimizde buǵan bar­lyq jaǵdaı jasalǵan. Qazaq­stan­dyq bıznestiń de taýar rynogy qalyptasýy úshin Keden odaǵy quryldy. Reseı – bizdiń jaqyn kórshimiz, – degen Prezıdent kásipkerlerge agrarlyq sektorǵa da kóńil bólý qajettigin eskertti. «Kókónis saqtaý qoımalary, jy­lyjaılar, bordaqylaý alańdary – tutastaı ındýstrııa ispetti. Izraıl jylyjaılarda ósirilgen qul­py­naımen búkil álemdi qam­tamasyz etedi. Álemdik daǵdarys bıznesti da­my­týdyń barlyq múmkindigin paıdalaný qajet ekenin kór­set­ti», dedi Nursultan Ábishuly osy oraıda. Budan soń Elbasy «Medıker-Atyraý» medısınalyq ortaly­ǵy­nyń jumysymen tanysty. Negizgi qyzmet túri – aýrýǵa baı­la­nysty erikti saqtandyrý baǵdar­lamasy boıynsha medısınalyq qyzmetti, aqyly medısınalyq qyz­met kórsetýdi, dárihanany, em­­deý-saýyqtyrý jáne medı­sı­na­lyq ortalyqtardy uıym­das­­tyrý. Bıyl Atyraýda jalpy aýma­ǵy 5236 sharshy metr bolatyn medısınalyq ortalyqtyń jany­nan emdeý-saýyqtyrý ǵımara­ty­na jóndeý jumystary aıaqtaldy. Jańa mekeme «Bıznestiń jol kar­tasy-2020» memlekettik baǵ­dar­la­masy boıynsha qaryz qara­jatyn tartý arqyly quryldy. Jobanyń quny – 1,5 mlrd. teńge. Atyraýdyń ortalyǵynda bir aýysymda 500 adam qabyldaıtyn emhana, terapııa stasıonary men hırýrgııalyq profıldegi 24 tó­sektik terapııa blogyn salý kóz­delgen. Ambýlatorııalyq-emhana­lyq kómek, profılaktıkalyq tek­serister qyzmeti, stomato­lo­gııa­lyq kómek kórsetiledi. Syr­qattardy sapaly dári-dármekpen qamtamasyz etý kózdelgen. Bul ortalyqtyń ózge emdeý oryndarynan ereksheligi basym. Ortalyqtyń medısınalyq ju­my­syna tartylǵan 264 medısına qyzmetkeriniń arasynda 91 dá­ri­ger bar. Munda aýrý túrleriniń barlyǵyna derlik medısınalyq qyzmet kórsetiledi. Qazirdiń ózin­de atalǵan ortalyqtyń medı­sı­nalyq qyzmetin óńirdiń 30 500-den astam turǵyny paıda­la­nýǵa nıet bildirgen. Sebebi, emdelýshilerge Qazaqstannyń jetekshi klınıkalary men ulttyq ǵylymı ortalyqtarynyń bilikti dárigerlerinen ınternet jelisimen dárigerlik keńester alynady. Fraıbýrg (Germanııa) qala­syn­da­ǵy halyqaralyq medısınalyq or­talyqpen de áriptestik baıla­nys ornyqqan. Álemdegi Siemens AG, Pentax, Fabius Plus Drager Me­dical AG & Co. KG, Medical Solutions, Galaxi, Karl Storz, DURR Dental sekildi jetekshi kom­panııalardyń eń ozyq medı­sınalyq qondyrǵylarymen jabdyqtalǵan. Medısınalyq ortalyqta «Bo­la­shaq» baǵdarlamasy sheńbe­rinde shet eldiń tańdaýly ýnıversıtetterinde bilim alǵan jastar da jumysqa tartylypty. Sondaı jas mamannyń biri – Muratálı Serikbaev. Qazir ol osy orta­lyqta servıspen qamtamasyz etý jónindegi dırektor bolyp jumys isteıdi. – Qurmetti Nursultan Ábish­uly! Sizdiń tikeleı qoldaýy­ńyz­ben júzege asqan «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda myńdaǵan qazaq jastary shet elde bilim alyp, álemdik standarttardy meń­­gerýde, – dep bastady ol Elbasyna rızashylyǵyn. – So­nyń nátıjesinde kúrdeli opera­sııa­lardyń kóp túrin elimizde jasaýǵa múmkindik týýda. Men de «Bolashaq» baǵdarlamasynyń tú­legimin. Djordj Vashıngton ýnıversıtetinde oqydym. Bul baǵ­darlama táýelsiz elimizdiń keleshegine qyzmet jasaýdy kózdegen men sekildi jastarǵa jańa múm­kindik ashady. Elbasy álemdik medısınanyń mol múmkindigin el turǵyn­dary­nyń paıdasyna jaratýdy maqsat tutqan jas mamannan bul orta­lyq­tyń ózge klınıkalardan qan­daı ereksheligi baryn surady. «Bizde joǵary bilimdi, óz isine jaýapkershilikpen qaraıtyn bilikti dárigerler jumys jasaıdy. Ekinshiden, bizde emdelýshilerge ári sapaly, ári qolaıly medı­sı­nalyq qyzmet kórsetiledi», dep jaýap qatty M.Serikbaev. – Memleket medısına salasy­na úlken kómek kórsetýde. Úkimet joǵary deńgeıde osy salaǵa erek­she nazar aýdaryp otyr. So­nyń bir nátıjesi – Astanada eń iri kardıologııalyq ortalyqtyń ashylýy. Ortalyq qazir elge jo­ǵary sapaly qyzmet kórsetip otyr. Álemdik standarttardy meń­gerý, sheteldik mamandarmen úzdiksiz tájirıbe almasý nátı­jesinde on myńǵa jýyq kúrdeli operasııalar elimizde esh kedergisiz jasalatyn boldy, –dedi Nur­sultan Ábishuly. – Qazaqstan boı­ynsha myńǵa jýyq aýrýhana bolsa, onyń ishindegi 165-i bir ǵana Atyraý oblysynda ornalas­qan. Memleket qashanda medısı­nany qoldady jáne solaı bola bermek. Medısına qyzmetker­le­ri­niń jalaqysyna 30 paıyz ús­teme qosyldy. Qoldaýdyń aldy-arty bul emes. Prezıdent el medısınasynyń aldynda turǵan basty mindetterge toqtala kele bylaı dedi: – Men bul ortalyqqa erekshe rızashylyqpen kelip turmyn. Bıznesmenderdiń osyndaı jeke medısınalyq klınıkalarmen aı­nalysqany durys. Bilim men medısına basty ekendigin bıznesmender bilýi kerek. Atyraýdyń ortasha tabysy qazir elimizdiń ózge aımaqtarymen salystyr­ǵanda eki esege joǵary. Bul – osyndaı tańdaýly klınıkalarǵa halyq em alýǵa keledi degen sóz. О́z basym kóripkel degenge senbeımin. Adamnyń taǵdyryn kó­rip­kel emes, jaratýshy Alla ǵana biledi. Mine, medısına adamǵa sol úshin de kerek. Adamnyń ómi­ri medısınaǵa 10-15 paıyzǵa ǵana baılanysty desek te, ýaqytynda dıagnostıkadan ótý densaýlyq úshin úlken ról atqarady. Otan­dyq medısınanyń aldyna ortasha ómir súrý deńgeıin 72 jasqa jetkizý tapsyrylyp otyr. Biraq, biz budan da asyp túsýimiz kerek. Bir ǵana Atyraýdyń ózinde týberkýlez ben vıch aýrýlary eki esege azaıǵan. Analar ólimin de eki esege tómendetýge qol jetken. Sá­bıler óliminiń úsh esege azaıýy – kóńil qýantarlyq nátıje. Bul oblys ákimi atqarǵan jumys­tar­dyń da jemisi bolýy kerek. Al tústen keıin Elbasy tik­ushaqpen Kaspıı teńizi qaıra­ńyn­daǵy «D» jasandy aralyna ushyp bardy. Bul – Atyraý qala­synan 80 shaqyrym jerde orna­lasqan óndiristik nysan. Teńiz tabanynan mol munaı alý jo­basyna operatorlyqqa tańdalǵan kompanııanyń biri – NKOK kom­panııasynyń basshylyǵy «D» aralynda ornalasqan óndiristik nysandardy tanystyrdy. Aral –Atyraýdan 85 shaqyrymda orna­lasqan óndiristik nysan. Onyń qurylysyn júrgizýge 3,5 mln. tonnaǵa jýyq tas paıdala­nyl­ǵan. Nysan táýligine 450 myń bar­relge deıin munaı óńdeýge eseptelgen. Sondaı-aq, eki derbes tehnologııalyq jelisi de bar. Aralda, kemedegilerdi qosa al­ǵan­da, 5430 adam jumys isteıdi. Jumysshylar úshin «Shapaǵat» jáne «Qarlyǵash» turǵyn úı bloktary jabdyqtalǵan. Eki burǵy jáne elektrogeneratorlyq qondyrǵy, óndiristik-tehnolo­gııa­lyq bólme, apatty jaǵdaıda kóshirý úshin muzjarǵysh keme men jaǵada keme aıaldaıtyn oryn bar. Nysan qys kezindegi muz qaý­pinen qorǵalǵan jáne úsh qubyr jelisimen Batys Eskene jerústi óndiristik keshenimen jalǵasady. Keshen Qashaǵandy ıgerýdiń birinshi kezeńi úshin teńiz nysanyn biriktiredi. «D» aralynan 3 qu­byr arqyly munaı Atyraýdan 30 shaqyrym jerdegi Qarataban eldi mekenindegi qurylysy aıaqtalýy tıis «Bolashaq» qurylymyna jet­kiziledi. Biraq óndirý sheginde óndiriletin qashaǵandyq munaı­dyń kólemin táýligine 1,5 mln. barrelge deıin jetkizý jospar­lanyp otyr. Aral paıdalanýǵa berilgen kezde oǵan 300 adam ju­mysqa tartylady. Soltústik Kaspıı jobasyndaǵy júrgizilip jat­qan jumystarmen tanysqannan keıin Memleket basshysy «Bo­la­shaq» baǵdarlamasynyń túlekte­ri­men, «Ortalyq-Aımaq» jáne «Aımaq-Ortalyq» baǵdarlamasy boıynsha jumys istep jatqan memlekettik qyzmetshilermen kez­desti. Búgin Elbasy munaıly óńir­degi birneshe kásiporynnyń ty­nys-tirshiligimen tanysady dep kútilýde. Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy. ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.