Jandy tabıǵat jaıy talqylandy

Májiliste Agrarlyq máseleler komıtetiniń muryndyq bolýymen «О́simdikter men janýarlar dúnıesin qorǵaýdyń, ósimin molaıtýdyń jáne olardyń obektilerin ornyqty paıdalanýdyń ózekti máseleleri» taqyrybynda dóńgelek ústel otyrysy ótti. Komıtet tóraǵasy Saparhan Omarov jetekshilik etken jıynǵa depýtattar men tabıǵatty qorǵaý jáne ony tıimdi paıdalanýdyń ártúrli salalarynda qyzmet kórsetetin úkimettik emes uıymdardyń ókilderi, salaǵa jaýapty memlekettik mekemelerdiń mamandary qatysqan bolatyn. Alqaly jıynda negizgi ba­ıa­n­dama jasaǵan Aýyl sha­rýa­shy­ly­ǵy vıse-mınıstri Er­lan Ny­san­­baev orman men ja­ný­ar­lar dúnıesi jáne ań­shy­lyq sha­rýa­­shylyǵy, balyq sha­rýa­shy­ly­­ǵy sııaqty erekshe qor­ǵa­la­tyn tabıǵı aý­maqtardy damy­tý sa­lasy boıyn­sha elimizde qol­­ǵa alynyp jatqan ju­mys, jos­­pardyń jaı-kúıimen ta­nys­­tyr­dy. Sóıtip, salada qor­da­lan­ǵan máselelerdi ortaǵa sa­lyp, túıin­di tarqatýdyń tetik­te­rin sóz etti. Vı­se-mını­str­diń má­limetinshe, eli­­miz­de ormandardy mo­lyqtyrý aý­maǵy sońǵy on jyl ishinde edáýir ulǵaıǵan kórinedi. «Orman alqaptaryn arttyrý, qalalardy, óndiris ortalyqtaryn jáne basqa da eldi mekenderdi kógaldandyrý boıynsha qam­tylǵan aýmaq kólemi jyl ótken saıyn ulǵaıyp keledi. Máselen, 2005 jyly mundaı kórsetkish 31 myń gektardy quraǵan bolsa, aǵymdaǵy jylda bul kólem 55 myń gektarǵa jetti. Tipti ha­lyqaralyq uıymdardyń at­sa­lysýymen Aral teńiziniń qur­ǵaǵan tabanyndaǵy orman melıoratıvtik ekpelerin qurý boıynsha da jumystarymyz júıeli oryndalýda. Osylaısha, álemdik tájirıbelerge súıene otyryp, júzege asyryp jatqan josparlarymyz áli de óz jal­ǵa­syn tabatyn bolady», dedi Erlan Nuralyuly. Oraıy kelgende, mundaı iske Memleket basshysynyń ózi óte belsendi qoldaý bildirip oty­ra­ty­ndyǵyn da aıta ketken jón. О́ıtkeni, eldi mekender aınalasynda jasyl aımaqtardy qurý men kógaldandyrý sharalaryn júrgizý nátıjesinde, 1998-2016 jyldar aralyǵynda Astana qalasynyń aýmaǵynda 75 myń gektar aǵash egilgen. Qazir Qazaqstandaǵy jasyl jelektendirý qarqynyn bá­seń­­de­tip almaý úshin Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrligi tarapynan birqatar tegeýrindi sheshimder qa­byldaý qarastyrylýda. Aıtalyq, orman salasyn qol­daý men saýyq­tyrý maq­sa­tynda jumyr aǵash ma­te­rıal­da­rynyń eksporty men sek­seý­il alqaptaryndaǵy aǵash ke­sýlerdiń barlyq túrlerine moratorıı jarııalaý, sonymen qatar, órteńderdi paıdalaný men qylqan japyraqty ormandarda sanıtarlyq aǵash kesýlerge sózsiz qatań tyıym salý qajet kórinedi. О́zen, kólderdegi balyqtar men ósimdik ataýlyny qorǵaýdy jáne tıimdi paıdalanýdyń amal-áreketteri jan-jaqty tal­­qylanǵan jıynda sóz bol­ǵan ózekti máseleniń biri – Qa­zaq­standaǵy kıikterdiń jaı-kúıi boldy. Vıse-mınıstrdiń baıan­damasynda osy kúnderi eli­mizdegi kıikter 108 myń basty qu­rap otyrǵandyǵy aıtylyp, ót­­ken jyly Qostanaı, Aqtóbe, Aqmola oblystarynda jappaı qyry­lǵan kıikterdiń sany men onyń negizgi sebebine de toqtalyp ótti. «О́kinishke qaraı, elimizde sońǵy jyldary kıikterdiń jappaı qyrylýy tirkelgen bolatyn. 2010-11 jyldary Batys Qazaqstan oblysynda – 11 920, 2012 jyly Aqmola oblysynda – 926 kıik, al 2015 jyly joǵaryda atal­ǵan úsh oblys aýmaǵynda 150 myńnan astam betpaqdala po­pýlıasııasy kıikteriniń óleksesi kómildi. Olardyń sa­ny­nyń kemýine birden-bir áser ete­tin faktor – pasterellez aýrý­lary bolyp tabylady», dedi E.Nysanbaev. Aıta keteıik, otyrysta ja­nýar­lar dúnıesin qorǵap, paıdalaný máselesindegi keıbir zańnama­lyq problemalar jaıynda «Qansonar» respýblıkalyq qaýymdastyǵy­nyń bas dırektory A.Berber arnaıy baıandama jasasa, elimizde janýarlar men ósimdikter dúnıesin zertteý jáne saqtaý jóninde «Qazaqstanda bıologııalyq ártúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy» QB atqarýshy dırektory V.Voronova oramdy oı aıtty. Sonymen qatar, osy salaǵa qatysty tıisti zań ta­­laptaryn buzǵandardy anyq­taý men jazalaý týrasynda Ish­ki ister mınıstrliginiń ókili M.Qorjynbaev sóz sóılep, ha­lyq­aralyq tájirıbe negizinde ja­nýarlar dúnıesin ornyqty basqarý isine qatysty BUU Damý baǵdarlamasynyń bıoalýandyq jáne ekojúıeler salasyndaǵy joba menedjeri T. Kerteshev baıan­dady. Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»