Ǵarysh salasy kóshten qalmaıdy

Ǵaryshtyq qyzmet salasy údemeli ındýstrııalyq-ın­no­va­sııalyq damý baǵdarlamasynyń basym sektory bolyp sanalady. Bul jóninde keshe Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Jánibek Ká­ribjanovtyń jetekshiligimen ótken Úkimet saǵatynda Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy  Talǵat Musabaev málim etti. Agenttik tóraǵasy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ǵaryshtyq qyzmetti damytý» taqyrybynda sóılegen sózinde 2010-2014 jyl­darǵa arnalǵan ǵarysh qyzmetin damytý baǵdarlamasy boıynsha atqarylyp jatqan sharalardy sanamalap berdi. Atap aıtqanda, qa­zir «KazSat» spýtnıktik baıla­nys jáne taratý júıesi jasalýda. Sonyń negizinde «KazSat-2» «KazSat-3» jobalary jáne ǵa­rysh­tyq apparattardy jerden bas­qarý rezervtik kesheni jumys­tary júzege asyrylýda. Ústi­miz­degi jyldyń 16 shildesinde «KazSat-2» ǵarysh apparaty «Baı­qońyr» ǵarysh aılaǵynan ushy­rylsa, onyń jer orbıtasyndaǵy jaǵdaıy qazan aıynyń sońyna deıin synalyp bitýi tıis. Al «KazSat-3» ǵarysh appa­ra­tyn ázirleý jobasy halyqaralyq Le Býrje (Fransııa, Parıj qa­lasy) avıasııalyq ǵaryshtyq sa­lonynda akademık M.F.Reshetnev atyndaǵy «Aqparattyq spýtnıktik júıe» AAQ reseılik kompa­nııa­sy men Ǵaryshtyq baılanys respýblıkalyq ortalyǵy ara­syn­daǵy kelisim-shartqa qol qoıý nátıjesinde ómirge kelgen bo­la­tyn. Kelisim-shart   erejesine sáı­kes reseılik kompanııa basty oryndaýshy da, al  Thales Alenia Space eýropalyq kompanııasy onyń áriptesi retinde belgilengen. «KazSat-3» ǵarysh apparatyn 2013 jyldyń sońyna taman ushy­rý kózdelgen. Budan basqa, Almaty oblysynyń Ile aýdany aýmaǵynda ǵaryshtyq apparat­tar­dy jerden basqarý rezervtik kesheni salynyp jatsa, ol 2012 jyldyń basynda iske qosylady dep kútilýde. T.Musabaevtyń sózinen belgili bolǵanyndaı, Jerdi araqa­shyq­tyqtan zondtaý júıesine ar­nal­ǵan jobanyń qurylysy da bastalyp­ty. «Astana – jańa qala» ekono­mı­kalyq aımaǵynyń aýmaǵynda 30 gektar jerge ǵa­ryshtyq apparat­tar­dy jınaqtaý-synaqtan ótkizý kesheni qury­lysy júrgizilýde eken. «Ǵalam» JShS negizinde qazaq-fransýz birlesken kásiporny qu­ry­lyp, fransııalyq «EADS Astrum» kompanııasy tarapynan  qajetti qu­ral-jabdyqtar qoıy­lýy boıynsha kelisim de jasal­ǵan kórinedi.  Ǵa­ryshtyq apparat­tardy jobalaý, jınaý jáne sy­naqtan ótkizýde táji­rıbe jınaq­taý úshin 24 qazaq­stan­dyq ınjener fran­sııalyq kásip­oryn­ǵa jiberilipti. Sonymen, Aq­mo­la men Almaty oblystarynda 10 dıf­feren­sıal­dy stansalar jáne mobıldi dıf­ferensııaldy stansa, sondaı-aq Astana qalasynda О́ńir­lik orta­lyqty iske qosý qolǵa alynǵan. «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵy aýmaǵynda «Báıterek» zymyran ushyrý keshenin salý jobasynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi qazir Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrliginde ekeni belgili boldy. Agenttik tóraǵa­sy­nyń sózine qaraǵanda, onyń quny 223 mıllıon dollardan 1 mıllıard 248 mıllıon dollarǵa deıin artqan. Son­daı-aq elimizdiń «Dnepr» jáne «Zenıt» ǵaryshtyq zymy­ran kesheni jobasyna qatysa­ty­ny da nazardan tys qalmady. Al «Zenıt» zymyran ushyr­ǵyshy boıynsha «Nazemnyı start» jobasyna Qazaqstannyń Reseımen jáne Ýkraınamen birge qatysýy boıynsha jumys toby qurylyp, osy másele jan-jaqty pysyq­ta­lý­da eken. Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy, so­ny­men qatar, ǵarysh mamandaryn daıarlaýǵa elimizdiń 5 joǵary oqý orny jumyldyrylyp otyrǵan­dy­ǵynan habardar ete ketti. «Bo­lashaq» halyqaralyq baǵ­dar­la­ma­syna sáıkes Reseı, AQSh, Uly­brıtanııa, Fransııa, Germanııa, Nı­derlandy, Kanada jáne Qy­taıda 9 mamandyq boıynsha 58 qa­zaqstandyq stýdent bilim alýda eken. Baıqońyr qalasyndaǵy «Vos­­hod» Máskeý avıasııa ınstı­tý­tynyń fılıalynda 205 Qazaq­stan azamaty oqýda kórinedi. Úkimet saǵatyn qory­tyn­dy­laǵan  J.Káribjanov Qa­zaq­stan úshin ǵarysh qyzmetiniń damýy óte mańyzdy másele ekenin erekshe atap ketti. «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵyndaǵy qazirgi kezde týyn­dap otyrǵan áleýmettik jáne ekologııalyq máselelerdi sheshý joldary,  «KazSat-2» jer serigin tıimdi paıdalaný, ásirese, ha­lyq­qa qyzmet kórsetýde onyń baǵa­syn tómendetý;  ǵarysh sala­syn­daǵy ǵylymı ortalyqtardy jań­ǵyrtý, maqsatty qarajattardy qa­rastyrý, osy salada eńbek­te­ne­tin mamandardy daıyndaý máse­leleri ótkir sanalady.  «Al depýtattar qajetti sheshimderdi, onyń ishinde qazir Májiliste talqy­la­nyp jatqan «Ǵarysh qyzmeti tý­raly» zań jobasyn jan-jaqty pysyqtap, jyldyń aıaǵyna deıin qabyldaýǵa kúsh salatyn bola­dy», dedi J.Káribjanov. Asqar TURAPBAIULY.