«Eýrazııa-2011» kınofestıvalinde qazylar alqasyna tórelik etedi
«Eýrazııa-2011» halyqaralyq kınofestıvaliniń basty jańalyǵynyń biri – qazylar alqasyn ońtústikkoreıalyq, aty álemge máshhúr kıno sheberi Kım Kı-Dýk basqarmaq.
Al «Eýrazııa» kınofestıvaliniń arǵy-bergi tarıhyn aqtarsaq, 2005 jyly osy festıvaldiń «Shyǵys» retrospektıvalyq fılmder baǵdarlamasynyń aıasynda onyń «Aral», «Jaman jigit», «Kóktem, jaz, kúz, qys... jáne taǵy da kóktem», «Qańyraǵan úı» atty kartınalaryn tamashalaǵan ekenbiz.
Endi bıyl Almatyda jetinshi ret uıymdastyrylyp otyrǵan halyqaralyq kınofestıvaldiń «Erekshe kózqaras» baǵdarlamasy aıasynda Kım Kı-Dýktyń «Arırang» atty jańa fılmi kórsetiletin bolady.
Álemdik kıno aıdynynan ońtústikkoreıalyq rejısser óz ornyn baıaǵyda-aq oıyp alǵan. Kartına kimniń rejıssýrasy ekenin kózi qaraqty kórermen birden-aq baıqaıdy.
Bizdiń oqyrmandar úshin onyń ómiriniń beımálim betterin bylaı sýretteýge bolady. Ol ata-anasynyń úgitteýimen barǵan Seýldegi aýylsharýashylyq mektebin bitirmeı jatyp-aq, teńizde áskerı qyzmet atqarýǵa bel býady. Osydan keıin onyń ómiri 180 gradýsqa ózgerip, beıneleý ónerine áýestenip, Parıjden bir-aq shyǵady. Araǵa azdaǵan ýaqyt salyp, kınoteatrlardy ábden adaqtap shyqqan jigit rejısser bolýǵa bel baılap, Seýlge qaıta oralady. Onyń eń alǵashqy, ıaǵnı 1996 jyly túsirgen kartınasy «Qoltyraýyn» dep atalǵan. Ssenarııin ózi jazǵan Kım Kı-Dýk bul jumysyn «Qarama-qaıshylyqty jáne sırek» kınomanıfest retinde baǵalaǵan.
Rasynda da, «qarama-qaıshylyqty jáne sırek» delinetin anyqtaýysh rejısserdiń stıline aınytpaı berilgen baǵa dep bilińiz.
Onyń 2000 jyly ekranǵa jol tartqan «Aral» kartınasynan bastap, búgingi «Arırang» fılmine deıingi jolyn alyp qarasaq, sırek, anyǵyraǵy, ilýde bir kezdesetin kınoshyǵarmalar ekenin ańǵarasyz.
Máselen, onyń Aral týraly kadrlary ǵajaıyp tabıǵat sulýlyǵymen qatar, adamnyń ishek-qarnyn qarmaq ilmegimen tilgilep jatqandaı áser qaldyrady. Tańnyń atysy men kúnniń batýy, shýlaǵan tolqyndar men keıipkerlerdiń únsizdigi qarsy soqqan jel sııaqty kórermendi ekiudaı sezimge bólemek.
Fılm bir mezette kádimgi adamnyń fızıologııalyq tánin de, janyn da bir tylsym álemge jeteleıdi. Rejısserdiń «Jaman jigit», «Meken-jaıy belgisiz», «Naqty oıdan shyǵarylǵan», «Jaǵajaı kúzeti» kartınalary joǵarydaǵy ıdeıany aqtap jatqandaı áser qaldyrady. Degenmen, rejısserdiń zorlyqshyl kartınalaryndaǵy kınoshıelenister ómirden alynǵan kókeıkestiligimen, ashy aqıqatymen de daralanady.
Alaıda, rejısserdiń 2003 jyly ekranǵa shyqqan «Kóktem, jaz, kúz, qys... jáne taǵy da kóktem» fılmi qataldyqtan bas tartqan, áleýmettik máselelerden aýlaq, býddıstik fılosofııaǵa qurylǵan, taza mıftik kartına. Bul fılmde rejısserdiń yrǵaǵy múlde ózgergenin ańǵarý qıyn emes. Kóktem shyǵady, artynan jaz keledi, uzamaı kúz bolyp, sosyn qys túsedi. Jyl maýsymdary aýysyp, shýaǵyn tókken kúndi bultty jańbyr almastyrady. О́mir de solaı, bala týylady, eseıip, eresek tartyp, shalǵa aınalady. Onyń ornyn urpaǵy basyp, dúnıege taǵy da sábı kele bermek... Kınematografııalyq «ómir ózgeristeri» osylaısha adamdy mynaý shet-shegi qaıda ekeni belgisiz tirshiliktiń mánine úńilýge shaqyrady.
Rejısserdiń rýhanı álemi basqasha saltanat qura bastaǵanyn «Qańyraǵan úı» kartınasynan da baıqaýǵa bolar edi. Bul tek mahabbat qana adamdardy mynaý beıdaýa, materıaldyq álemnen ada etip, tán lázzatynan góri, jan rahaty joǵary ekenin aıtatyn jumys.
Kım Kı-Dýktyń minezdi jáne kóp qyrly obrazdary onyń túpki oıyn birtindep jetildire beredi. Máselen, joǵaryda aıtqan «Qańyraǵan úı» kartınasyndaǵy kádimgi páterdegi materıaldyq álem bólek sıpat ala bastaıdy. Aınalar, fotolar men kópirler, ózender basqa sýbstansııaǵa kóship, rejısser qaıyqtary men sadaǵyn, taǵy basqasyn birtindep jalǵan dúnıeniń turmystyq metaforasyna aınaldyrady.
Kamera da rejısserdiń qolyndaǵy qylqalam sekildi. Endigi «Arırang» fılminde Kım Kı-Dýk ne aıtpaqshy? Aıtqandaı, bul fılm bıyl Kann kınofestıvaliniń de «Erekshe kózqaras» baǵdarlamasynyń aıasynda bas júldeni jeńip alǵan eken. Bir aıta ketetin jaıt, kartınanyń rejısseri de, ssenarııin jazǵan da, operatory men sýretshisi de, tipti jalǵyz keıipkeri de – Kım Kı-Dýktyń ózi.
О́nertanýshylardyń aıtýynsha, osy fılmdi túsirý úshin rejısser úsh jylǵa taýdaǵy derevnıaǵa ketip, ómirlik saýaldarǵa jaýap izdegen kórinedi.
Aınash ESALI, Almaty.
Sýrette: rejısser Kım Kı-Dýk.
«Eýrazııa-2011» halyqaralyq kınofestıvaliniń basty jańalyǵynyń biri – qazylar alqasyn ońtústikkoreıalyq, aty álemge máshhúr kıno sheberi Kım Kı-Dýk basqarmaq.
Al «Eýrazııa» kınofestıvaliniń arǵy-bergi tarıhyn aqtarsaq, 2005 jyly osy festıvaldiń «Shyǵys» retrospektıvalyq fılmder baǵdarlamasynyń aıasynda onyń «Aral», «Jaman jigit», «Kóktem, jaz, kúz, qys... jáne taǵy da kóktem», «Qańyraǵan úı» atty kartınalaryn tamashalaǵan ekenbiz.
Endi bıyl Almatyda jetinshi ret uıymdastyrylyp otyrǵan halyqaralyq kınofestıvaldiń «Erekshe kózqaras» baǵdarlamasy aıasynda Kım Kı-Dýktyń «Arırang» atty jańa fılmi kórsetiletin bolady.
Álemdik kıno aıdynynan ońtústikkoreıalyq rejısser óz ornyn baıaǵyda-aq oıyp alǵan. Kartına kimniń rejıssýrasy ekenin kózi qaraqty kórermen birden-aq baıqaıdy.
Bizdiń oqyrmandar úshin onyń ómiriniń beımálim betterin bylaı sýretteýge bolady. Ol ata-anasynyń úgitteýimen barǵan Seýldegi aýylsharýashylyq mektebin bitirmeı jatyp-aq, teńizde áskerı qyzmet atqarýǵa bel býady. Osydan keıin onyń ómiri 180 gradýsqa ózgerip, beıneleý ónerine áýestenip, Parıjden bir-aq shyǵady. Araǵa azdaǵan ýaqyt salyp, kınoteatrlardy ábden adaqtap shyqqan jigit rejısser bolýǵa bel baılap, Seýlge qaıta oralady. Onyń eń alǵashqy, ıaǵnı 1996 jyly túsirgen kartınasy «Qoltyraýyn» dep atalǵan. Ssenarııin ózi jazǵan Kım Kı-Dýk bul jumysyn «Qarama-qaıshylyqty jáne sırek» kınomanıfest retinde baǵalaǵan.
Rasynda da, «qarama-qaıshylyqty jáne sırek» delinetin anyqtaýysh rejısserdiń stıline aınytpaı berilgen baǵa dep bilińiz.
Onyń 2000 jyly ekranǵa jol tartqan «Aral» kartınasynan bastap, búgingi «Arırang» fılmine deıingi jolyn alyp qarasaq, sırek, anyǵyraǵy, ilýde bir kezdesetin kınoshyǵarmalar ekenin ańǵarasyz.
Máselen, onyń Aral týraly kadrlary ǵajaıyp tabıǵat sulýlyǵymen qatar, adamnyń ishek-qarnyn qarmaq ilmegimen tilgilep jatqandaı áser qaldyrady. Tańnyń atysy men kúnniń batýy, shýlaǵan tolqyndar men keıipkerlerdiń únsizdigi qarsy soqqan jel sııaqty kórermendi ekiudaı sezimge bólemek.
Fılm bir mezette kádimgi adamnyń fızıologııalyq tánin de, janyn da bir tylsym álemge jeteleıdi. Rejısserdiń «Jaman jigit», «Meken-jaıy belgisiz», «Naqty oıdan shyǵarylǵan», «Jaǵajaı kúzeti» kartınalary joǵarydaǵy ıdeıany aqtap jatqandaı áser qaldyrady. Degenmen, rejısserdiń zorlyqshyl kartınalaryndaǵy kınoshıelenister ómirden alynǵan kókeıkestiligimen, ashy aqıqatymen de daralanady.
Alaıda, rejısserdiń 2003 jyly ekranǵa shyqqan «Kóktem, jaz, kúz, qys... jáne taǵy da kóktem» fılmi qataldyqtan bas tartqan, áleýmettik máselelerden aýlaq, býddıstik fılosofııaǵa qurylǵan, taza mıftik kartına. Bul fılmde rejısserdiń yrǵaǵy múlde ózgergenin ańǵarý qıyn emes. Kóktem shyǵady, artynan jaz keledi, uzamaı kúz bolyp, sosyn qys túsedi. Jyl maýsymdary aýysyp, shýaǵyn tókken kúndi bultty jańbyr almastyrady. О́mir de solaı, bala týylady, eseıip, eresek tartyp, shalǵa aınalady. Onyń ornyn urpaǵy basyp, dúnıege taǵy da sábı kele bermek... Kınematografııalyq «ómir ózgeristeri» osylaısha adamdy mynaý shet-shegi qaıda ekeni belgisiz tirshiliktiń mánine úńilýge shaqyrady.
Rejısserdiń rýhanı álemi basqasha saltanat qura bastaǵanyn «Qańyraǵan úı» kartınasynan da baıqaýǵa bolar edi. Bul tek mahabbat qana adamdardy mynaý beıdaýa, materıaldyq álemnen ada etip, tán lázzatynan góri, jan rahaty joǵary ekenin aıtatyn jumys.
Kım Kı-Dýktyń minezdi jáne kóp qyrly obrazdary onyń túpki oıyn birtindep jetildire beredi. Máselen, joǵaryda aıtqan «Qańyraǵan úı» kartınasyndaǵy kádimgi páterdegi materıaldyq álem bólek sıpat ala bastaıdy. Aınalar, fotolar men kópirler, ózender basqa sýbstansııaǵa kóship, rejısser qaıyqtary men sadaǵyn, taǵy basqasyn birtindep jalǵan dúnıeniń turmystyq metaforasyna aınaldyrady.
Kamera da rejısserdiń qolyndaǵy qylqalam sekildi. Endigi «Arırang» fılminde Kım Kı-Dýk ne aıtpaqshy? Aıtqandaı, bul fılm bıyl Kann kınofestıvaliniń de «Erekshe kózqaras» baǵdarlamasynyń aıasynda bas júldeni jeńip alǵan eken. Bir aıta ketetin jaıt, kartınanyń rejısseri de, ssenarııin jazǵan da, operatory men sýretshisi de, tipti jalǵyz keıipkeri de – Kım Kı-Dýktyń ózi.
О́nertanýshylardyń aıtýynsha, osy fılmdi túsirý úshin rejısser úsh jylǵa taýdaǵy derevnıaǵa ketip, ómirlik saýaldarǵa jaýap izdegen kórinedi.
Aınash ESALI, Almaty.
Sýrette: rejısser Kım Kı-Dýk.
