Keshe «Nur Otan» HDP-nyń Ortalyq apparatynda Májilis Tóraǵasy, «Nur Otan» HDP Májilistegi fraksııasynyń jetekshisi Oral Muhamedjanovtyń tóraǵalyǵymen fraksııanyń keńeıtilgen otyrysy bolyp ótti. Onda 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan úsh jyldyq bıýdjet jobasy men partııanyń Halyqtyq tuǵyrnamasynyń oryndalý barysy talqylandy.
Fraksııanyń keńeıtilgen otyrysyna Premer-Mınıstr K.Másimov, partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary E.Nyǵmatýlın, Senat pen Májilis depýtattary, Prezıdent Ákimshiligi men Premer-Mınıstr Keńsesiniń jaýapty qyzmetkerleri qatysty.
Oral Muhamedjanov óziniń kirispe sózinde Elbasynyń Parlament jumysyna joǵary baǵa bergendigin aıta kelip, bul baǵanyń Parlamentke kúsh-jiger qosyp, jańa jetistikterge jeteleıtinin atap kórsetti. Prezıdent Joldaýy men partııanyń Halyqtyq tuǵyrnamasynda belgilengen mejeler elimiz Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda aıtarlyqtaı jetistiktermen aıshyqtalyp otyr. «Nur Otan» HDP men onyń Májilistegi fraksııasynyń jáne Úkimettiń ózara yntymaqtastyǵynyń arqasynda Elbasynyń alǵa qoıǵan mindetteri oń sheshimin taýyp otyr, dedi Tóraǵa.
K.Másimov óziniń sózinde qazaqstandyqtardyń turmysyn jaqsartý maqsatynda kóptegen ońdy isterdiń atqarylyp jatqandyǵyna nazar aýdardy. 2008-2010 jyldary 19,7 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, 535 myń qazaqstandyq ózderiniń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartqan. Ortasha zeınetaqy 2007 jylmen salystyrǵanda 2,6 esege ósip, 27 665 teńgeni quraǵan. Al 2011 jyly tórt jáne odan kóp balaǵa tólenetin járdemaqy 2007 jylmen salystyrǵanda 4,6 esege ulǵaıyp otyr. Bilim berý salasyna bólingen qarjy da eki esege deıin artyp, ol 2011 jyly 898 mıllıard teńgege jetken. Mektepke deıingi mekemeler sany 4000-ǵa kóbeıgen. 137 jańa balabaqsha paıdalanýǵa berilse, 2011 jyly taǵy 65-i iske qosylady dep kútilýde eken.
Mektepter sany men muǵalimder jalaqysynyń da artyp kele jatqany nazardan tys qalǵan joq. Ǵylymǵa qarjy bólý 2011 jyly 1,8 esege artypty. IýNESKO-nyń esebinshe, Bilim berýdi damytý ındeksi boıynsha Qazaqstan 129 eldiń ishinde tórtinshi orynǵa turaqtaǵan. Osy rette Kárim Qajymqanuly densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrýdyń da 2 esege artyp, ústimizdegi jyly 640 mıllıard teńgege jetkendigin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, medısınalyq mekemelerge zamanaýı qural-jabdyqtar satyp alýǵa 100 mıllıard teńge bólinipti. Sondaı-aq 145 densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysy aıaqtalǵan. 2007 jylmen salystyrǵanda ústimizdegi jyldyń alǵashqy jartysynda ana ólimi 63 paıyzǵa, al bala ólimi 26 paıyzǵa kemigen.
Úkimet basshysy keltirgen málimetterge qaraǵanda, IJО́-degi orta jáne shaǵyn kásipkerliktiń úlesi 30 paıyzdan asqan. Qazaqstanda ishki jalpy ónimniń asa tómendeýine jol berilmepti. Daǵdarystyq 2009 jyly elimizdegi ekonomıkalyq ósim 1,2 paıyz bolsa, AQSh – 2,6, Reseı – 7,9, al Ýkraına 15,1 paıyzdyq quldyraýǵa jol berip qoıǵan. Búgingi kúni Qazaqstan Brazılııa, Malaızııa, Túrkııa sııaqty tabys deńgeıi ortasha elder arasynda kóshbasshy orynda turǵan kórinedi. 2010 jyly ishki jalpy ónim 148 mıllıard dollardan assa, bul Ortalyq Azııadaǵy tórt memlekettiń ishki jalpy ónimin qosa eseptegendegiden eki ese kóp. Bıýdjet salasy qyzmetkerleriniń ortasha jalaqysy 2 ese ulǵaıyp, 2011 jylǵy 1 shildede 67 myń teńge bolǵan.
Qarjy júıesin turaqtandyrýǵa qarjy bólinip, Alıans, Temir jáne BTA bankterin qaıta qurylymdaý 2010 jyly aıaqtalypty. Bank sektorynyń 2007 jylǵy syrtqy qaryzy 46 mıllıard AQSh dollary bolsa, 2011 jyly ol 16,6 mıllıardqa deıin tómendegen. Osylaısha ekinshi deńgeıli bankterdiń syrtqy qaryzy 29,4 mıllıard dollarǵa kemigen. Tıisinshe Ulttyq qor qarjysy 2007 jylǵy 14,7 mıllıard dollardan 2011 jyly 40,3 mıllıardqa deıin artqan. Eger buǵan Ulttyq bank qarjysyn qosqanda jınaqtalǵan qarjy 76,3 mıllıard AQSh dollary bolady eken.
Jańa Salyq kodeksin ázirleýdiń nátıjesinde barlyq zańdy tulǵalar úshin korporatıvtik salyq 30-dan 20 paıyzǵa, al qosymsha qun salyǵy 13-ten 12 paıyzǵa tómendetilgen. Sonyń nátıjesinde kásipkerler 800 mıllıon teńgeni ózderinde qaldyrýǵa múmkindik alypty. Kerisinshe, shıkizat sektoryna, ásirese, munaı sektoryna salyq aýyrtpalyǵy 30 paıyzǵa arttyrylǵany málim. Elektrondy salyq eseptiligi 80 paıyzǵa jetip, «Salyq tóleý» kórsetkishi boıynsha Qazaqstan Búkilálemdik banktiń «Doing Business» reıtınginde 183 eldiń ishinde 39 orynǵa ıe bolǵan.
Budan keıin Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev jáne Ulttyq bank tóraǵasy Grıgorıı Marchenko sóz alyp, óz salalary boıynsha naqty málimetterdi ortaǵa saldy. Q.Kelimbetov sarapshylar boljamyna súıene otyryp, 2012 jyly bazalyq ssenarıı boıynsha munaıdyń barreline baǵa 80 dollar bolaryn, al 2013-2016 jyldary 70 dollar deńgeıinde qalaryn jetkizdi. Osy jyldar aralyǵynda ekonomıkalyq ósim 7 paıyzdyq, al ınflıasııa 6-8 paıyzdyq dálizdegi kórsetkish tóńireginde bolady dep kútilýde. Mınıstr «Indýstrııalyq-ınnovasııalyq qyzmetti memlekettik qoldaý týraly» jáne «Energııa únemdeý men energııanyń tıimdiligin arttyrý týraly» zańdardyń qabyldanarynan, «О́nimdilik-2020», «Básekege qabiletti kásiporyndardy saýyqtyrý» baǵdarlamalary sheńberinde iri joǵary tehnologııalyq jobalar júzege asyrylarynan da habardar ete ketti. Sonymen qatar, «Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar týraly» jańa zańdyq qujattyń ázirlenýimen ınvestısııa tartý boıynsha sharalar qabyldanary da belgili boldy. Budan basqa, áleýmettik salany jańǵyrtý boıynsha qabyldanǵan baǵdarlamalar óz jalǵasyn tappaq.
Bolat Jámishev óz sózinde 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń kórsetkishterine toqtaldy. Atap aıtqanda, 2012 jyly bıýdjet túsimi 4 751 mıllıard teńgeni qurasa, shyǵys 5 509,5 mıllıard teńge bolady dep boljanypty. 2013 jyly túsim 5 030,6 mıllıard teńge bolsa, shyǵys 5 504,8 mıllıardqa kemıtini kútiledi eken. Al 2014 jylǵy bıýdjettik túsim 5 423,9 mıllıard teńgeni, shyǵys 5 884,1 mıllıard teńgeni quraıdy dep josparlanypty.
Baıandamalar aıaqtalysymen Úkimet músheleri zalda otyrǵandardyń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi. Sonyń ishinde Májilis depýtaty Jeksenbaı Dúısebaev janar-jaǵar maı problemasyn ótkir qoıdy. Úkimet basshysy elimizdegi úsh munaı óńdeý zaýyty 2014 jyly ǵana qaıta jańǵyrtylatynyn alǵa tartyp, ázirge jedel is-sharalardyń iske asyryla bererin jetkizdi. Depýtat Petr Dmıtrıenkonyń suraǵyna oraı jaýabynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov elimizdegi astyqtyń ortasha túsimi 16 sentnerden aınalyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Soltústik oblystarda ol 30 sentnerge deıin barypty. A.Mamytbekovtiń aıtýynsha, qazirgi tańda elimizdiń eksporttyq múmkindigi 6 mıllıon tonna bolsa, bıýdjette temir jol tasymalyn sýbsıdııalaýǵa 7 mıllıard teńge qarastyrylypty.
Osy jerde K.Másimov Túrkimenstan arqyly Taıaý Shyǵysqa, al Qytaı arqyly Shyǵys Azııa elderine astyq tasymaldaýǵa múmkindik bar ekenin alǵa tartty. Depýtat Gúlmıra Isimbaevanyń suraǵyna jaýap bergen Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov 5 jyl ishinde 523 mektep salynarynan habardar etti. Mınıstr osy oraıda halqy kóp Reseıde tek 640 mekteptiń salynaryn mysal retinde keltirdi. Budan keıin Májilis depýtattary Qurmanjan Ýálı, Erjan Rahmetov jáne Valerıı Kotovıch sóz alyp, naqty jetistikter barysyn baıandap berdi.
Otyrys sońynan sóz alǵan Nurlan Nyǵmatýlın bylaı dedi: «Úkimet pen Parlamenttiń jáne «Nur Otannyń» birlesken jumysynyń nátıjesinde biz Elbasymyzdyń tarıhı Joldaýyn jáne partııamyzdyń Halyqtyq tuǵyrnamasyn iske asyrýda birqatar oń kórsetkishterge qol jetkizdik. Árıne, osynyń bári – tikeleı qarajat arqyly sheshiletin óte mańyzdy máseleler. Sondyqtan, búgin qaralǵan úsh jyldyq bıýdjette barlyq jáıt naqty sheshimin tapqany – bul elimizdiń árbir azamatynyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa depýtattyq korpýstyń, Úkimettiń jáne partııanyń óz úlesin qosýy dep aıtýǵa bolady».
Osylaısha fraksııa otyrysynda partııanyń Halyqtyq tuǵyrnamasyndaǵy mindetterdiń daǵdarys jaǵdaıynda sátti oryndalýy, áleýmettik máselelerdiń sheshimin tabýy, daǵdarysqa qarsy jumystyń tıimdiligi men ózge de kóptegen baǵdarlamalardyń iske asyrylýy jan-jaqty aıtyldy. Endigi jerde partııa jumys qarqynyn údetip, árbir turǵynnyń ál-aýqatyn arttyrý baǵytyndaǵy jaýapkershilikti joǵarylata tússe, nur ústine nur bolmaq.
Asqar TURAPBAIULY.
Fraksııanyń keńeıtilgen otyrysyna Premer-Mınıstr K.Másimov, partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary E.Nyǵmatýlın, Senat pen Májilis depýtattary, Prezıdent Ákimshiligi men Premer-Mınıstr Keńsesiniń jaýapty qyzmetkerleri qatysty.
Oral Muhamedjanov óziniń kirispe sózinde Elbasynyń Parlament jumysyna joǵary baǵa bergendigin aıta kelip, bul baǵanyń Parlamentke kúsh-jiger qosyp, jańa jetistikterge jeteleıtinin atap kórsetti. Prezıdent Joldaýy men partııanyń Halyqtyq tuǵyrnamasynda belgilengen mejeler elimiz Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda aıtarlyqtaı jetistiktermen aıshyqtalyp otyr. «Nur Otan» HDP men onyń Májilistegi fraksııasynyń jáne Úkimettiń ózara yntymaqtastyǵynyń arqasynda Elbasynyń alǵa qoıǵan mindetteri oń sheshimin taýyp otyr, dedi Tóraǵa.
K.Másimov óziniń sózinde qazaqstandyqtardyń turmysyn jaqsartý maqsatynda kóptegen ońdy isterdiń atqarylyp jatqandyǵyna nazar aýdardy. 2008-2010 jyldary 19,7 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, 535 myń qazaqstandyq ózderiniń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartqan. Ortasha zeınetaqy 2007 jylmen salystyrǵanda 2,6 esege ósip, 27 665 teńgeni quraǵan. Al 2011 jyly tórt jáne odan kóp balaǵa tólenetin járdemaqy 2007 jylmen salystyrǵanda 4,6 esege ulǵaıyp otyr. Bilim berý salasyna bólingen qarjy da eki esege deıin artyp, ol 2011 jyly 898 mıllıard teńgege jetken. Mektepke deıingi mekemeler sany 4000-ǵa kóbeıgen. 137 jańa balabaqsha paıdalanýǵa berilse, 2011 jyly taǵy 65-i iske qosylady dep kútilýde eken.
Mektepter sany men muǵalimder jalaqysynyń da artyp kele jatqany nazardan tys qalǵan joq. Ǵylymǵa qarjy bólý 2011 jyly 1,8 esege artypty. IýNESKO-nyń esebinshe, Bilim berýdi damytý ındeksi boıynsha Qazaqstan 129 eldiń ishinde tórtinshi orynǵa turaqtaǵan. Osy rette Kárim Qajymqanuly densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrýdyń da 2 esege artyp, ústimizdegi jyly 640 mıllıard teńgege jetkendigin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, medısınalyq mekemelerge zamanaýı qural-jabdyqtar satyp alýǵa 100 mıllıard teńge bólinipti. Sondaı-aq 145 densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysy aıaqtalǵan. 2007 jylmen salystyrǵanda ústimizdegi jyldyń alǵashqy jartysynda ana ólimi 63 paıyzǵa, al bala ólimi 26 paıyzǵa kemigen.
Úkimet basshysy keltirgen málimetterge qaraǵanda, IJО́-degi orta jáne shaǵyn kásipkerliktiń úlesi 30 paıyzdan asqan. Qazaqstanda ishki jalpy ónimniń asa tómendeýine jol berilmepti. Daǵdarystyq 2009 jyly elimizdegi ekonomıkalyq ósim 1,2 paıyz bolsa, AQSh – 2,6, Reseı – 7,9, al Ýkraına 15,1 paıyzdyq quldyraýǵa jol berip qoıǵan. Búgingi kúni Qazaqstan Brazılııa, Malaızııa, Túrkııa sııaqty tabys deńgeıi ortasha elder arasynda kóshbasshy orynda turǵan kórinedi. 2010 jyly ishki jalpy ónim 148 mıllıard dollardan assa, bul Ortalyq Azııadaǵy tórt memlekettiń ishki jalpy ónimin qosa eseptegendegiden eki ese kóp. Bıýdjet salasy qyzmetkerleriniń ortasha jalaqysy 2 ese ulǵaıyp, 2011 jylǵy 1 shildede 67 myń teńge bolǵan.
Qarjy júıesin turaqtandyrýǵa qarjy bólinip, Alıans, Temir jáne BTA bankterin qaıta qurylymdaý 2010 jyly aıaqtalypty. Bank sektorynyń 2007 jylǵy syrtqy qaryzy 46 mıllıard AQSh dollary bolsa, 2011 jyly ol 16,6 mıllıardqa deıin tómendegen. Osylaısha ekinshi deńgeıli bankterdiń syrtqy qaryzy 29,4 mıllıard dollarǵa kemigen. Tıisinshe Ulttyq qor qarjysy 2007 jylǵy 14,7 mıllıard dollardan 2011 jyly 40,3 mıllıardqa deıin artqan. Eger buǵan Ulttyq bank qarjysyn qosqanda jınaqtalǵan qarjy 76,3 mıllıard AQSh dollary bolady eken.
Jańa Salyq kodeksin ázirleýdiń nátıjesinde barlyq zańdy tulǵalar úshin korporatıvtik salyq 30-dan 20 paıyzǵa, al qosymsha qun salyǵy 13-ten 12 paıyzǵa tómendetilgen. Sonyń nátıjesinde kásipkerler 800 mıllıon teńgeni ózderinde qaldyrýǵa múmkindik alypty. Kerisinshe, shıkizat sektoryna, ásirese, munaı sektoryna salyq aýyrtpalyǵy 30 paıyzǵa arttyrylǵany málim. Elektrondy salyq eseptiligi 80 paıyzǵa jetip, «Salyq tóleý» kórsetkishi boıynsha Qazaqstan Búkilálemdik banktiń «Doing Business» reıtınginde 183 eldiń ishinde 39 orynǵa ıe bolǵan.
Budan keıin Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev jáne Ulttyq bank tóraǵasy Grıgorıı Marchenko sóz alyp, óz salalary boıynsha naqty málimetterdi ortaǵa saldy. Q.Kelimbetov sarapshylar boljamyna súıene otyryp, 2012 jyly bazalyq ssenarıı boıynsha munaıdyń barreline baǵa 80 dollar bolaryn, al 2013-2016 jyldary 70 dollar deńgeıinde qalaryn jetkizdi. Osy jyldar aralyǵynda ekonomıkalyq ósim 7 paıyzdyq, al ınflıasııa 6-8 paıyzdyq dálizdegi kórsetkish tóńireginde bolady dep kútilýde. Mınıstr «Indýstrııalyq-ınnovasııalyq qyzmetti memlekettik qoldaý týraly» jáne «Energııa únemdeý men energııanyń tıimdiligin arttyrý týraly» zańdardyń qabyldanarynan, «О́nimdilik-2020», «Básekege qabiletti kásiporyndardy saýyqtyrý» baǵdarlamalary sheńberinde iri joǵary tehnologııalyq jobalar júzege asyrylarynan da habardar ete ketti. Sonymen qatar, «Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar týraly» jańa zańdyq qujattyń ázirlenýimen ınvestısııa tartý boıynsha sharalar qabyldanary da belgili boldy. Budan basqa, áleýmettik salany jańǵyrtý boıynsha qabyldanǵan baǵdarlamalar óz jalǵasyn tappaq.
Bolat Jámishev óz sózinde 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń kórsetkishterine toqtaldy. Atap aıtqanda, 2012 jyly bıýdjet túsimi 4 751 mıllıard teńgeni qurasa, shyǵys 5 509,5 mıllıard teńge bolady dep boljanypty. 2013 jyly túsim 5 030,6 mıllıard teńge bolsa, shyǵys 5 504,8 mıllıardqa kemıtini kútiledi eken. Al 2014 jylǵy bıýdjettik túsim 5 423,9 mıllıard teńgeni, shyǵys 5 884,1 mıllıard teńgeni quraıdy dep josparlanypty.
Baıandamalar aıaqtalysymen Úkimet músheleri zalda otyrǵandardyń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi. Sonyń ishinde Májilis depýtaty Jeksenbaı Dúısebaev janar-jaǵar maı problemasyn ótkir qoıdy. Úkimet basshysy elimizdegi úsh munaı óńdeý zaýyty 2014 jyly ǵana qaıta jańǵyrtylatynyn alǵa tartyp, ázirge jedel is-sharalardyń iske asyryla bererin jetkizdi. Depýtat Petr Dmıtrıenkonyń suraǵyna oraı jaýabynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov elimizdegi astyqtyń ortasha túsimi 16 sentnerden aınalyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Soltústik oblystarda ol 30 sentnerge deıin barypty. A.Mamytbekovtiń aıtýynsha, qazirgi tańda elimizdiń eksporttyq múmkindigi 6 mıllıon tonna bolsa, bıýdjette temir jol tasymalyn sýbsıdııalaýǵa 7 mıllıard teńge qarastyrylypty.
Osy jerde K.Másimov Túrkimenstan arqyly Taıaý Shyǵysqa, al Qytaı arqyly Shyǵys Azııa elderine astyq tasymaldaýǵa múmkindik bar ekenin alǵa tartty. Depýtat Gúlmıra Isimbaevanyń suraǵyna jaýap bergen Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov 5 jyl ishinde 523 mektep salynarynan habardar etti. Mınıstr osy oraıda halqy kóp Reseıde tek 640 mekteptiń salynaryn mysal retinde keltirdi. Budan keıin Májilis depýtattary Qurmanjan Ýálı, Erjan Rahmetov jáne Valerıı Kotovıch sóz alyp, naqty jetistikter barysyn baıandap berdi.
Otyrys sońynan sóz alǵan Nurlan Nyǵmatýlın bylaı dedi: «Úkimet pen Parlamenttiń jáne «Nur Otannyń» birlesken jumysynyń nátıjesinde biz Elbasymyzdyń tarıhı Joldaýyn jáne partııamyzdyń Halyqtyq tuǵyrnamasyn iske asyrýda birqatar oń kórsetkishterge qol jetkizdik. Árıne, osynyń bári – tikeleı qarajat arqyly sheshiletin óte mańyzdy máseleler. Sondyqtan, búgin qaralǵan úsh jyldyq bıýdjette barlyq jáıt naqty sheshimin tapqany – bul elimizdiń árbir azamatynyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa depýtattyq korpýstyń, Úkimettiń jáne partııanyń óz úlesin qosýy dep aıtýǵa bolady».
Osylaısha fraksııa otyrysynda partııanyń Halyqtyq tuǵyrnamasyndaǵy mindetterdiń daǵdarys jaǵdaıynda sátti oryndalýy, áleýmettik máselelerdiń sheshimin tabýy, daǵdarysqa qarsy jumystyń tıimdiligi men ózge de kóptegen baǵdarlamalardyń iske asyrylýy jan-jaqty aıtyldy. Endigi jerde partııa jumys qarqynyn údetip, árbir turǵynnyń ál-aýqatyn arttyrý baǵytyndaǵy jaýapkershilikti joǵarylata tússe, nur ústine nur bolmaq.
Asqar TURAPBAIULY.
