Búginde elimizde hıdjab kıgen qyz-kelinshekter kóbeıe túsýde. Hıdjab, ony jaqtaýshylar aıtyp júrgendeı, kúndelikti turmysta keńinen paıdalanylyp kele jatqan oramal bolsa, onda kimniń sharýasy bar?! Másele onyń kúndelikti, dástúrli oramal bolmaýynda. Sondyqtan da, hıdjab kııý saıası-áleýmettik máselege aınalyp otyr.
Jýyrda stýdenttermen hıdjab týraly kóptegen kezdesýler ótkizdik. Myńnan astam jas qamtyldy. Sonda ár kezdesýde 10-20 hıdjab kıgen stýdent qyzdar otyrdy. Olar suraqtardy óte kóp qoıdy. Joo-larda jáne mektepte hıdjab kııýdiń zańdy ekendigin barynsha dáleldeýge tyrysty. «Sizge hıdjab qajet pe, ýnıversıtettegi oqý qajet pe?» degen saýalǵa qyzdar «hıdjab qajet» dep oılanbastan naqty jaýap qaıtardy.
Oblystyń aýdandarynda, oblys ortalyǵynda «qyzym hıdjab» kımese mektepke jibermeımiz deıtin ata-analar barshylyq. Astanada eki jigittiń stýdent qyzdaryn hıdjabpen joo-ǵa kirgizbeýge qarsy ashtyq ta jarııalaǵany belgili. Hıdjab kıgen qyzdar da óz quqyqtary úshin kúresýge daıar ekendigin baıqatyp otyr. Osynyń báriniń qoǵamdy jikke bóletin áreketter ekeni anyq.
Endi hıdjabpen memlekettik oqý oryndarynda erkin júrýdiń quqyqtyq jáne tarıhı jaǵdaılaryna toqtala keteıik. Zańdarymyzda ne aıtylǵan? El Konstıtýsııasynyń 1-babynyń 1-tarmaǵynda memlekettiń «zaıyrly» sıpaty, 2-tarmaǵynda «qoǵamdyq tatýlyq pen saıası turaqtylyq» túbegeıli prınsıpi ekendigi bekitilgen. 5-baptyń 3-tarmaǵy «dinı» arazdyqty qozdyratyn qoǵamdyq birlestik qurýǵa tyıym salsa, 5-tarmaǵy «sheteldik dinı birlestikterdiń qyzmetine» arnalǵan. 14- baptyń 2-tarmaǵynda «dinge kózqarasyna, nanymyna» qaraı kemsitýge bolmaıdy dep kórsetilgen. 19-bap boıynsha árkim «qaı dinge jatatynyn ózi anyqtaıdy». 22-bap tolyǵymen dinge arnalǵan. Onda «Ar-ojdan bostandyǵy quqyǵy» jáne «Ar-ojdan bostandyǵy quqyǵyn júzege asyrý jalpy adamdyq jáne azamattyq quqyqtar men memleket aldyndaǵy mindetterge baılanysty bolmaýǵa nemese olardy shektemeýge tıis», delingen 34-baptyń 1-tarmaǵynda árkim «Konstıtýsııany jáne zańdardy saqtaýǵa, basqa adamdardyń quqyqtaryn, bostandyqtaryn, abyroıy men qadir-qasıetin qurmetteýge mindetti» dep jazylǵan. «Dinı negizdegi partııalarǵa jol berilmeıdi (5-b.,4-t.). 39-baptyń 3-tarmaǵyna sáıkes ar-ojdan bostandyǵy «eshbir jaǵdaıda shektelmeýge tıis».
Ata Zańymyzdyń tek dinge qatysty normalaryn túgeldeı bekerge keltirip otyrǵan joqpyz. Konstıtýsııanyń bul normalarynyń «eń joǵary zań kúshi bar jáne olar búkil respýblıka aýmaǵynda tikeleı qoldanylady».
Endi Konstıtýsııanyń osy baptaryna túsinik berip kóreıik. Memlekettiń zaıyrlyǵy uǵymy neni bildiretinine toqtalaıyq.
Birinshiden, dinniń memleketten nemese memlekettik saıasattan bólek ekenin bildiredi. Osyǵan oraı dinı uıymdar saılaýǵa qatysa almaıdy. Dinı oryndarda saılaýaldy úgit júrgizýge jol berilmeıdi. Dinı qyzmetker ókildi organnyń depýtaty bolyp tirkele almaıdy jáne saılaýaldy úgitke qatysa almaıdy. Dinı birlestikter memleketten bólingen jáne qarjylandyrylmaıdy. Memleket dinı birlestik qyzmetine tán zańdar buzylǵanda ǵana aralasady.
Ekinshiden, zaıyrly memleket ar-ojdan bostandyǵyn bildiredi. Bul degenimiz, árkimniń dindi ózi tańdaıtynyn, dinı rásimderdi ustaý nemese ustamaýdy ózi tańdaıtynyn megzeıdi.
Úshinshiden, «Bilim berý men tárbıeleýdiń memlekettik júıesi dinı birlestikterden bólingen jáne zaıyrly sıpatta bolady». («Dinı senim-nanym jáne dinı birlestikter týraly» Zań, 5-bap. Budan bylaı DS DBT). Memlekettik oqý oryndarynda dinı pánder oqytylmaıdy. Memlekettik bilim berý men tárbıeleýdiń dinı birlestikterden bólingeni «Bilim týraly» Zańda da bekitilgen.
Endi osy normalardyń hıdjab kııýge qatysy qandaı degen suraqqa kelelik. Hıdjab – dinı senimnen týyndaıtyn kıim úlgisi. Ony árbir hıdjab kııýshi qyz-kelinshek aıtady. Dinı kıim bolǵandyqtan, hıdjabtyń zaıyrly sıpaty joq. Onyń ústine hıdjab alystan menmundalap, ıesiniń dinı ózgesheligin kórsetip turady. Hıdjabtyń dinı kıim ekendigin kez kelgen adam, tipten balalar da birden aıyrady.
Hıdjab ony kııýshiniń basyn, shashyn, moınyn, qulaǵyn, keıde betiniń jartysyna deıin tumshalap orap turady. Hıdjabty kóbine ilmekpen bekitip qoıady. Ony áıel balasy shymqaı qara nemese surqaı bir tústi etip, uzyndyǵyn tobyǵyna, jeńin alaqanyna túsirip kıedi. Bul kıimderdiń qazaqtyń dástúrli kıimine eshbir uqsastyǵy nemese qatysy joq. Kerisinshe, hıdjabtyń arab-parsylardyń ulttyq dástúrli kıimine qatystylyǵy birden bilinip turady. Hıdjab kıgen qyzdar bir stýdenttik topta bireý, keıde ekeý bolýy múmkin. Olar basqa qyzdardan oqshaýlanyp júredi. Saqal qoıyp, qysqa balaqty shalbar kıgen jigittermen ǵana sózderi jarasady.
Hıdjab kıgen qyzdar musylmanǵa, sonyń ishinde qazaq qyzdaryna tán ıbalyq pen mádenıetti moıyndaı bermeıdi. Olardyń ıbalyǵy men mádenıeti bólekteý. Kerek deseńiz, olar zııarat jasaý, arýaqtarǵa quran oqý, jeti nan pisirý, kelinniń betin ashý sııaqty ulttyq dástúrlerdi Islam dinine qarsy sanaıdy. Qazirgi kezde Islam dinindegi osyndaı aǵymdar elimizde barshylyq.
Endi hıdjab kıgen qyzdardyń memlekettik oqý oryndarynda erkin júrip-turý máselesine oralaıyq. Konstıtýsııa jáne zańdar boıynsha memlekettik bilim jáne tárbıe berý mekemeleri dinnen bólingendikten, oqý-tárbıe jumystary tek zaıyrly sıpatta júrýi tıis. Hıdjab dinı kıim bolǵandyqtan, ony kıgen qyzdardy memlekettik bilim berý oryndaryna kirgizý zańdy saqtaý emes, kerisinshe, buzý bolyp tabylady. Bul jerde hıdjab kıgen qyzdardy memlekettik bilim berý mekemesine kirgizbeý olardyń quqyǵyn buzý emes, kerisinshe, Konstıtýsııany jáne zańdardy saqtaý bolyp tabylady. Bul talapty hıdjab kıgen qyzdar jaqsy túsinip qana qoımaı, ony saqtaýy jáne qurmetteýi tıis. Al memlekettik emes oqý oryndary bolsa, hıdjab kııý nemese kımeý máselesin, sondaı-aq dinı pánderdi oqytýdy ózderi sheshedi (DS DBT, 5-bap).
Aıtalyq, memlekettik bilim berý mekemesinde hıdjab kııýge ruqsat berildi deıik. Onda elimizde tirkelgen 45 dinı konfessııa ókilderi árqaısysy óz kıimimen kelýi ábden múmkin. Sondyqtan zań bárinen joǵary turýy tıis.
Endi hıdjab kııýdiń elimizdegi tarıhı jaǵdaıyna keleıik. Qazaqstan tarıhynda Islam dini úsh ret memlekettik din retinde bekitildi. Birinshi ret Qarahan memleketinde (H-HIII ǵasyrlardyń basy), Moǵolstanda (1347-1533 jj.) jáne Altyn Ordada 1312 jyldan soń. Islam osy memleketterdiń resmı dini bolyp, basqa dinderden joǵary turdy. Sol kezeńderde Islam dini memlekettik bolǵanymen, áıelderge hıdjab kııýdi mindettemedi. Tipten Islam dininiń damýyna ólsheýsiz úles qosqan, Islamnyń 70 myń áýlıe-ámbıelerine eskertkish ornatqan Ámir Temir de (1336-1405 jj.) hıdjab kııýge jol bermedi. Sebebi, olardyń bári de hıdjabtyń arab-parsylyq sıpatyn jaqsy bildi. M.-H.Dýlatıdiń «Tarıh-ı Rashıdı» atty úlken eńbeginde de hıdjab týraly eshteńe joq.
Islam dinin qabyldaǵannan bergi qazaq tarıhyndaǵy derektemelerde, sýretterde, tarıhı ádebıetterde, óner týyndylarynda, epostyq jyrlarda, arheologııalyq qazbalarda hıdjab kıgen qyz beınesi kezdespeıdi. Sonda hıdjabtyń qazaq ultyna tarıhı, dástúrlik, dinı kıim retinde eshqandaı qatysy joq.
Tarıhı, dástúrli-ulttyq turǵydan da qazaq qyzdary men áıelderi ashyq-shashyq júrmegen, esesine estetıkalyq turǵydan óte jarasymdy ulttyq kıimder kıgen, biraq betin eshqashan tumshalamaǵan. Árıne, qazirgi ıntegrasııa men ýrbanızasııa zamanynda áıelderdiń kıimderi ózgerdi. Dinı kıimder de, ulttyq kıimder de ekinshi qatarǵa ysyryldy. Búkil álem halyqtary uqsas kıimder kııýge kóshti. Áıelderdiń dinı dástúrli kıim kııýi tek taza Islam memleketterinde saqtalyp qaldy.
Álem áıelderi men qyzdarynyń bir bóligi sán qýyp, jartylaı jalańash kıimge kóshti. Olarǵa qarsy ekinshi bóligi dinı hıdjab, nıkab kııýge bet burdy. Osy turǵydan hıdjab kııý jartylaı jalańash kıim kııýshilerge tabıǵı qarsylyq retinde paıda bolyp otyrǵan syńaıly. Onyń ústine hıdjab dinı sıpatty bildiredi. Shynynda, hıdjab arab-parsy áleminiń tarıhı, ulttyq jáne mádenı úlgisi ekeni belgili.
Osydan kelip hıdjab kımegen nemese zaıyrly kıingen qazaq qyzdary musylman emes pe, bolmasa jartylaı musylman ba degen suraq týyndaıdy. Biraq olar ózderin tolyq musylman sanaıdy. Musylman áıel bolý úshin tumshalanyp hıdjab kııý sharıǵat boıynsha shart emes. Hıdjabtan ózge kıimmen de namazǵa jyǵylýǵa bolatyny belgili.
Hıdjab, nıkab, paranja kııý álemdik sıpat alýda. Fransııada paranja, nıkab kııýge tolyq tyıym salynyp, ol zańmen jazalanatyn boldy. Túrkııa, Ázerbaıjan, Tájikstan taǵy basqa elderde hıdjabpen memlekettik oqý oryndaryna kirgizbeıdi. Keıbir elderde áıelder hıdjab kııýdi talap etip, mıtıngter men sherýlerge shyǵýda. Mundaı jaǵdaı Qazaqstanda da qylań berip qaldy. Bul sekildi áreketter qoǵamdyq kelisim men saıası turaqtylyqty buzýǵa, dinaralyq jáne dinishilik birlikti ydyratýǵa baǵyttalatyny aıdan anyq. Mine, hıdjab kııýdi talap etýdiń sońy nege aparyp soǵýy múmkin ekendigin osydan-aq paıymdaýǵa bolady.
Bizdiń aıtarymyz – memlekettik oqý oryndarynda hıdjab kııýge tyıym salatyn arnaıy zań qabyldaýdyń eshqandaı qajeti joq. Mundaı talaptyń qazirgi zańnamada bar ekendigin joǵaryda aıttyq. Másele olardy qoldanýdyń joldary men ádisterin anyqtap berýde ǵana.
Ǵappar MAIMAQOV, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Ońtústik Qazaqstan
oblysy ákimi janyndaǵy dinı birlestiktermen baılanystar jónindegi keńestiń múshesi.
Shymkent.
Jýyrda stýdenttermen hıdjab týraly kóptegen kezdesýler ótkizdik. Myńnan astam jas qamtyldy. Sonda ár kezdesýde 10-20 hıdjab kıgen stýdent qyzdar otyrdy. Olar suraqtardy óte kóp qoıdy. Joo-larda jáne mektepte hıdjab kııýdiń zańdy ekendigin barynsha dáleldeýge tyrysty. «Sizge hıdjab qajet pe, ýnıversıtettegi oqý qajet pe?» degen saýalǵa qyzdar «hıdjab qajet» dep oılanbastan naqty jaýap qaıtardy.
Oblystyń aýdandarynda, oblys ortalyǵynda «qyzym hıdjab» kımese mektepke jibermeımiz deıtin ata-analar barshylyq. Astanada eki jigittiń stýdent qyzdaryn hıdjabpen joo-ǵa kirgizbeýge qarsy ashtyq ta jarııalaǵany belgili. Hıdjab kıgen qyzdar da óz quqyqtary úshin kúresýge daıar ekendigin baıqatyp otyr. Osynyń báriniń qoǵamdy jikke bóletin áreketter ekeni anyq.
Endi hıdjabpen memlekettik oqý oryndarynda erkin júrýdiń quqyqtyq jáne tarıhı jaǵdaılaryna toqtala keteıik. Zańdarymyzda ne aıtylǵan? El Konstıtýsııasynyń 1-babynyń 1-tarmaǵynda memlekettiń «zaıyrly» sıpaty, 2-tarmaǵynda «qoǵamdyq tatýlyq pen saıası turaqtylyq» túbegeıli prınsıpi ekendigi bekitilgen. 5-baptyń 3-tarmaǵy «dinı» arazdyqty qozdyratyn qoǵamdyq birlestik qurýǵa tyıym salsa, 5-tarmaǵy «sheteldik dinı birlestikterdiń qyzmetine» arnalǵan. 14- baptyń 2-tarmaǵynda «dinge kózqarasyna, nanymyna» qaraı kemsitýge bolmaıdy dep kórsetilgen. 19-bap boıynsha árkim «qaı dinge jatatynyn ózi anyqtaıdy». 22-bap tolyǵymen dinge arnalǵan. Onda «Ar-ojdan bostandyǵy quqyǵy» jáne «Ar-ojdan bostandyǵy quqyǵyn júzege asyrý jalpy adamdyq jáne azamattyq quqyqtar men memleket aldyndaǵy mindetterge baılanysty bolmaýǵa nemese olardy shektemeýge tıis», delingen 34-baptyń 1-tarmaǵynda árkim «Konstıtýsııany jáne zańdardy saqtaýǵa, basqa adamdardyń quqyqtaryn, bostandyqtaryn, abyroıy men qadir-qasıetin qurmetteýge mindetti» dep jazylǵan. «Dinı negizdegi partııalarǵa jol berilmeıdi (5-b.,4-t.). 39-baptyń 3-tarmaǵyna sáıkes ar-ojdan bostandyǵy «eshbir jaǵdaıda shektelmeýge tıis».
Ata Zańymyzdyń tek dinge qatysty normalaryn túgeldeı bekerge keltirip otyrǵan joqpyz. Konstıtýsııanyń bul normalarynyń «eń joǵary zań kúshi bar jáne olar búkil respýblıka aýmaǵynda tikeleı qoldanylady».
Endi Konstıtýsııanyń osy baptaryna túsinik berip kóreıik. Memlekettiń zaıyrlyǵy uǵymy neni bildiretinine toqtalaıyq.
Birinshiden, dinniń memleketten nemese memlekettik saıasattan bólek ekenin bildiredi. Osyǵan oraı dinı uıymdar saılaýǵa qatysa almaıdy. Dinı oryndarda saılaýaldy úgit júrgizýge jol berilmeıdi. Dinı qyzmetker ókildi organnyń depýtaty bolyp tirkele almaıdy jáne saılaýaldy úgitke qatysa almaıdy. Dinı birlestikter memleketten bólingen jáne qarjylandyrylmaıdy. Memleket dinı birlestik qyzmetine tán zańdar buzylǵanda ǵana aralasady.
Ekinshiden, zaıyrly memleket ar-ojdan bostandyǵyn bildiredi. Bul degenimiz, árkimniń dindi ózi tańdaıtynyn, dinı rásimderdi ustaý nemese ustamaýdy ózi tańdaıtynyn megzeıdi.
Úshinshiden, «Bilim berý men tárbıeleýdiń memlekettik júıesi dinı birlestikterden bólingen jáne zaıyrly sıpatta bolady». («Dinı senim-nanym jáne dinı birlestikter týraly» Zań, 5-bap. Budan bylaı DS DBT). Memlekettik oqý oryndarynda dinı pánder oqytylmaıdy. Memlekettik bilim berý men tárbıeleýdiń dinı birlestikterden bólingeni «Bilim týraly» Zańda da bekitilgen.
Endi osy normalardyń hıdjab kııýge qatysy qandaı degen suraqqa kelelik. Hıdjab – dinı senimnen týyndaıtyn kıim úlgisi. Ony árbir hıdjab kııýshi qyz-kelinshek aıtady. Dinı kıim bolǵandyqtan, hıdjabtyń zaıyrly sıpaty joq. Onyń ústine hıdjab alystan menmundalap, ıesiniń dinı ózgesheligin kórsetip turady. Hıdjabtyń dinı kıim ekendigin kez kelgen adam, tipten balalar da birden aıyrady.
Hıdjab ony kııýshiniń basyn, shashyn, moınyn, qulaǵyn, keıde betiniń jartysyna deıin tumshalap orap turady. Hıdjabty kóbine ilmekpen bekitip qoıady. Ony áıel balasy shymqaı qara nemese surqaı bir tústi etip, uzyndyǵyn tobyǵyna, jeńin alaqanyna túsirip kıedi. Bul kıimderdiń qazaqtyń dástúrli kıimine eshbir uqsastyǵy nemese qatysy joq. Kerisinshe, hıdjabtyń arab-parsylardyń ulttyq dástúrli kıimine qatystylyǵy birden bilinip turady. Hıdjab kıgen qyzdar bir stýdenttik topta bireý, keıde ekeý bolýy múmkin. Olar basqa qyzdardan oqshaýlanyp júredi. Saqal qoıyp, qysqa balaqty shalbar kıgen jigittermen ǵana sózderi jarasady.
Hıdjab kıgen qyzdar musylmanǵa, sonyń ishinde qazaq qyzdaryna tán ıbalyq pen mádenıetti moıyndaı bermeıdi. Olardyń ıbalyǵy men mádenıeti bólekteý. Kerek deseńiz, olar zııarat jasaý, arýaqtarǵa quran oqý, jeti nan pisirý, kelinniń betin ashý sııaqty ulttyq dástúrlerdi Islam dinine qarsy sanaıdy. Qazirgi kezde Islam dinindegi osyndaı aǵymdar elimizde barshylyq.
Endi hıdjab kıgen qyzdardyń memlekettik oqý oryndarynda erkin júrip-turý máselesine oralaıyq. Konstıtýsııa jáne zańdar boıynsha memlekettik bilim jáne tárbıe berý mekemeleri dinnen bólingendikten, oqý-tárbıe jumystary tek zaıyrly sıpatta júrýi tıis. Hıdjab dinı kıim bolǵandyqtan, ony kıgen qyzdardy memlekettik bilim berý oryndaryna kirgizý zańdy saqtaý emes, kerisinshe, buzý bolyp tabylady. Bul jerde hıdjab kıgen qyzdardy memlekettik bilim berý mekemesine kirgizbeý olardyń quqyǵyn buzý emes, kerisinshe, Konstıtýsııany jáne zańdardy saqtaý bolyp tabylady. Bul talapty hıdjab kıgen qyzdar jaqsy túsinip qana qoımaı, ony saqtaýy jáne qurmetteýi tıis. Al memlekettik emes oqý oryndary bolsa, hıdjab kııý nemese kımeý máselesin, sondaı-aq dinı pánderdi oqytýdy ózderi sheshedi (DS DBT, 5-bap).
Aıtalyq, memlekettik bilim berý mekemesinde hıdjab kııýge ruqsat berildi deıik. Onda elimizde tirkelgen 45 dinı konfessııa ókilderi árqaısysy óz kıimimen kelýi ábden múmkin. Sondyqtan zań bárinen joǵary turýy tıis.
Endi hıdjab kııýdiń elimizdegi tarıhı jaǵdaıyna keleıik. Qazaqstan tarıhynda Islam dini úsh ret memlekettik din retinde bekitildi. Birinshi ret Qarahan memleketinde (H-HIII ǵasyrlardyń basy), Moǵolstanda (1347-1533 jj.) jáne Altyn Ordada 1312 jyldan soń. Islam osy memleketterdiń resmı dini bolyp, basqa dinderden joǵary turdy. Sol kezeńderde Islam dini memlekettik bolǵanymen, áıelderge hıdjab kııýdi mindettemedi. Tipten Islam dininiń damýyna ólsheýsiz úles qosqan, Islamnyń 70 myń áýlıe-ámbıelerine eskertkish ornatqan Ámir Temir de (1336-1405 jj.) hıdjab kııýge jol bermedi. Sebebi, olardyń bári de hıdjabtyń arab-parsylyq sıpatyn jaqsy bildi. M.-H.Dýlatıdiń «Tarıh-ı Rashıdı» atty úlken eńbeginde de hıdjab týraly eshteńe joq.
Islam dinin qabyldaǵannan bergi qazaq tarıhyndaǵy derektemelerde, sýretterde, tarıhı ádebıetterde, óner týyndylarynda, epostyq jyrlarda, arheologııalyq qazbalarda hıdjab kıgen qyz beınesi kezdespeıdi. Sonda hıdjabtyń qazaq ultyna tarıhı, dástúrlik, dinı kıim retinde eshqandaı qatysy joq.
Tarıhı, dástúrli-ulttyq turǵydan da qazaq qyzdary men áıelderi ashyq-shashyq júrmegen, esesine estetıkalyq turǵydan óte jarasymdy ulttyq kıimder kıgen, biraq betin eshqashan tumshalamaǵan. Árıne, qazirgi ıntegrasııa men ýrbanızasııa zamanynda áıelderdiń kıimderi ózgerdi. Dinı kıimder de, ulttyq kıimder de ekinshi qatarǵa ysyryldy. Búkil álem halyqtary uqsas kıimder kııýge kóshti. Áıelderdiń dinı dástúrli kıim kııýi tek taza Islam memleketterinde saqtalyp qaldy.
Álem áıelderi men qyzdarynyń bir bóligi sán qýyp, jartylaı jalańash kıimge kóshti. Olarǵa qarsy ekinshi bóligi dinı hıdjab, nıkab kııýge bet burdy. Osy turǵydan hıdjab kııý jartylaı jalańash kıim kııýshilerge tabıǵı qarsylyq retinde paıda bolyp otyrǵan syńaıly. Onyń ústine hıdjab dinı sıpatty bildiredi. Shynynda, hıdjab arab-parsy áleminiń tarıhı, ulttyq jáne mádenı úlgisi ekeni belgili.
Osydan kelip hıdjab kımegen nemese zaıyrly kıingen qazaq qyzdary musylman emes pe, bolmasa jartylaı musylman ba degen suraq týyndaıdy. Biraq olar ózderin tolyq musylman sanaıdy. Musylman áıel bolý úshin tumshalanyp hıdjab kııý sharıǵat boıynsha shart emes. Hıdjabtan ózge kıimmen de namazǵa jyǵylýǵa bolatyny belgili.
Hıdjab, nıkab, paranja kııý álemdik sıpat alýda. Fransııada paranja, nıkab kııýge tolyq tyıym salynyp, ol zańmen jazalanatyn boldy. Túrkııa, Ázerbaıjan, Tájikstan taǵy basqa elderde hıdjabpen memlekettik oqý oryndaryna kirgizbeıdi. Keıbir elderde áıelder hıdjab kııýdi talap etip, mıtıngter men sherýlerge shyǵýda. Mundaı jaǵdaı Qazaqstanda da qylań berip qaldy. Bul sekildi áreketter qoǵamdyq kelisim men saıası turaqtylyqty buzýǵa, dinaralyq jáne dinishilik birlikti ydyratýǵa baǵyttalatyny aıdan anyq. Mine, hıdjab kııýdi talap etýdiń sońy nege aparyp soǵýy múmkin ekendigin osydan-aq paıymdaýǵa bolady.
Bizdiń aıtarymyz – memlekettik oqý oryndarynda hıdjab kııýge tyıym salatyn arnaıy zań qabyldaýdyń eshqandaı qajeti joq. Mundaı talaptyń qazirgi zańnamada bar ekendigin joǵaryda aıttyq. Másele olardy qoldanýdyń joldary men ádisterin anyqtap berýde ǵana.
Ǵappar MAIMAQOV, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Ońtústik Qazaqstan
oblysy ákimi janyndaǵy dinı birlestiktermen baılanystar jónindegi keńestiń múshesi.
Shymkent.
