Memlekettik qyzmet – «ultqa qyzmet» uǵymynyń sınonımi bolýy kerek

Sońǵy ýaqytta memlekettik qyzmet júıe­sinde ońdy bastamalar kóterilip, eleń etkizerlik jańalyqtardyń bolyp jatqany ras. Osy oraıda «Memlekettik qyzmetshi qandaı bolýy kerek?» degen saýal týyndaıdy. Osy jáne basqa suraqtarǵa jaýap almaq nıette Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttiktiń Qyzyl­orda oblysy boıynsha basqarma bastyǵy, ob­lys­tyq tártiptik keńes tóraǵasy Ǵalym TURSYNBAEVTY áńgimege tartqan edik. – Ǵalym Sultanuly, memlekettik qyz­­­met júıesinde júrgizilip jatqan ákim­shilik reformalardan qandaı nátıje kútesiz? Áńgimemizdi osydan bastasaq... – TMD elderiniń ishinde egemendi elimiz aldyńǵy bolyp memlekettik qyzmet týraly zań qabyldady. Memlekettik qyzmetshilerdi «saıası» jáne «ákimshilik» toptaryna bóldi, konkýrstyq júıeni jáne memlekettik qyz­mettiń mansaptyq (kareralyq) júıesin, biliktilik talaptaryn engizdi, ákimshilik jáne saıası memlekettik qyzmetshilerdiń kadrlyq rezervin qurdy... Bul saladaǵy Qazaqstannyń jetistikterin, bizdiń tájirıbemizdi TMD elderi moıyndap, júrgizilgen reformalarǵa sheteldik sarapshylar da joǵary baǵa berdi. Respýblıkamyz osy salada birshama jetistikterge jetkenimen, osymen toqtap qa­lý­ǵa bolmaıdy. Sebebi, jetistiktermen qatar, kemshilikter de bar ekeni jasyryn emes. Olardyń negizgilerine toqtalatyn bol­­saq, konkýrstyq júıeniń ashyqtyǵy qam­ta­masyz etilmegen, memlekettik qyzmetshilerdiń ju­mysyn baǵalaý men eńbegin yntalandyrý máseleleri tolyq sheshilmegen, kadrlar tu­raqtylyǵynyń qamtamasyz etilmeýi jáne osy sııaqty basqa máseleler. Sondyqtan da, memlekettik qyzmetke qabyldaý mehanızmin jetildirý, qyzmetshilerdiń kásibıligin art­ty­rý, biliktiligin kóterý, eńbegin yntalan­dy­rý joldary ary qaraı qarastyrylýy kerek. Osy baǵyttaǵy júrgizilgen jumystar­dyń nátıjesinde memlekettik qyzmettiń jańa modeliniń tujyrymdamasy Prezı­dent­tiń Jarlyǵymen bekitildi. Osy Tujy­rymdama memlekettik qyzmettiń jańa modelin qalyptastyrýdyń negizgi baǵyttaryn aıqyndap, ony rásimdeýge jáne ári qaraı damytýǵa baǵyttalǵan normatıvtik quqyq­tyq aktilerdi ázirleý úshin negiz bolady. Júrgizilip jatqan reformanyń túpki maq­saty «memlekettik qyzmet» uǵymyn ja­ń­­ǵyr­tý. Memlekettik qyzmet «ultqa, qoǵamǵa qyz­met etý» uǵymynyń sınonımi bolýǵa tıis. – Qazirgi tańda oblysta qansha memlekettik qyzmetshi bar? Olar qandaı salalar boıynsha qyzmet atqarady? Olar­­dyń kásibı daıarlyǵyn arttyrýǵa ba­ǵyt­talǵan jumystar týraly aıta ketseńiz. – Memlekettik organdardyń bergen aqpa­rattaryna sáıkes, qazirgi tańda obly­sy­myz­daǵy memlekettik qyzmetshilerdiń jalpy shtattyq sany 3522 adamdy quraıdy. Onyń 163-i saıası memlekettik qyzmetshiler, «S» sanattar toby boıynsha (ortalyq atqarýshy organdardyń jergilikti basqarmalary men departamentteri) – 1828, «D» sanattar toby boıynsha (oblystyq jergilikti atqarýshy organdar) – 403, «E» sanattar toby boıyn­sha (aýdan, qala, aýyl ákimderiniń apparat­tary, aýdandyq jáne qalalyq jergilikti atqarýshy organdar) 1128 birlik bar. Memlekettik qyzmetshilerdiń kásibı da­ıar­­lyǵyna toqtalatyn bolsaq, tómendegi má­li­­­­metterge nazar aýdarýdy usynar edim, jo­ǵary bilimi bar memlekettik qyzmetshilerdiń úlesi qazirgi tańda 89,3 paıyz. 365 adamnyń eki nemese odan da kóp joǵary bilimi bar, al 18 maman ǵylymı dárejeniń ıeleri. Jalpy alǵanda, kórsetkishter jaman emes, alaıda, qyzmetshilerdiń kásibı biliktiligin únemi kóterý kerektigin umytpaýymyz qajet. Bul baǵytta biz Memlekettik qyzmetshilerdi qaı­ta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý óńirlik ortalyǵymen tyǵyz baılanysta jumys istep jatyrmyz. Ortalyqtyń jumysyn joǵa­ry dárejege qoıyp otyrǵan azamat Qal­qaz­bek Ájibekov jáne osy kisi bastaǵan ujym­ǵa oblysymyzdyń kóptegen memlekettik qyzmetshileri alǵysyn bildiredi. Aıta ketetin bolsaq, tek qana bıylǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ortalyqta 522 memlekettik qyzmetshi túrli baǵdarlamalar boıynsha biliktiligin kóterdi. – Bizdiń bilýimizshe, konkýrstyq irikteý júıesi azamattardyń memlekettik qyz­metke kirýge teń dárejede qol jetkizýin qamtamasyz etýi kerek. Ol saqtala ma? Taǵy da suraq – testileý máselesi boıynsha ne aıtasyz? Osy kerek pe? Onyń ashyq jáne obektıvti ótkizilýine kepildik berýge bola ma? – Birinshi kezekte memlekettik qyzmetke konkýrstyq irikteý arqyly ornalasýdyń kúshi joıylmaıtyndyǵyn aıta ketkim keledi. «B» atqarýshylyq korpýsyna ornalasý eki kezeńnen turatyn konkýrstyq irikteý negizinde ǵana bolýy kózdelgen. Konkýrstyń birinshi kezeńinde agenttiktiń aýmaqtyq bó­lim­sheleri ákimshilik memlekettik qyzmettiń kadrlyq rezervine konkýrs jarııalaý arqy­ly testileýdiń jańa júıesine negizdelgen, kásibı jáne jeke biliktilik qabiletteri boı­ynsha eń laıyq dep tabylǵan úmitkerler iriktelip alynsa, ekinshi kezeńde memlekettik organdar bos ákimshilik laýazymǵa úmit­kerlerdi konkýrstyq júıemen kadrlyq rezervke engizilgenderdiń ishinen tańdap, iriktep alatyn bolady. Meniń paıymdaýymsha, respýblıkamyzda qabyldanǵan konkýrstyq-mansaptyq júıeni jetildirý – memlekettik qyzmetshilerdiń ká­si­bıligin kóterýge úlken jaǵdaı jasaý bo­lyp tabylady jáne memlekettik qyzmet sa­lasy osy júıemen úlgi kórseterlikteı bo­lyp qalyptasqan Germanııa, Fransııa, Avstrııa, Shveısarııa, Ispanııa sekildi elder­diń tájirıbesi osyǵan dálel. Suraǵyńyzdyń ekinshi bóligine kelsek, testileýdiń maqsaty úmitkerdiń nemese attestasııalanýshynyń bilimi men jumys isteý qabiletin ádil baǵalaý bolyp tabylady. Testileý, árıne, kerek. О́ıtkeni, zańnan habary joq adam memlekettik qyzmette ne bitiredi? Ol qandaı sheshimder qabyldaıdy? Al testileý prosedýrasynyń obektıvti túrde ótkiziletinine óz basym kepildik beremin. Osy máselege qatysty taǵy da aıtaıyn degenim – memlekettik qyzmetke úmitker nemese sol memlekettik qyzmette jumys istep júrip attestasııadan ótetin kez kelgen azamat belgilengen zańdyq aktilerdi oqyp úı­renýge tolyq múmkindigi bar dep oılaımyn. Al testileýge daıyndalý kezeńine kómek retinde basqarma tarapynan biraz jumys­tardy qolǵa alý josparlanyp jatyr. – Osy oraıda tártiptik keńestiń ju­mysyna toqtalyp ótseńiz. – Bıylǵy jyldyń 8 aıy ishinde 7 oty­rys ótkizildi, otyrystarda 21 tártiptik is qara­lyp, 22 memlekettik qyzmetshi jaýapkershilikke tartyldy, onyń ishinde 3 qyz­metker jumystan bosatyldy. Tártiptik jaýapkershilikteri qaralyp, jazaǵa tartylǵan­dar ishinde 12-si, ıaǵnı jartysynan kóbi túrli deńgeıdegi basshylar. Sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy halyqty tartý, olar tara­pynan bildirilgen shaǵymdarmen, pikirlermen tanysý, aryz-óti­nishteriniń sheshilýine yqpal etý maqsatynda oblystyń barlyq aý­dandarynda jáne oblys ortalyǵynda aza­mat­tardy jeke másele­le­rimen qabyldaý ót­kizildi. Qabyldaý kúnderi, ýaqyty, orny kópshilikke aldyn ala aqparat quraldary arqyly habarlanyp otyrdy. Atal­ǵan merzim ishinde ótkizilgen jeke qa­byldaýlarda barlyǵy 175 adam boldy. Tártiptik keńes pen oblystaǵy quqyq qorǵaý, qarjy baqylaý organdarymen, «Nur Otan» HDP-nyń oblystyq fılıa­ly­men ózara is-qımyl jumystaryn, qyzmet­tik baı­lanys áreketterin júrgizý jolǵa qoıylǵan. Sonymen birge, meniń pikirimshe, tártiptik keńestiń negizgi fýnksııasy jazalaý emes, tárbıeleý bolýy tıis. Iаǵnı, biz birinshi kezekte, zańbuzýshylyqtyń salda­ry­men kúre­sýshi emes, kerisinshe, sol zań­buzý­shy­lyq­tardyń aldyn alý sharalaryn úı­les­tirýshi, memlekettik qyzmetshilerdi quqyq­tyq máde­nıetke tárbıeleýshi organ bo­lýy­myz kerek. Osy máseleni alǵa qoıa otyryp, Tártiptik keńes, bıylǵy jyldyń ózinde, tıisti memlekettik organ basshy­la­ry­na memlekettik tár­tipti nyǵaıtýǵa, sy­baı­las jem­qor­lyqtyń al­­dyn alýǵa jáne mem­lekettik qyz­metshi­ler­diń Ar-namys kodeks talaptaryn múl­tik­siz oryndaýyna ba­ǵyt­talǵan 67 usy­nys engizdi. – Memlekettik qyzmettiń jańa modeli­niń tujyrymdamasy qabyldandy, memlekettik qyzmet salasynda biraz jańa­lyqtar kútilýde. Osyǵan oraı basqarma tarapynan da jańa ıdeıalar, jobalar josparlanyp jatqan bolar? – Árıne, biraz jańalyqtar engizýdi oı­lastyryp jatyrmyz. Mysalǵa, jýyqta ob­lys­tyń belsendi jastarymen kezdesý uıym­das­tyryp, oı bólistik. Sol kezdesýdiń basty nátıjeleriniń biri «Jastar kadr rezervin» jasaqtaý bolyp otyr, bul joba boıynsha biz 20-25 jas mamandy iriktep, olardy Memlekettik qyzmetshilerdi oqytý ortalyǵynda túrli semınar, trenıngterde biliktiligin art­ty­ryp, memlekettik organdarda is-táji­rıbeden ótkizip, tıisti test, emtıhandar arqyly alǵan bilimin tekserip, sertıfıkat berip, memlekettik qyzmetke ornalasýyna yqpal jasamaq nıettemiz. Ekinshi bir joba – tálimgerlik ınstıtýtyn qaıta jandandyrý. Barshamyzǵa belgili, jumys ornyna jańa qyz­metshi kelgen kezde, ol ózdiginen ju­mysty úırengenshe talaı qıynshylyqtan ótedi, al osy úderisti jeńildetý maqsa­tyn­da, burynǵy kezde tálimgerlik júıesi pár­mendi jumys istep kelgen. Al biz nege osy júıeni qolǵa almaımyz? Qazirgi tańda osy joba boıynsha biraz jumys atqarylýda. Bi­raq, tálimgerlerdi yntalandyrý, ıaǵnı olar­ǵa tıisti ústemeaqy tóleý máselesin respýb­lıka deńgeıinde, tıisti normatıvtik akt qa­byldaý arqyly sheshý qajet dep sanaımyn. Taǵy da oıda júrgen bir joba bar, ol – «Úzdik memlekettik qyzmetshi» degen aıdarmen oblystyq saıys ótkizý. Osyndaı is-sharalar memlekettik qyzmettiń oń ımıdjin qalyptastyrýǵa óz kómegin tıgizýi tıis. Áńgimelesken Erjan BAITILES. Qyzylorda.