Ulttyq tarıh – táýelsizdik tuǵyry

Jýyrda Astanada Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Táýelsiz Qazaqstan memlekettigi: qalyptasýy men damý kókjıegi» degen taqyrypta respýblıka tarıhshylarynyń tuń­­ǵysh kongresi bolyp ótti. Bul basqosýda el tarıh­shy­lary aldynda turǵan maqsattar aıqyndalyp, mindetter belgilendi. Keńestik dáýirde tarıh kóbinese kommýnıstik ıdeo­logııanyń yqpalynda bolǵandyqtan, kóp nárse sol turǵyda jazyldy, aqıqatty aıta almady. Egemendigimizben birge eli­mizdiń shynaıy tarıhyn qalyptastyrý qolǵa alyndy. Álemdegi irgeli memleketter­­­diń kórnekti basshylarynyń kóp­­shi­ligi kezinde óz qoǵamynyń ót­peli kezeńinde eń aldymen memleket tarıhyna alańdap, onyń aq-qarasyn anyqtap alýǵa barynsha kóńil bólgeni tarıhtan belgili. Táýelsizdiktiń alǵashqy jylda­ry­nan bastap-aq tarıhı sanany qalyptastyrý, tarıh ǵylymyn je­tildirý Elbasy N.Á. Nazar­ba­ev­tyń kóregen saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri bolyp keledi. Prezıdenttiń bastamasymen 1995 jyly «Qazaqstan Respýblıkasy tarıhı sanany qalyptastyrý tu­jyrymdamasynyń» qabyldanýy, 1998 jyldyń «Halyq birligi men ulttyq tarıh jyly» dep ja­rııa­lanýy, al 2004 jyly «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlama­sy­nyń qabyldanýy osynyń aıǵaǵy. Prezıdenttiń «Tarıh tolqy­nyn­da», «Syndarly on jyl», «Qa­zaq­stan joly» atty eńbekteri ótke­nimizdi túsinýdiń, zertteýdiń negizin qalyptastyrdy. Arheologııalyq zertteýler, «Má­denı mura» baǵdarlamasy boı­ynsha jarııalanyp jatqan tom-tom kitaptar tarıhymyzdyń tym te­reń­de jatqanyn dáleldeıdi. Táý­el­sizdiktiń arqasynda Qazaq eli kósh­peliler órkenıetiniń or­ta­ly­ǵy, túrki halyqtarynyń atajurty retinde álemge tanyla bas­tady. En­digi jerde tarıhymyzdy álem­dik deńgeıge kóterý máselesi cóz bolyp otyr. О́ıtkeni, tarıh ult birligi men otanshyldyqqa tárbıe­l­eýdiń basty faktorla­ry­nyń biri, halyqtyń zerdesi, táý­elsizdiktiń al­tyn tuǵyry bolyp tabylady. Osy jıynda el ta­rı­hyn zerttep, zerdeleý máselesi jan-jaqty sóz boldy. Ásirese, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ba­qyt­jan Jumaǵu­lov­tyń respýblıka tarıhshylarynyń basyn qosa­tyn bir ǵylymı úı­lestirý orta­lyǵyn qurý jónindegi pikiri óte oryndy dep bilemiz. Sonymen qatar, kongreste Otan tarıhynan jańa kóptomdyq irgeli eńbek daıyndaý jaıly áń­gime qozǵalyp, aımaqtar tarıhy boıynsha da osyndaı kitaptar shy­ǵarý jóninde usynystar aı­tyl­dy. Osyǵan oraı, Ońtústik tarıhshylarynyń basyn qosyp, óńir tarıhyn ǵylymı túrde ba­ıan­daıtyn irgeli eńbek daıarlaý jaı­yn aqyldasý kezek kúttirmes, aý­qymdy jumys dep oılaımyn. Seıdehan ÁLIBEK, tarıh ǵylymdarynyń doktory. Ońtústik Qazaqstan oblysy.