Baılyq tunǵan, baqyt qonǵan Qostanaı

28-29 qyrkúıekte Astanada Qostanaı oblysynyń kúnderi ótedi Ýaqyt degen qudiret bar. Qum saǵattaı sýsyp, shyr aınalyp,  alǵa jyljıdy da otyrady. Jıyrma jyl tarıhqa kózdi ashyp-ju­m­­ǵandaı ǵana ýaqyt.  Biraq bizdiń elimiz úshin osy  az ǵana ýaqyttyń ishki mazmuny  ǵasyrdyń tarazysyn basatyndaı.  Elimizdiń táý­el­siz­di­gin  tııanaqtaý kóp jumystardyń jemisi boldy. Oǵan Tobyl-Torǵaı óńiriniń  qosqan úlesi de az emes. Ol týraly bizdiń tilshimizge bergen suhbatynda  oblys ákimi Sergeı KÝLAGIN keńinen áńgimeledi.

Astyqty óńirdiń adymdary

– Sergeı Vıtalevıch, Táýelsiz 20 jyldyń Qostanaı oblysyna jalpy áseri qandaı boldy? – Taǵylymdy, tabysty jıyrma jyl! Tutas Qazaqstan sııaqty Qostanaı ob­ly­sy da alyp derjava Keńes Odaǵy tara­ǵan­nan keıingi qıyndyqtardan, qıraǵan ek­onomıkany qalpyna keltirý, ony da­­my­tý joldarynan ótti. Prezıdent Nur­sultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen jú­zege as­qan reformalardyń arqasynda Qazaqstan sol qıyndyqtardy artqa tastap qana qoımaı, áleýmettik baǵyt us­tan­ǵan memleketke aınaldy. Ol reformalar bizdiń óńirdiń ekonomıkasyn nyǵaıtyp, óner­ká­siptik jáne ǵylymı-tehnıkalyq áleýe­ti­mizdi arttyrýǵa da yqpal etti. Qostanaı oblysy aldymen Qazaq­­stan­­­­daǵy eń iri ken óndirisimen belgili. Ob­­­lysta ónerkásip kásiporyndary 90 túrli ónim shyǵarady, onyń ishinde elektr energııasy, temir keni, temir jentegi, boksıt, mys kon­sen­traty, «Dore» altyn quıma­sy, un, kondıterlik buı­ym­dar, aıaq kıim, sýsyndar, ıá, osylaı jalǵasa beredi. Elimizdegi temir jenteginiń, bok­sıt pen asbestiń ba­r­ly­ǵyn, temir keniniń 80 paıy­zyn Qostanaı beredi. Osy jıyrma jyldyń kó­leminde osylardy óndirýdiń barlyǵy da birneshe ese art­ty. Undy 6 ese, boksıt kenin alýdy 1,7 ese, elektr ener­gııa­syn 2,4 ese kóp óndireti­ni­mi­z­di aıtsam da qanshalyqty alǵa jyl­jy­ǵa­nymyz belgili bolar. Táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyldarynan bastap, búginge deıin oblysta jan basyna shaqqandaǵy óner­kásip ónimi 226 ese ósken. Mysaly, 1993 jyly óndirilgen ónim jan basyna 3 myń teńgeden kelse, onyń kólemi búginde 975,4 myń teńge. О́tken jyly oblys ónerkásibi bergen ónim 451 mıllıard teńgege baǵalandy, bul 1993 jylǵa qa­raǵanda 300 ese kóp degen sóz. – Elimizde Elbasynyń tapsy­rýy­men ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­­darlama júzege asyp jatyr. Osy stra­tegııaǵa oblystyń qosar úlesi qandaı bolyp otyr? – Údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasy boıynsha oblys­ta 100 ınvestısııalyq joba júzege asýy tıis. Bul óńir ekonomıkasyna 490 mıllıard teńge qarjy quıyp, 9 myń jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin bolady. Sonyń ishinde Indýstrııalandyrý karta­­­sy boıynsha 40 joba jasaǵan edik, onyń 13-i júzege asty. Sonyń arqasynda 1200 adamǵa jumys ornyn berdik. Qazir olar­dyń barlyǵy da qalypty jumys istep tur. Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha berilgen 13 jobanyń 10-ny ótken jyly tapsyrylǵan edi. Olardyń óńir ekonomı­kasynyń damýyna yqpaly zor boldy. On jobanyń quny 16,8 mıllıard teńgeni quraıdy, sonyń birnesheýin tilge tıek etýime bolady. Sokolov-Sarybaı ken ón­dirý birlestigi tek elimizdegi ǵana emes, Dostastyq elderindegi, odan qaldy dúnıe júzindegi ken alybynyń biri. Osy kásip­orynda jylyna 75 myń tonna metall ılegin shyǵaratyn metalılek zaýyty iske qosyldy. Ol qosymsha 324 jumys ornyn berdi. Onyń metall buıymdary óndi­ris­tiń óziniń ishki qajetine jaraıdy, al ony buryn kásiporyn qymbat baǵaǵa Reseıden satyp alatyn. Qostanaı aýdanynyń Zatobol kentindegi «Qarasý Et» et óńdeý kesheni jy­ly­na 5400 tonna et ónimderin beredi. Avs­trııalyq fırmadan ákelingen zamanaýı jabdyqtar muzdatylǵan, vakýýmda oral­ǵan, jartylaı daıyndalǵan et pen shu­jyqtyń birneshe túrlerin daıyndaıdy. Onyń ónimi ózimizdiń bazardy qamta­ma­syz etýmen qatar, syrtqa eksporttalady. Qostanaı aýdanyndaǵy «Sadchıkov», Fedorov aýdanyndaǵy «Turar» sút óndirý fermalary tolyqtaı qazirgi zamanǵy ozyq tehnıkalarmen jabdyqtalǵan, olarda 200 sıyrdy bir operator ǵana saýady. Esesine sút ónimdiligi joǵary. Qostanaı qalasyndaǵy «Altyn maı» zaýyty bir táýlikte 4 tonna ósimdik maıyn syǵady. Rýdnyı qalasyndaǵy «Jas qanat 2006» qus fabrıkasy jylyna 65 mıllıon dana jumyrtqa usynady. Qostanaı qalasyn­daǵy «Mılks» sút zaýyty táýligine 150 tonna sút óńdeıdi. Mine, oblystaǵy óndi­ris damýy osylaı jalǵasa beredi. Oblysta tamaq jáne jeńil ónerkásip te aıtarlyqtaı damyp otyr. Bul oblys úshin jańalyq emes, solaı bolýǵa tıisti, damýdyń úırenshikti baǵytyna aı­nal­ǵan dep esepteımin. Men sizge oblys úshin jańalyq sanalatyn salany áńgimelegim keledi. Qos­tanaıdyń dańqy tek asty­ǵymen, kendi óndirisimen ǵana emes, endi mashına jasaý salasymen de alysqa ketetin bolady. 2003 jyly Qostanaı qalasyndaǵy bu­ryn­ǵy dızel zaýytynyń negizgi sehta­ryn qaıta qalpyna keltirýdiń arqasynda ómirge kelgen «AgromashHoldıng» aksıonerlik qoǵamy iri ınvestısııalyq baǵ­dar­lamalardy júzege asyryp, oblys, respýblıka ekonomıkasyna yqpaldy áser etip otyr. Kásiporyn ótken jyldan bastap Ońtústik Koreıanyń Ssang Yong kóligin qatarǵa qoıa bastady. О́tken jyly 600 ma­shınany sapqa qoısa, bıyl onyń sanyn 1500-ke jetkizbek, al 2015 jyly 7500 mashına qurastyrylady. Quny 2,4 mıllıard teńge turatyn bul joba Qazaq­stan­nyń ındýstrııalandyrý kartasyna kirgen. Sonymen qatar, qazaqstandyqtar dala joldaryna qolaıly, burynnan ózderine tanys júrdek ÝAZ mashınalaryn Qos­ta­naı­dan alyp minetin kún de alys emes. Qos­tanaıdaǵy «Tobyl» áleýmettik-ká­sip­ker­lik korporasııasynyń reseılik Sol­lers kompanııasymen birlesip qurǵan «Sa­ryarqa Avtoprom» kásiporny ÝAZ mashınasynyń segiz túrin qurastyryp shyǵaratyn bolady. Onyń syrtynda «AgromashHoldıngten» shyqqan ESSIL KZS-740 kombaıny men basqa da aýyl­sha­rýa­shylyq tehnıkalaryn qazaqstandyq dı­qandar bıylǵy kóktemgi dala jumystary men astyq jınaý naýqanyna paıda­lan­ǵanyn aıtsam da bul salanyń bizdiń oblysta qanshalyqty damýǵa bet alǵanyn jetkilikti jetkizgenim bolar. – Qostanaı burynnan da altyn astyǵymen aty shyqqan óńir edi. Endi iri kásiporyn qurylystaryna qarap, oblysta aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý isine batyl betburys jasaldy dep túıýge bolatyn shyǵar. Bul astyq­qa da qatysty ǵoı? – As atasy – nan. Atalarymyz toqshy­lyqty da, molshylyqty da astyqpen baı­lanystyrǵan. Al Qostanaı oblysy qa­shan­nan altyn astyǵymen dańqy shyǵyp kele jatqan óńir. Oblystyń jalpy agro­ónerkásiptik kesheni elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigi men eksporttyq áleýetiniń ar­týyna mol úles qosady. Sońǵy onsha­qty jyldyń kóleminde aýyl sharýashy­ly­ǵyn­da tyń ózgerister jasaldy. 90-shy jyl­dary keńestik sharýashylyq baıla­nys­tary úzilgennen keıin biz astyq pen et rynogynsyz qaldyq, al munyń ózi ony óndirýdi óte quldyratyp jiberdi. Bizdiń sharýalarymyz ben aýyl sharýa­shyl­y­ǵyn­daǵy kásipkerlerimiz damýdyń jańa deńgeıine jetý úshin barlyq múmkindikti paıdalandy, qıyndyqtarǵa shydady. Ási­rese, dıqan qaýymynyń talaby da, taby­sy da erekshe. Jaqynda Elbasy Nursul­tan Nazarbaev oblysqa kelip, aýylsha­rýa­shylyq taýar óndirýshilermen kezdeskende «Qostanaılyq dıqandar, sizder álem­degi eń mańdaıaldysyzdar!» dep baǵa berdi. Árıne, mundaı baǵa jaýapkershilik te júkteıdi. Astyq óndirý oblys aýyl sharýashylyǵyndaǵy basym baǵyt bolyp qalyp otyr. Astyq molshylyǵyn jasap otyrǵan oblys syrtqa astyq pen un satýda respýblıkada aldyńǵy qatardan kórinedi. 2003 -2011 jyldar arasynda Qostanaıdyń 13,3 mıllıon tonna altyn astyǵy men 3,3 mıllıon tonna joǵary sapaly uny eksporttaldy. Qýańshylyq bolǵan ótken jyly ǵana 890,5 myń tonna un syrtqa artyldy. Bul 2003 jylǵy kórsetkishten 4,6 ese kóp. Qazir Qostanaıdyń astyǵy men unyn jer júzindegi 30 el satyp alady. Elimizdegi syrtqa shyǵarylatyn as­tyqtyń 34 paıyzy Qostanaı dala­syn­da jınalǵan. Eldiń eksporttyq múmkin­di­giniń artqandyǵy jergilikti jerdegi aý­ylsharýashylyq ónimin óńdeý kásip­oryn­darynyń kúsheıgendiginiń belgisi emes pe. О́tken jyly «Altyn maı» JShS-nyń táýligine 300 tonna un shyǵaratyn dıirmen kesheni iske qosyldy. «Qosta­naı­­un­kom­bınaty» aksıonerlik qoǵamyn­da Or­ta­lyq Azııada teńdesi joq makaron fab­rıkasy salyndy. Onda jylyna 30 myń tonna makaron shyǵarady. Táýelsizdik alǵan ýaqyttan bastap, bı­ylǵy jylǵa deıin Qostanaı oblysy 67,7 mıllıon tonnanyń syrtynda astyq óndiripti. Sońǵy bes-alty jyldyń ishinde gektar aınalymy ortasha 11 sentnerden kemigen joq. 2006, 2008, 2009 jyl­dary býnkerlik salmaǵymen alǵanda ob­lys 5 mıllıon tonna altyn dán jı­na­ǵan bolatyn. Al 2007 jyly oblys dı­qan­dary alty mıllıondyq shepti aldy. Bıyl odan da asyramyz degen mejemiz bar. Mu­nyń barlyǵy da aýyl sharýa­shy­lyǵyna memleket tarapynan jasalǵan qam­qor­lyq­tyń arqasy. Ylǵal saqtaý teh­nolo­gııasyn engizýdiń syrtynda aýyl sha­rýashylyǵyndaǵy tehnıka parkin jańa­la­dyq. Tek sońǵy jeti jylda 85 mıllıard teńgege 10 myń dana aýylsharýa­shy­lyq tehnıkalary alyndy. Qazir egin al­qap­tarynda qýatty, ozyq úlgidegi kombaındar men traktorlar, tuqymsep­kish­ter, bas­qa tehnıkalar júredi. – Sergeı Vıtalevıch, oblys kásip­oryndarynda óńdeletin un, metall, ma­karon buıymdary jóninde áńgime bolǵanda eksporttyq múmkindiktiń ar­týy jóninde aıtyp qaldyńyz. Bul oraıda qandaı jumystar atqaryldy? – Bizdiń oblys syrtqa ónim shyǵarý jó­ninde alys shetelderge shyǵarýmen qa­tar, kóbine kórshi Reseıdiń ózimizben shekaralas oblystaryna úlken úmit arta­myz. Bıyl men ekonomıkalyq áriptestik jóninde Qytaı delegasııasymen, AQSh-tyń ýaqytsha senimdi ókili Djon Ordveımen kezdestim. Búginde Qostanaı oblysy kásiporyndary álemniń 100 shaqty elimen syrtqy ekonomıkalyq baılanysta. Ol ózimizge etene tanys Dostastyq elderinen bastap, Eýropalyq odaq, Azııa memleketteri bolyp jalǵasady. О́tken jyly Reseıdiń birneshe óńirlerimen jasalǵan syrtqy saýda aınalymy 714,4 mıllıon AQSh dollaryn qurady. Onyń 70 pa­ıyzy Reseıdiń shekaralas oblystaryna tıesili. Reseıge negizinen temir kenin, astyq jáne un artamyz. Al Reseıden tehnıkalyq, kó­liktik jabdyqtar, qara metall men odan jasalǵan buıymdar, munaı ónimderin jáne halyq tutynatyn taýarlar alamyz. Shekaralas oblys­tar­dan Chelıabimen baı­la­nysymyz tyǵyz, eko­nomıkalyq-saýda alys-berisiniń 90 paıyzy osy Chelıabimen jasalady. Chelıabidegi, Nıjnıı Tagıldegi, Magnıtogordegi, Ekaterınbýrgtegi me­tal­lýrgııalyq kombınattar jáne mashına jasaý zaýyt­tarymen berik áriptestigimiz bar. Biz tek olardyń iri óndiris oryn­da­rynan ala bermeımiz. Bizdiń «Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi», «Agromash Holdıng» AQ, «Agrotehmash», «Dormash», «Tıtan» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri de Reseı rynogynan óz oryndaryn tap­ty. Qostanaı oblysynda Reseıdiń Qor­ǵan oblysynan sharýa­shy­lyq­tyń túrli sa­lalarynda júzden asa bir­lesken kásip­oryn jumys isteıdi. Qazaqstan Úkimeti bizdiń jáne Aq­mo­la oblysynyń aýmaǵynda sapasy joǵa­ry, álemdik standarttarǵa jaýap beretin jáne Eýropa men Ońtústik Amerıka ká­sip­oryndarymen básekege túse alatyn et kombınattarynyń qurylysyna ınvestısııa tartý jóninde mindet qoıdy. Bul jumys shetinen atqarylyp ta keledi. Bul kúnde qambaǵa altyn dán quıyp jatqan Qostanaı oblysy úshin jaqyn jáne alys shetelderdegi astyq bırjalaryna qaty­sý­dyń mańyzy zor. Qostanaı bıdaıynyń dańqy biraz jerge ketken. Bizdiń kór­shi­lerimiz oblystyń astyq áleýetin kózben kórip otyr. Oblysta atqarylyp jatqan ınvestı­sııa­lyq jobalardyń bar­lyǵyna da jol sha­rýashylyǵy men kó­lik ınfraqury­ly­myn­­da­ǵy ıgi isterdiń úlesi bar. Sońǵy jyldary 400 shaqyrymdyq «As­­­tana – Qostanaı – Chelıabi» tranzıttik dálizi jóndeýden ótti. Endi Aq­tóbeniń shek­ara­sy­nan Qostanaıǵa deıin sozylatyn res­pýb­lıkalyq mańyzy bar joldyń qury­lysy bastaldy. – Sońǵy jyldary Qostanaı qala­sy gúlge orandy. Aýyldardaǵy mek­tep­terdiń kórki men ishki jabdyqtaý mazmuny qaladaǵy bilim oshaqt­ary­men ıyq teńestiretin boldy. Munyń barlyǵy da oblystaǵy ekonomıkalyq iri adymdardyń qarapaıym adam ómi­rinen kórinis tabýy, ıaǵnı áleýmettik máselelerdiń ońtaıly sheshim taba­tyny dep biledi jurt. – Prezıdent Qostanaı óńirine kelgen saıyn halyqpen kezdeskende adamdardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý úshin eko­nomıkany damytyp otyrmyz dep aı­tady. Balalar bilim alatyn mektep jyly, ja­ryq, zamanaýı jabdyqtalsa, aýrýhanalar men emhanalar jóndelse, baspana salyn­sa, joldar durystalsa adamdardyń da tur­mysy túzele beredi. Mysaly, jıyrma jyl ishinde oblysta ınnovasııalyq bilim oshaqtarynyń sany 4-ten 11-ge deıin ósti. Mektepke deıingi mekemeler sany 625-ke jetti. О́tken jyly «Balapan» baǵ­darlamasynyń sheńberinde 15 balabaqsha, 15 shaǵyn ortalyqtar ashyldy. Bala­baq­sha demekshi, oblysta búldirshinderdiń 92 paıyzy mektepke deıingi mekemelermen qamtylǵan. Al bul kórsetkish respýblıkada 55 paıyz. Ishki kóshi-qon qozǵalysynyń sıpaty­na sáıkes, memlekettik tilde bilim beretin mektepterge suranys qalalarda ba­sym bolyp otyr. Aldyńǵy jyly Qosta­naı qalasynda 600 oryndyq mektep sa­lyn­dy, byltyr Rýdnyı qalasynda 900 or­yndyq mektep esigin aıqara ashty. Al bıyl Qostanaı aýdanynda 300 oryndyq qazaq mektebi paıdalanýǵa berildi. Son­y­men qatar, Fedorov, Taran aýdandarynda memlekettik tilde bilim beretin mektepter qurylysy júrip jatyr. Halyqqa kórsetiletin medısınalyq qyzmetti jaqsartý úshin aldymen medısına mekemeleriniń jóndeý jumysy men jabdyqtalýyna kóńil bóldik. Osy oraıda «100 mektep, 100 aýrýhana» prezıdenttik baǵdarlamasynyń sheńberinde 5 iri medısınalyq nysan salyndy. Jańadan qan quıý ortalyǵy boı túzedi. Jaqynda jańa korpýsynyń qurylysy bitkennen keıin oblystyq aýrýhana 550 oryndyq iri densaýlyq saqtaý keshenine aınaldy. Qazir elimizdegi medısına akademııal­a­ryn­­da oblys ákiminiń grantymen – 88, kolledjderde aýdan ákimderiniń kómegimen – 61, demeýshilerdiń kómegimen – 10, bar­ly­ǵy 159 stýdent bilim alýda. Erteń olar­dyń barlyǵy da ózimizdiń dáriger­le­ri­mizdiń qataryn tolyqtyratyn bolady. Aýrýhanalardyń zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtalýyna baılanysty bıyl 10 dárigerdi Izraılge oqyp-úırenýge jiberip aldyq, onyń syrtynda Reseıdegi iri ǵylymı-medısınalyq ortalyqtarmen qa­rym-qatynasymyz úzilmeıdi. Adamdardyń tur­mys­tyq áleýeti jaq­sa­rýynyń basty kór­set­kishiniń biri onyń bas­pa­­­naly bolýy emes pe? Qazir turǵyn úı qu­rylysynyń qarqy­ny jaman emes. Jı­yr­ma jyldyń ishinde oblysta 2 mıllıon 165 myń sharshy metr turǵyn úı salyndy. Adamdardyń baspana máselesin jaqsartý tek turǵyn úı salýmen shektelmeıdi. Osy is­tiń sheńberinde oblys­ta 40 shaqyrym aý­yz sý, 50 shaqyrym kanalızasııa qubyry sa­lyndy, 90 shaqyrym elektr jelisi tar­tyl­dy. Qurylys materıaldaryn shyǵa­ratyn kásiporyndar sany eselep kóbeıdi. Sońǵy jyldary Densıov aýdanyn­da­ǵy 7,2 myń adam kógildir otynnyń ıgiligin kórýge múmkindik bergen 30,8 sha­qy­rym magıstraldyq gaz qubyry salyndy. Endi Qamysty aýdanynyń 12,2 myń turǵyny bar eldi mekenderin gazdandyrý úshin Buhara-Oral magıstraldyq gaz qubyrynan 52 shaqyrym qubyr jelisiniń qurylysy bastaldy. Respýblıkalyq bıýd­jetten bólingen 7 mıllıardtan astam teńge qarjyǵa «Aýyz sý» baǵdarlamasyn júzege asyrý arqasynda 69388 shaqyrym sý qubyry salyndy jáne qaıta jón­deldi. Jergilikti bıýdjetten bólingen 1,3 mıllıard teńgege 95 shaqyrym sý quby­ry jelisi salyndy. Mine, osyndaı ju­mystar júrgizilgen 8 jyl ishinde 93 myń adam turatyn 24 eldi mekenge taza aýyz sý bardy. – Sergeı Vıtalevıch, Qostanaıdyń Astanadaǵy kúnderi qarsańynda sizge qalaısha óńir mádenıeti týraly saýal qoımaımyz? – Oryndy. Rýhanı azyqsyz halqy­myz­­dyń hali qalaı bolar edi? Ústimizdegi jyly oblystaǵy mádenıet salasyna 4 mıllıard teńgeden astam qarjy bólindi. Bul osydan on jyl burynǵy ýaqytpen salystyrǵanda 12 esege kóp. Aýdandar men qalalardaǵy mádenı oshaqtardy jón­deý, olardy jabdyqtaý jumystary úzdik­siz jalǵastyrylyp keledi. Aýyldardaǵy klýbtarda 1400-den astam shyǵarma­shy­lyq ujymdar bar. Jyl saıyn kórkem­ónerpazdardyń oblystyq qorytyndy konserti asa joǵary deńgeıde ótedi. Mu­nyń ózi aýyl-selodaǵy adamdar turmy­sy­nyń jaqsarǵanyn bildiredi. Qostanaı qashannan birtýar óner adam­daryn bergen ólke. Qazir E.О́mir­za­qov atyndaǵy oblystyq fılarmonııada birneshe óner ujymy bar. Orys halyq aspaptary orkestri, eki jyl buryn qazaq halyq aspaptary orkestri quryldy. M.Gorkıı atyndaǵy orys drama teatry tutastaı qaıta jóndeýden ótkizildi, I.Omarov atyndaǵy qazaq drama teatry jańa ǵımaratynyń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Oǵan oblys bıýdjetinen 1 mıllıard 866 mıllıon teńge bólindi. Osy kúzde óner ordasy kórermender ıgiligine berilmek. Qostanaı – kóp ult pen ulystyń ba­la­syna qutty meken jer. Barlyǵy da uıyp, bir shańyraqtyń astynda tatý-tátti ómir súrýde. Qostanaıdyń eńbekshil jurty joǵaryda aıtqan jetistikterdi bir­ge jasap keledi. Bizdiń elimizdiń ar­tyq­shylyǵy da, baqyty da sol. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Názıra JÁRIMBETOVA.  

Derek pen dáıek

О́ndiristik-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde 2011 jyly oblysta quny 24,2 mıllıard teńge turatyn 25 nysan paıdalanýǵa beriledi. Onyń ishinde úsh joba jyldyń alǵashqy jartysynda júzege asty. Sonyń nátıjesinde  149 jumys orny ashyldy. *     *     * Orta jáne shaǵyn bız­nes­tiń  belsendi jumys isteıtin ny­sandarynyń qatary 34 myńǵa jetti. Onda 137  adam nápaqasyn taýyp otyr.  Bul oblys turǵyndarynyń  eko­no­mıkalyq belsendi bóliginiń 25,4 bóligin quraıdy. Ká­sip­kerlik kásiporyndary ústi­miz­degi jyldyń  birinshi jar­tysynda 155 mıllıard teń­geniń ónimin óndirip,  bıýdjetke 19 mıllıard teńge qarajat túsirdi. Bul  oblystaǵy jal­py túsken salyqtyń 24,3 pa­ıy­zyn quraıdy. *     *     * Sońǵy 7 jylda  oblys óńi­­rindegi eldi mekenderdi kórkeı­tý úshin 88,5 mıllıard teńge ıgerildi. Sonyń arqasynda  aýyl­darda qurylys qarqyn al­dy, 26 mektep pen mektepke deıingi mekeme  jóndeýden ót­kizildi.  Medısına mekemele­ri­niń materıaldyq  bazasy ny­ǵaı­dy. 15 aýyl taza aýyz sý ishýge múmkindik aldy. 204 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. *     *     * Sońǵy 3 jylda oblys syrt­qa 8 mıllıon tonna astyq pen sapaly un satty. Bul res­pýb­lıkalyq kólemniń 36 paıyzy degen sóz. Al eksportqa shyǵarǵan as­tyqtyń baǵasy 259 mıllıard teńge boldy. *     *     * Oblysta ónerkásip taý­ar­la­ryn 581 kásiporyn óndi­re­di. Onyń ishinde 103 kásip­or­ynnyń árqaısysynda kem degende 50 adam eńbek etedi. Ob­lystaǵy óndirilgen taýarlar­dyń kóp bóligi solardyń enshisine tıedi. Jalpy, ónerkásipte 50 myń­nan asa  adam  jumys isteıdi. Olardyń ortasha jala­qy­sy 70445 teńgeni quraıdy. *     *     * Oblysqa ústimizdegi jyl­dyń alǵashqy jartysynyń óz­inde 76,2 mıllıard teńge ınvestısııa quıylǵan. Al oblys jyl basynan búginge deıin respýblıka qazynasyna 98 mıllıard teńge qarjy quıǵan. *     *     * Qostanaı qalasynda 46 mektep, 6 joǵary oqý orny, 16 kolledj, 5 kásiptik-teh­nı­ka­lyq mektep bar. Mektepterde 7,9 balaǵa 1 kompıýterden keledi. Ústimizdegi jyly qos­ta­naı­lyq túlekter  biryńǵaı ult­tyq testileýden  ortasha 99,37 ball jınady, al ótken jyly bul kórsetkish 88,29 bal bolǵan edi.  *     *     * Oblys aýdandary men eldi mekenderinde  jylyna 2-3 kitaphana qatarǵa qosylyp oty­rady.  Qazir oblysta bar­lyǵy 398 kitaphana bar. Olar­ǵa jylyna memlekettik tap­­syryspen shyqqan 35-40 myń kitap taratylady. L.Tolstoı atyndaǵy ob­lystyq kitaphanada  oqyr­man­darǵa 86 kompıýter qyz­met kórsetedi, olar 4 ınternet jelisine qosylǵan. Ki­tap­hananyń qoımasyna 500 myń tom kitap sııady. Ki­tap­hanaǵa jylyna 360 myń  oq­yrman keledi. Bıogaz qondyrǵysy nemese qýat kózin ózderi óndiretin aýdan Qarasý aýdany ortalyǵynyń irgesinde tóbesi shoshaq alyp pıramıdany eske tú­­siretin, bir jaǵynan shatyrdy elestetin qon­dyrǵy paıda boldy. Turǵyndarǵa al­­ys­tan jap-jasyl bolyp kórinip turady. Al barlyq «gáp» osy qondyrǵydan 400-500 qadam jerde ornalasqan mal bor­da­qy­laý alańyndaǵy sıyr tezeginde ekenin bilgende tańǵalmasqa taǵy bolmaıdy. Elektr energııasyn atomnan, kómirden, jelden, sýdan emes, organıkalyq zattan – sıyr ja­pasynan óndiretin bolǵan soń da, ol bıogazdyq qondyrǵy dep atalady. Maman­dardyń aıtýy – ekologııalyq taza ónim. Qazekem ári ketkende sıyrdyń japasyn keptirip, tezek etip otqa jaqty. Endi Zeńgi babanyń aýyldyń shetinde jatqan japa­synan jınalǵan kóń sol aýyldy kúndizgi­deı jaryq etedi. Ánsheıinde kóp aýyldar mal­dyń kóńin taý-taý etip úıip, qutyla almaı otyrady. Kóńnen elektr jaryǵyn óndi­redi degenge aýzyn ashyp qaraıtyndar kóp. Oblystyq ishki saıasat basqarmasy uıym­dastyrǵan baspasóz týryna qatysqan jýrnalıster de tańdanysyn jasyra almaı, bıogaz qondyrǵysyn biraz aınalshyqtaǵan bolatyn. Tezekpen jumys isteıtin qon­dyr­­­ǵynyń ishi túgil, aınalasyndaǵy taza­lyǵynan shybyn taıyp jyǵylardaı. Bıogaz qondyrǵysy kesheniniń bastyǵy Sergeı Rýdakov tańǵalǵandarǵa qondyrǵynyń tamashasyn jyrdaı etip aıtyp beredi. – Birinshi fermentatorǵa myń tekshe metr sý jınadyq. Negizi oǵan eki myń tekshe metr sý quıýǵa bolady. Ony 38 gradýs­qa deıin jylytyp, 600 tonnadaı sıyr kó­ńin salamyz. Osy jumystarǵa on kúndeı ýaqyt kerek. Álgi sýǵa salynǵan tezek 30-35 kún­­­deı turyp, borjıdy. Ábden bor­jyp, «ba­­byna» kelgen soń, ony ekinshi fermen­ta­torǵa aıdaımyz, osy prosestiń arqasynda álgi «pıramıda-shatyrdyń» ish­in­­de metan gazy túziledi. Gaz túzilip jat­qanda birinshi fermentatorǵa ústemelep, táýligine 44 tonna kóń salyp otyrý kerek. Al metan jetkilikti kólemde jınalǵanda, generator iske qosylyp, elektr togyn óndiredi, – deıdi bıogazdyq qondyrǵynyń búge-shigesine deıin biletin bilikti ınjener Sergeı. Bul bıogazdyq qondyrǵy aýylda mal sharýashylyǵyn órkendetýge ıtermeleıdi. Sebebi, onyń negizgi shıkizaty – sıyrdyń te­zegi dedik. Odan elektr energııasy óndi­ri­ledi, al qondyrǵydan shyqqan qaldyq egin alqaptaryna tógiledi. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, bıogazdyq qondyr­ǵy­dan shyqqan kóń qaldyǵy egin úshin tap­tyrmas organıkalyq tyńaıtqysh bolady eken. Mine, tabıǵatqa da, adamzatqa da zalaly joq tabys kózi degen osy. «Qarasý» saýda-ónerkásiptik kompanııa­­­sy mal sharýashylyǵyn ıntensıvti damy­týǵa baǵyt ustanyp otyr. Qazir kompanııa sharýashylyǵynda 4700 bas asyl tuqymdy iri qara bar. Tipti ótken jyldyń aıaǵynda kompanııa 2,5 myń bas mal ustaıtyn jańa bordaqylaý alańyn saldy. Etti tógip beretin qazaqtyń aq bas sıyrynyń salmaǵy orta eseppen 400 kıloǵa jetkende, ony kompanııanyń Qostanaı qalasynyń irgesindegi Zatobol kentinde ornalasqan et óńdeý keshenine ótkizedi. Zamanaýı jab­dyq­­talǵan kásiporynda et eń sońǵy tehnologııalarmen óńdeledi. Al jylyna 16-17 myń tonna kóń kerek etetin bıogazdyq qondyrǵy úshin ár sıyrdyń táýligine 9 kılo japa tastaıtyny da eseptelgen. Et te bar, japa da bar, jaryq ta bar. – Bıogazdyq qondyrǵy tolyq kúshimen jumys istegende kompanııanyń mal baza­la­rynyń barlyǵy, mehanıkalyq qyrman, or­talyq mashına-traktor sheberhanasy, ja­nar-jaǵarmaı quıý stansasy elektr ener­gııasymen qamtamasyz etiledi, tipti jaryq malshylar otyrǵan aýylǵa da jetedi, – deıdi mal sharýashylyǵymen aınaly­satyn «Qaraman ı K» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Serik Qa­jıev. – Zeńgi babanyń japasynan paıda bolǵan jaryq negizinen mal sharýashyly­ǵy­nyń ózine jumsalady. Qazir elektr energııasyn óndirýdiń balama kózin tabý máselesi onyń tapshylyǵy men qymbatshylyǵyn birdeı sezinip otyr­ǵan tek qostanaılyqtardy ǵana emes, bú­kil tórtkúl dúnıeni oılantyp otyrǵan joq pa? Judyryqtaı jerdiń asty-ústin­degi kómir men munaı sarqylady. Jaǵalaı atom elektr stansasyn salǵan Japonııa da «artyq qylam dep tyrtyq qylyp», jer júzin dúrliktirdi. Biraq elektr jaryǵy úshin adamzat tyǵyryqtan jol tabýdyń qamynda. Eýropa elderi jeldiń kúshin, kún­­niń qyzýyn paıdalana bastady. Janar-jaǵarmaıdy júgeriden alynǵan arzan spırt­pen aýystyra bastaǵan elder de bar. Sonyń barlyǵynan da qarasýlyqtar utyp tur ma qalaı ózi?!. Bul erekshe jobanyń quny osy isti bastaǵan Qarasý aýdanyn­da­ǵy «Qarasý» saýda-ónerkásip kompanııasy­na 2 mıllıon AQSh dollaryna tústi. Biraq kompanııa jumsaǵan bul qarjy 4-5 jylda ornyna keletin kórinedi. Kompanııa jetekshisi Almat Tursynov elektr energııasyn óndirýdiń bul balama jobasyn Germanııadan ákelgen bolatyn. Aýyl sharýashy­ly­ǵyn, onyń ishinde mal sharýashylyǵyn ıntensıvti damytý úshin onyń shyǵyny ba­rynsha azaıýy kerektigin bilikti ári únemi izdeniste júretin kásipker jaqsy biledi. Jergilikti aqparat kózderinen bilgenimizdeı, sharýashylyq qazirge deıin elektr energııasynyń bir kılovatyn 13 teńge 18 tıynnan satyp alady. Sonda «Qarasý» saýda-ónerkásiptik kompanııasy qystygúni mal sharýashylyǵy bólimsheleri paıdalan­ǵan elektr energııasy úshin aıyna 2 mıllıon teńge tólep otyrady. Al osy ká­sip­or­yn­nyń óndiristik ýchaskeleriniń paıdalan­ǵan elektr energııasy jyl táýliginde bir mıllıon kılovatqa jetip jyǵylady eken. Sonda onyń aqysy qaıda barmaq? Mine, endi Zeńgi babanyń japasy ja­ryq bergeli kompanııa mal sharýashylyǵyn damyta túsýge qulshynyp otyr. О́ıtkeni, mal basy ósken saıyn kóń de kóbeıedi, al shıkizaty – kóń mol bolǵan saıyn metan gazy da kóp jınalady, gaz generatordy aı­naldyrady, nátıjesinde elektr energııa­sy­nyń qýaty da arta túsedi. Aýyl jaryq, al jaryq aýyl bárine de qaryq bolady. Qarasýlyqtar buǵan ımandaı senip otyr. Qarasý aýdany.  

Elorda men elbasy egiz uǵym

(Qostanaılyqtardyń Astana  týraly lebizderi)

Ǵabıt HUSAIYNOV,  «Nur Otan» HDP Qostanaı oblystyq fılıaly «Jas Otan» jastar qanaty tóraǵasynyń orynbasary: – Qostanaımen ara­­sy alys bolmasa da, Astanaǵa jumys ba­byn­da ǵana bara­myn. Sońǵy ret «Nur Otan» partııasynyń HIII se­zine bardym. Onda delegattar al­dyn­da El­basy Nur­sul­tan Nazar­baev sóı­ledi. Qansha ǵıbrat­­­­ty málimetter al­­dym, elimizdiń ár túk­pirinen kelgen jastarmen, aǵalarmen tanystym, pikirlestim. Munyń barlyǵy da adam janyn ósire túsedi jáne jumysqa degen qulshynysyńdy oıatady. Astana qazir ómirdiń qaı salasy tur­ǵysynan alǵanda da ósip keledi. Aspanmen talasqan turǵyn úıler, ásem ǵımarattar qalanyń ajaryn asha túsedi. Tek qalanyń syrty ǵana emes, ishki mazmuny da to­lys­qan. Stýdentter men jastar dúnıe jú­zin­degi ozyq elderdiń qatarynan kóriný úshin oqý, eńbektený kerektigin túsingendeı. Ol úshin Astanada jasalyp jatqan jaǵdaıǵa da kóńiliń tolady. Bir «Nazarbaev Ýnı­ver­sıtetiniń» ózi nege turady! Men Astanada oqyp júrgen ózim tanıtyn jastardan osyndaı talaptylyqty kórip qýanamyn. Men osy joly Astanaǵa oblys dele­ga­sııasy quramynda jáne tabıǵattyń tolys­qan, altyn kúzdiń bar sulýlyǵy elordany orap turǵan kezde baratynyma qýanyp turmyn. Sebebi, osy kezge deıin jolym Astanaǵa tek qys aılarynda ǵana túsetin. Bas qalanyń kúzgi beınesin sýretterden, teledıdardan ǵana kórip tamsanyp qoıa­tyn­myn. Osy joldyń sáti túskenine de baladaı kóńilim qýanyshta júr. Hamıtbek MUSABAEV,  Amangeldi aýdandyq «Amangeldi araıy» gazetiniń redaktory: – Astanaǵa barý ma­­­ǵan óte unaıdy. Mine, Qostanaı obly­synyń Astanadaǵy kún­derine oraı delegasııa qura­­­my­­­­na qosylyp­­­pyn. Men muny ózime jáne ózim­­­­niń ujymy­­­ma jasal­­ǵan qurmet dep tú­si­ne­min ári ol me­reı­­­­ińdi de ósire túsedi eken. Astana maǵan eń aldymen Torǵaı óńi­­rine jaqyndyǵymen unaıdy. Buryn Al­matyǵa barý úshin uzaq sapar shegetin edik. Onyń uzaqtyǵynan bala kezde Almatyny kórý tek arman ǵana bolatyn, er jetken soń bir-aq bardyq. Astana sııaqty iri or­ta­lyqtyń, elimizdiń júreginiń aýylyńa ja­qyn bolǵany qandaı jaqsy! Balalardy jas kezinen Astanaǵa aparyp, kanıkýl­da­rynda qydyrtyp turamyz. Onyń ja­qyn­dyǵy bizge osyndaı múmkindik beredi. Mun­daı sapar balanyń kóńilin ósiredi, ar­manyn ushtaıdy, oı-órisin keńeıtedi. Astana maǵan osynysymen de qymbat. Bas qala – elimizdiń tek saıası, ekono­mı­kalyq qana emes, sonymen birge máde­nı-rýhanı ortalyǵy. Barǵan saıyn drama, opera teatrlaryna soǵyp, spektaklder kórip ketýge tyrysamyn, túrli konsertter de bolyp jatady. О́zim de shyǵarmashylyq adamy bolǵandyqtan, aqyn-jazýshylarǵa, baspalarǵa, basylymdarǵa bas suǵamyn. Birge oqyǵan, kýrstas bolǵan dostardyń, aýyldastardyń kóbi de Astanada turady, qyzmet isteıdi. Olarmen bir kórisýdiń ózi ǵanıbet emes pe, ýaqyt qumsaǵattaı zý­­laǵan ómirde?!. Astana osyndaı syıla­ry­men qýantady, ylǵı ózine tartyp turady. Saıran BUQANOV,  Qazaqstannyń Eńbek Eri: – Qazir aýyly­myz­­­da astyq jınaý naý­­­qanynyń qyzǵan sha­­ǵy. Bıyl Qostanaı óńi­rinde tek bıdaı ǵa­na emes, daqyldyń qaı túri de jaqsy shyqty. Mol astyqty qaldyr­­maı jınap alýdyń ózi de kóp jumysty qa­jet etetini belgili jaı ǵoı. Sondaı naýqan kezi bolsa da, oblys delegasııasy qura­­myn­da Astanaǵa barýǵa kelistim. О́ıtkeni Astanada oblysty pash etetin mundaı sharaǵa qatyspaýymnyń ózi yńǵaısyz dep bildim. Onyń ústine Astanaǵa barǵan kimge unamaıdy deısiz? Maǵan unaıtyny, Astana kóz aldymda toty qustaı qulpyryp ósti. Jas kezimizden, stýdent shaqtan Selınograd qalasyn bildik. Endi búgin qa­rasam qalanyń ótkeni men búgini aspan men jerdeı ǵoı. Qalaı kókiregińdi patrıotızm, maqtanysh kernemeıdi. Bul ár qa­zaqtyń, qazaqstandyqtyń júregin shýaq­qa bóleıtin sezim dep bilemin. Astanada, Aqordanyń tórinde Prezıdent Nursultan Nazarbaev keýdeme «Qa­zaq­stannyń Eńbek Eri» belgisin taqty. Astana maǵan sol úshin de qymbat. Bul jo­ǵary marapat meniń ǵana emes, meniń aý­yldas­ta­ryma, elime, jurtyma kórsetilgen qurmet jáne solardyń eńbeginiń arqasy dep bilemin. Jaqynda Qostanaıda bolyp, dıqan­dar­men kezdeskende Nursultan Ábish­uly aldaǵy saparlarynda Meńdiǵara aýda­nyn­daǵy bizdiń «Qarqyn» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń astyq al­qabyna ba­ratyndyǵyn aıtty. Árıne, meniń aýyl­das­tarym Elbasyn qaı kezde kelse de kútip alýǵa daıarmyz. Elbasymen osyndaı tamasha júzdesýlerden keıin Astana qalasy kóz aldyńda abattana túsedi. Astana – bizdiń eldiń, balalarymyzdyń bolashaǵy. Azamat MÁLJANBAI,  jas aıtysker aqyn: – Eńsesin tiktep jatsa elim erek, Qýanyshtan júregim tebirener Astanany júrsem de buryn kórip, Osy jolǵy sapardyń jóni bólek. «Kók jáshikten» otyrsaq kúnde qarap, Astananyń sáýleti múlde ǵajap! Ár oblys kúnderin ótkizedi, Bas qalany nur shashqan kúnge balap. Qostanaı men Torǵaıdaı qos ólkeniń Aq sálemin jetkizý bizge amanat. О́r namyspen bastalǵan óner basy Tek aldyǵa jyljıdy el arbasy. Alty Alashtyń maqtany bola bersin, Qasıetti qazaqtyń Elordasy!  

Áıgerimniń aýyly

Mekteptegi bir ustazynyń «ómirdi jaqsy kórý kerek, qıyndyqty jeńemin degen adam ǵana ómirdiń qyzyǵyn, mańyzyn túsinedi» degeni Áıgerimniń esinde qalypty. Osy sóz stýdent bolǵanda da, oqýdy bitirgende de jadynda jańǵyryp turǵandaı, esine jıi túsetin. О́zi Arqalyqta ósti. Qalaı degenmen de qalanyń aty-qala. Ata-anasy mal ustaǵan joq, qalanyń kóp qabatty úıinde ósti. Mektepti bitirgen soń, Qostanaı pedagogıka ınstıtýtyna oqýǵa tústi. Qazaq fılologııasy fakýltetinde jaqsy oqydy. Qazaq tili men ádebıetin ózi qalady. Bul taǵy da ustazy aıtqandaı, maman emes, aldymen adam tárbıeleıtin pán. Balany ana tiliniń káýsarynan sýsyndatady, halqymyzdyń ǵasyrlar boıy jıǵan-tergen marjanyn súzedi. Basqany qaıdam, Áıgerim Ýálıeva qazaq ádebıeti men tilinen osyndaı sezimge bólenedi. Áıgerim pedagogıka ınstı­týtyn bitirerde ómirdiń joly tas jol da emes, súrleý de emes, satylardan turatyndaı kórindi. Mektepti jaqsy bitirý kerektigin oılady, ol oıyn júzege asyrdy. Odan joǵary oqý ornyna túsý de ol úshin bir satyǵa kóterilý bo­latyn. Áıgerim qatarynan qal­maı stýdent atandy. Pedagogıka ınstıtýtyn támamdarda oıy san-saqqa ketkenin qaıtersiń. Dıplom alý da arman edi, ol qolyna tıdi. Endi qaıda barý kerek?.. Kópshilik jastar tyrnaǵy ilingen jerge tyrmysyp, qalada qa­lýdy oılastyryp jatyr. Al Áı­gerim ne isteıdi? Arqalyqqa ba­ryp ata-ananyń moıynynda oty­rý qalaı bolar eken? О́ıtkeni, qa­lalyq jerlerdegi mektepterde aýyl­ǵa qaraǵanda bos oryn bola bermeıdi, bolsa da azyn-aýlaq sa­ǵattar ǵana beriledi. Odan ta­ba­tyny tıyn-teben ǵana. Joq, Áı­gerim qalada qalyp, qolyn jy­ly sýǵa malýdy oılamady. Ár­kez kúlimdep turatyn jana­ryn­da bir ot, ójettik paıda bol­dy. Qasyn­daǵy qurbylaryna: «Men «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlama­symen aýylǵa bara­myn. Meniń mamandyǵym, meniń eńbegim qaı jerge kerek, sonda baramyn!» dedi. Qazaq tiliniń tildik or­tasy jutań, soǵan baılanysty memlekettik tildiń qoldanys aıa­sy da mardymsyz Fedorov aýda­ny ótken jyly pedagogıka ıns­tıtýtynyń basshylyǵynan memlekettik tilde oqytatyn mektepke 20 maman suraǵan eken. Qazaq tili mektepter men balabaq­sha­larda durys deńgeıde oqytyl­ǵanda ǵana, memlekettik tildiń de asyǵy alshysynan turady áli. Osy oı Áıgerimdi bóten jaqqa moı­yn burǵyzbastan Fedorov aýda­ny­nan bir-aq shyǵardy. Aýdan ortalyǵyndaǵy №1 mek­tepke qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi bolyp ornalasty. Mektep dırektory, júzinen ımany tógilip turǵan Nurjamal Nurjanova degen apasy qarsy aldy. Bul shaǵyn bilim oshaǵyna Áıgerimnen basqa 13 jas maman kelgen eken. Jastyqtyń qyzyǵy da osy emes pe? Qostanaıda bilim alsa da, árqaısysy oblys­tyń ár shalǵaıynda týyp-ósken jastar. Fedorov aýdanynda bá­­riniń de kútip otyrǵan naǵashysy joq. Olar úshin jańa jer, jańa joldyń basy ispettes. Aırandaı uıyp, bir-birin baýyryna tart­ty. Áıgerimniń iskerligi men eshkimdi jatyrqamaıtyn baýyrmal­dyǵy «Dıplommen – aýylǵa!» baǵ­darlamasymen mektepke kelgen Qabdrahmannyń júregin shym etkizgen. Aýyl mektebindegi qaı­naǵan jumystan keıin keshkilik eki jas syrlasýǵa ýaqyt taba­tyn. Kóp uzatpaı ekeýi shańyraq qurdy. – Kelgeli «Dıplommen – aý­ylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha berilgen kómek bizdi biraz kó­te­rip tastady. Kóktemge qaraı tó­mengi paıyzdy nesıemen úı al­dyq. Kishkentaı da bolsa baspa­namyz bar. Bolashaqta ishi janǵa, syrty malǵa tolsyn dep tileımiz. Men Arqalyqtan, Qabdrah­man Naýyrzym aýdanynan, ózimiz fedorovtyq bolyp jatyrmyz. Munda eshqandaı týysymyz joq, biraq dostarymyz, syılas jandar týystyń ornyn joqtatpaı­dy eken, –deıdi Áıgerim. Fedorov aýdany ortalyǵyn­daǵy №1 mektepke sońǵy jyl­dyń ózinde 6 jas muǵalim keldi. Bul ujymdy jańa lep kelgendeı serpiltip tastady. О́ıtkeni, jastar mekteptegi túrli shara­lardy belsendilikpen ótkizedi, ózderi jıi bastama kóteredi. – Aýyl mektebine jastardyń kelýi kóńilge úlken senim u­ıa­latady. Dál qaladaı bolyp ketpegenmen, aýyldyń ınfraqury­lymyn jaqsartsa, aýyz sý men úıdi ortalyqtan jylytý máse­lesin sheshse, jastar týǵan jerden nege ketsin? Bizdiń aýdanda jas mamandarǵa arnap turǵyn úı salady degendi estip, jas mu­ǵalimderdiń barlyǵy da qýanyp júr, – deıdi mektep dırektory Nurjamal Nurjanova. Áıgerim Fedorov aýdanyna kelip qazyǵyn qaqty. Osynda eńbek jolyn bastady, osynda ómirlik jaryn tapty. Osynda ósip-ónip, keregesin keńeıter de ózderi bolady áli. Áıgerim mektep dese júregin alyp umty­lady, ár oqýshysyna aıalap qa­raı­dy, ár balamen balasha sóı­le­sedi. Daqsyz appaq kóńil ba­laǵa qazaq tiliniń qudiretin jetkizip, onyń júregindegi qyldy taýyp shertkisi keledi. Sonaý Arqalyǵyn oılaýdy Áıgerim qa­zir shamalatty. Fedorov mektebindegi oqýshylarynyń oqý úlgerimi, balalarmen birinen-biri asyp túsetin qyzyqty ju­mys­tar Arqalyqty da, Qostanaıdy da saǵynýǵa ýaqyt qaldyrmaı­dy. Arqalyqtan telefon shalǵan týystary oǵan «aýlyń aman ba?» dep surap jatady. Kim bilsin, Áıgerim aty máshhúr ustaz bolar, onyń ómir jolyn bastaǵan jer «Áıgerim aýyly» atanar. «Jas tilegi qabyl» degen. Kim ekeni belgisiz Fedor da tas­taǵan joq pa atyn bul jerge... Fedorov aýdany. Bettegi materıaldardy daıyndaǵan Qostanaı oblysyndaǵy menshikti tilshisi Názıra JÁRIMBETOVA.