Qytaı astanasy Beıjińde ótken «Beldeý jáne jol» halyqaralyq yntymaqtastyq forýmyna barǵanymyzda oǵan Qazaqstannan qatysqan delegasııa quramynda bolǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń (AHQO) basqarýshysy Qaırat KELIMBETOVPEN suhbattasýdyń sáti túsken edi. Q.Kelimbetov atalǵan forýmnyń halyqaralyq mańyzdylyǵyn, onyń aıasyndaǵy kelisimderdiń elimizge áserin, ásirese «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń jumysyna yqpaly zor ekendigin aıtty.
– Qaırat Nematuly, AHQO-nyń ahýaly qalaı? Iske qosylatyn ýaqyt ta taıap qalǵan eken...
– Iá, ózderińiz biletindeı, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap tolyq iske qosylady. Al aldaǵy qyrkúıek-qazan aılarynda bırja jumysyn bastamaq. Biz ony Ortalyq Azııa óńirindegi irgeli zamanaýı qarjylyq qurylymǵa aınaldyrýdy kózdep otyrmyz. «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý týraly Konstıtýsııalyq zańǵa Elbasy 2015 jylǵy jeltoqsanda qol qoıǵan bolatyn.
AHQO-nyń negizgi mindetteri qarjylyq qyzmetter salasynda ınvestısııalaý úshin tartymdy orta qurý arqyly el ekonomıkasyna ınvestısııalar tartýǵa járdemdesý, elimizdiń baǵaly qaǵazdar naryǵyn damytý, onyń halyqaralyq kapıtal naryqtarymen yqpaldasýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. AHQO sondaı-aq, elimizde saqtandyrý, bank qyzmetteri men ıslamdyq qarjylandyrý naryǵyn damytýǵa da múddeli. Bul jalpy alǵanda, búkil óńirdiń qarjylyq habyna aınalýy tıis ortalyq. Osy rette biz álemniń eń myqty qor bırjalarymen áriptestik ornatýdy kózdep otyrmyz. Búginde Shanhaı qor bırjasymen kelissózder júrgizilýde. Osy jyldyń sońyna deıin naqty nátıjeler anyqtalady degen úmittemin. Sondaı-aq, álemdegi eń iri qor bırjalary, mysaly, NASDAQ jáne London qor bırjalarymen yntymaqtastyq ornatýdamyz. Qalaı bolǵanda da, jańa bırja osy saladaǵy bar qaǵıdattar men halyqaralyq standarttar boıynsha jumys isteıtin bolady. Iаǵnı, aǵylshyn quqyǵy qaǵıdattaryna sáıkes qurylatyn bolady. Bul biz úshin óte mańyzdy. Sebebi, «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory arqyly júrgizilip jatqan jekeshelendirý, iri ulttyq kompanııalardy jekeshelendirý baǵdarlamalaryn iske asyrýmen qatar júzege aspaq. Elbasy aıtqandaı, «Astana» qarjy ortalyǵy Qazaqstannyń qarjy ınfraqurylymynyń ıadrosy, sodan keıin búkil Ortalyq Azııa óńiri úshin qarjylyq habqa aınalatyndyǵyna senimdimiz.
– Al qazirgi kúni «Bir beldeý, bir jol» bastamasy búkil Ortalyq Azııanyń basty strategııalyq baǵdarlamasyna balanyp otyrǵanyn eskersek, mundaı halyqaralyq forýmnyń aıasyndaǵy kelissózderdiń AHQO úshin orny bólek shyǵar?
– Árıne, óte mańyzdy kelisimder jasaldy. Álemniń 30-ǵa jýyq memleketiniń basshylary qatysqan «Beldeý jáne jol» halyqaralyq yntymaqtastyq forýmy «Bir beldeý, bir jol» bastamasynyń aıasynda uıymdastyrylǵany belgili. Oǵan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ta qatysyp, sóz sóıledi. Jalpy, atalǵan forýmda talqylanǵan máseleler Qazaqstan úshin asa mańyzdy ekeni aıtpasa da túsinikti. Degenmen, erekshe toqtalatyn jaıt, bul bastama alǵash ret Qazaqstan jerinde jarııalanýy. Naqtyraq aıtsaq, 2013 jyly Qytaı kóshbasshysy Sı Szınpın «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýin» júzege asyrý ıdeıasyn Astanada, «Nazarbaev Ýnıversıtetinde» álem nazaryna usyndy. Shyn máninde, Qazaqstan «Bir beldeý, bir jol» jobasyn iske asyrýda Qytaıdyń Eýrazııa keńistigindegi senimdi áriptesi bolyp tabylady. Qazaqstan qazirgi tańda «Jibek joly» bastamasyn júzege asyrý barysynda mańyzdy rólge ıe. Máselen, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev forýmda sóılegen sózinde «birlese damý arqyly turaqtylyqqa qol jetkizý» ustanymy búginde kóptegen eldiń ekonomıkalyq múddesine saı keletin halyqaralyq yntymaqtastyqtyń tartymdy formasy bolyp sanalatynyn jetkizdi. Osyǵan oraı, Jibek jolynyń naqty sulbasy kórine bastaǵan qazirgi kezde bul makroóńirlik kooperasııanyń birlesken strategııalyq úılesimi qajettigin, sondaı-aq, Jibek joly bastamasyn iske asyrý tutas bir óńirlerdi, sonyń ishinde Ortalyq Azııany jahandyq deńgeıde jańa turpatta tanytýǵa múmkindik beretinin aıtty. Al halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý Qazaqstandy da óz deńgeıinde jańa turpatqa beıimdeıtinin eskersek, «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn belgili bir mólsherde bizdiń eldegi jańasha baǵyttaǵy umtylystarmen baılanystyrýǵa bolady.
Bul forýmnyń aıasynda AHQO delegasııasy Qytaı Halyq Respýblıkasynyń qarjy ınstıtýttary ókilderimen kezdesti. Onyń ishinde, QHR qundy qaǵazdary naryǵyn retteý komıssııasynyń tóraǵasy Lı Shııýı, Shanhaı qor bırjasynyń tóraǵasy Ý Sınmen, Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııalar bankiniń vıse-prezıdenti, Qytaı О́nerkəsiptik jəne kommersııalyq bankiniń (ICBC) ókilderi bar. Kezdesý aıasynda «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy men Qytaı retteýshileri arasyndaǵy yntymaqtastyq, qytaılyq ınvestorlardyń qazaqstandyq kapıtal naryǵyna enýi, AHQO bırjasyn qurý jəne damytý boıynsha Shanhaı qor bırjasymen strategııalyq yntymaqtastyq, Qazaqstandaǵy qytaı bankteriniń AHQO bazasyndaǵy eseptik-klırıngtik qyzmettiń damýy məseleleri talqylandy. «Astana» qarjy ortalyǵynyń «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» baǵdarlamasy aıasynda qarjy qyzmetin kórsetetin ortalyq retinde jumys isteýine áleýeti zor. Iаǵnı, «Bir beldeý, bir jol» bastamasy, qaı jaǵynan alyp qarasaq ta, bizge ashylǵan mol múmkindik bolyp otyr.
– Forým aıasynda sondaı-aq, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy men qytaıdyń Sınhýa ýnıversıteti arasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyq jaıly memorandýmǵa qol qoıyldy. Osyǵan toqtalsańyz?
– Durys aıtasyz, bul da biz úshin óte mańyzdy kelisim. Memorandým jasalýynyń basty maqsaty qarjy ortalyǵy qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý jolynda birikken ǵylymı jobalardy júzege asyrý bolyp otyr. Sınhýa ýnıversıteti Qytaıdaǵy 1911 jyly qurylǵan eń negizgi ýnıversıtettiń biri. Osy eldegi eń negizgi 9 elıtalyq oqý oryndarynyń qataryna enedi. Únemi ulttyq reıtıngtiń alǵashqy oryndaryna ıe. Al halyqaralyq deńgeıdegi mamandardy daıarlaý − AHQO-ny iri qarjy ortalyqtarynyń biri retinde qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam. Búgingi tańda AHQO qyzmetkerlerdiń kadrlyq rezervin qalyptastyrý jáne qarjylyq qyzmettiń joǵary deńgeıin qamtamasyz etý maqsatynda halyqaralyq standarttarǵa sáıkes kásibı damý baǵdarlamasyn júzege asyrýda. AHQO ókilderi AQSh, Ulybrıtanııa, Japonııa elderinde bilim alady. Endi Sınhýa ýnıversıtetimen de tájirıbe almasý múmkindigi týdy.
− Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Beıjiń − Astana
