Parlament Májilisindegi Úkimet saǵaty «Notarıat jáne advokatýra ınstıtýttaryn odan ári damytý jáne reformalaý» taqyrybynda ótti. Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko jetekshilik etken otyrysta negizgi baıandamany Ádilet mınıstri Marat Beketaev, al qosymsha baıandamany Májilis depýtaty, Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Nurlan Ábdirov jasady.
Advokattyq sala men notarıat qyzmetiniń túıtkildi máseleleri jáne ony sheshýdiń joldary talqylanǵan jıynda mınıstr M.Beketaev qazirgi kezde elimizdiń 16 aýmaǵynda Respýblıkalyq advokattar alqasy jumys isteıtindigin atap ótti. Al Qazaqstandaǵy qorǵaýshylar korpýsynyń jalpy sany tórt myńǵa jýyqtaıdy eken. Mınıstrdiń aıtýynsha, bul kórsetkishti el turǵyndarynyń sanyna shaqqanda nátıje tym tómen bolǵandyqtan, azamattardyń zańgerlik kómekke qol jetimdiligi kóńil kónshitpeıtin kórinedi.
«Bizdiń qolymyzdaǵy derekter boıynsha, búgingi tańda bir qorǵaýshyǵa shamamen 3 900 azamattan keledi. Máselen, bul kórsetkish Italııada – 260, Germanııada – 500, al Anglııada 900 adamnan túsedi. Osy oraıda advokattardyń jetispeıtindigi týraly másele Joǵarǵy sotta da jıi aıtylýda. Sebebi, zańgerlik qyzmetke muqtaj azamattar ony tıisti deńgeıde almaýda nemese qyzmettiń quny tym joǵary. Desek te, sońǵy úsh jyl ishinde qorǵaýshylardyń sany birshama ósti, ıaǵnı shamamen 300 adamǵa artty», – dedi M.Beketaev.
Al endi advokat bolýdyń tártip, talabyn mınıstrdiń túsindirýimen baıandap kórelik. Ol úshin azamat aldymen joǵary zańgerlik bilimdi meńgerip, advokattar alqasynda alty aıdan bir jylǵa deıingi merzimde taǵylymdamadan ótýi tıis eken. Sonymen qatar, attestasııany eńserip, qorǵaýshylar alqasy músheligine enýi qajet. Bul jerde taǵylymdamadan ótý aqyly jáne onyń quny jylyna 140-tan 280 myń teńge aralyǵyn, al alqanyń quramyna ený baǵasy óńirlerge baılanysty, bastapqy jarna 700-den 800 myń teńgeniń shamasynda ekendigin aıta keteıik. Zańǵa sáıkes, jarnanyń mólsherin anyqtaý oblystyq advokattar alqasynyń quzyryna tıesili bolsa, osy arqyly advokat mártebesin alý úderisi birneshe kúrdeli rásimnen ótýden tys, 1 mln teńgege jýyq qarjy shyǵyndaýdy qajet etedi. Marat Beketaevtyń aıtýynsha, qazirgi kezde Ádilet mınıstrligi atalǵan mamandyqqa qoljetimdilikti jeńildetý maqsatynda Respýblıkalyq advokattar alqasymen birlese otyryp, bastapqy jarnany 100 AEK-ke deıin (226 900 teńge) jáne taǵylymdamany aıyna 5 AEK-ke deıin (11 345 teńge) tómendetý máselesin qarastyryp jatyr eken.
Úkimet saǵatynda advokattyq keńseniń mártebesin reformalaý men ony qurý tártibi, advokattyq keńsege óz menshigine múliktik quqyqqa ıe bolý múmkindigin qarastyrý, notarıýs pen advokat kásibindegi tártip, notarıattyq palata tóraǵalarynyń aýysýy, múshelik jarna men taǵylymdamadan túsken qarajatty paıdalanýdyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý jónindegi máseleler de talqylandy.
Qalaı desek te, ýaqyt ótken saıyn elimizde notarıaldyq qyzmet kólemi kemip bara jatqany barshamyzǵa málim. Onyń ústine, tehnologııalar damyǵan saıyn, notarıaldyq qyzmetke suranys azaıyp kele jatqany da jasyryn emes. Máselen, bul kúnde qandaı da bir oqıǵalar men faktilerdi kýálandyryp, rastaý úshin notarıýsty shaqyrǵansha, mán-jaıdy vıdeoǵa jaza salý arzanǵa túsedi. Bolashaqta osy tektes tehnologııa damı túsedi, sondaı-aq, bizdiń azamattyq-quqyqtyq aınalymda onyń qoldanysy tereńdeı bermek. Bul – trend. Oǵan qosa, elimizde rásimderdi jeńildetý prosesi qyzý qolǵa alynyp jatqanyn da eskermeı bolmaıdy. Nátıjesinde, notarıaldyq kýáliktiń, qujattar kóshirmesiniń jáne túrli qujattardyń qajettigi azaıyp keledi.
«Sondyqtan da, osy kúnderi Ádilet mınıstrligine qarasty múddeli uıymdardyń mamandarymen keńese otyryp, notarıýstar men advokattardyń jaýapkershiligin kúsheıtý; advokatýrada saqtandyrý jaýapkershiligi júıesin engizý, Pro bono júıesin engizý; notarıýstar men advokattardyń biliktiligin arttyrý; E-notarıat júıesin jetildirý jáne notarıýstarda taǵylymdamadan ótý tásilderin qaıta qaraý qajettigin qarastyrýdamyz», – dedi M.Beketaev.
Joǵarǵy sot pen Bas prokýratýra, Ádilet, Qarjy, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikteri sekildi ózge múddeli memlekettik organ ókilderi, sondaı-aq, notarıat jáne advokattyq qoǵamdastyqtar palatasynyń ókilderi qatysqan jıynda suraq-jaýap pen talqylaý qyzý pikirtalasqa ulasty. Ásirese, depýtattar tarapynan aıtylǵan syn, eskertpeniń biri qazaq tiline qatysty boldy. Depýtat Saýytbek Abdrahmanov áriptesi Magerram Magerramovtyń saýalyna Respýblıkalyq advokattar alqasynyń tóraǵasy Ánýar Túgeldiń bergen jaýabyna óz narazylyǵyn ashyq bildirdi.
«Depýtattyń suraǵyna jaýap qaıtara otyryp, «hochý otvetıt na rýsskom ıazyke, tak býdet dostýpnee» degenińizdi qalaı túsinýge bolady? Depýtat Magerramovtyń (Magerram Mamedovıch) suraǵyna da jaýap bergen kezde sol logıka boıynsha jaýap qaıtardyńyz. Sonda sizdiń pikirińizshe, jaýapty qazaq tilinde qaıtarǵanda oıdy «dostýpno» jetkizýdiń múmkindigi joq pa?! О́zińiz erkin meńgergen tilde jaýap berseńiz qalaýyńyz bilsin. Biraq, qazaq tiliniń múmkindigine kúmán keltirgendeı sóılemeýińizdi suraımyn», – dedi S.Abdrahmanov.
Halyq qalaýlysynyń mundaı ýájin óz kezeginde Májilis vıse-spıkeri V.Bojko da quptaıtynyn bildirip, memlekettik tildi meńgerýdi jalǵastyrý qajettigin jetkizdi. «Ýaqyt ótken saıyn qazaq tilin qoldaný barlyq jerlerde ósip keledi. Sondyqtan da, barshamyzǵa shyńdalý kerek», – dedi ol.
Aıta keteıik, Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha el Úkimeti men múddeli memlekettik organdar jáne tıisti vedomstvolarǵa usynystar daıyndaldy.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»
