«Astanalyqtardy astanalyq etetin Astananyń ózi»

Jazylǵan jaıdyń jańǵyryǵy Gazetimizdiń 2011 jylǵy 17 tamyzdaǵy sanynda sholýshy Jylqybaı Jaǵyparulynyń «Astanalyqtardy astanalyq etetin Astananyń ózi nemese elordalyq mentalıtet haqynda» degen maqalasy jaryq kórgen bolatyn. Osy maqalada kóterilgen kókeıkesti máseleler oqyrmandarymyzdy, onyń ishinde astanalyqtardy beıjaı qaldyrmaǵan eken. Osyǵan baılanysty tómende redaksııamyzǵa kelip túsken oqyrman hattarynyń bir parasyn jarııalaýdy jón kórdik. ÁRBIR QAZAQSTANDYQTY TOLǴANDYRSA KEREK Men «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Astanalyqtardy astanalyq etetin Asta­nanyń ózi nemese elordalyq mentalıtet haqynda» atty maqalany oqyp, qolyma eriksiz qalam aldym. Qaı eldiń de bedelin kóterip, abyroıyn asqaqtatatyn astanasy bolatyn bolsa, bas qala turǵyndary sol memlekettiń áleýmettik-mádenı jáne qoǵamdyq bolmysynyń aınasy sııaqty. Endeshe, tórtkúl dúnıe «Úshinshi myń­jyldyqtyń qalasy» dep tanyǵan elordamyzdyń jetistigi, astanalyqtardyń mádenı jáne órke­nıet deńgeıi árbir qazaqstandyqty tolǵan­dyrsa kerek. Osy oraıda maqala avtory kópshilik kókeıinde júrgen kókeıkesti máselelerdi tap basyp, aqıqatty ashyq baıandaǵan. «О́zińdi óziń syılasań, jat boıynan túńiler» degendeı, barymyzdy barynsha aıtyp, oryn alǵan kemshilikterimizdi kózge shuqyp kórset­pesek, qanshalyqty órkenıetti el bolamyz. Sondyqtan ǵasyr ǵajaıyby – Astananyń arhı­tek­­týralyq sáýleti men saltanatyna turǵyn­darynyń máde­nıeti men mentalıteti saı bolýy kerek. О́kinishke oraı, álemdegi eń jas megapolıs bolyp sanalatyn elorda turǵyndarynyń sapa­lyq deńgeıi áli de bul joǵary talap bıiginen shyǵa almaı otyrǵandyǵy jasyryn emes. «Astanada halyqqa qyzmet kórsetý mádenıeti tómen» degen sózdi kóp estımiz. Al bul sózdiń aqı­qat­tyǵyna kóshege shyǵyp, dúken aralasańyz-aq kózińiz anyq jetedi. Dúkenshiler dóreki. Saýda má­denıetinen, halyqqa qyzmet kórsetý dástú­rinen jurdaı. Tıyn saýǵan saýda oryndarynyń ıeleri áıteýir, jumys isteıtin satýshy tapsa bolǵany. Onyń bilimi men biliktiligine, tártibi men mádenıettiligine eshbir kóńil aýdarmaıdy. Kerisinshe, onyń kesirin tutyný­shylar kóredi. Dúkenge baryp taýar satyp alamyn dep, júıkesin tozdyryp, dári ishetin tutyný­shylardyń biri menmin. О́zderińiz oılańyzdarshy, jertóleden yńǵaı­lap dúken ashqan saýdagerden qandaı ımandylyq kútýge bolady. Jalpy, «ǵasyr ǵajaıyby» atan­ǵan bas qalamyzda kóp qabatty úılerdiń jertólelerinde, órt apaty bolǵan jaǵdaıda turǵyndardyń jyldam shyǵýy úshin yńǵaılanǵan ekinshi kireberisterdi jaýyp tastap, bosaǵasynan dúken ashý jaraspaıtyn dástúr. Qazir mundaı dúkender Astana qalasynda «jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı» qaptap barady. Nanbasańyz men turatyn Kúıshi Dına kóshesindegi №12 jáne №21 úılerdi kelip kórińiz. Bul kóp qabatty úılerdiń jertóleleri men kireberisteri qaptaǵan azyq-túlik dúkenine aınalǵan. Syz ıisi bir keppeıtin, egeýquıryqtar meken etetin oryndarda azyq-túlik dúkenin ashýǵa bola ma? Bul jerde qandaı tazalyq, qandaı saýda mádenıeti haqynda sóz qozǵaýǵa bolady? Qalalyq sanıtarlyq-epı­demıologııalyq oryndar qaıda qaraıdy? Tuńǵysh Prezıdentimiz Astanany aq qalaǵa, baq qalaǵa aınaldyrý úshin barlyq múmkindikti jasap otyr. Endeshe, Astana turǵyndary da osy talap úrdisinen shyǵyp, talǵamymyz ben talabymyzdy kótere bileıik. Sáýle IMANBAEVA, qala turǵyny. * * * ELORDANYŃ EŃSESIN BIIKTETEIIK Qazaq basylymdarynyń qarashańyraǵy, ǵasyrǵa jýyq tarıhy bar, shejireli basylym «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bıylǵy 17 tamyz­daǵy 375-376 sanynda osy basylymnyń tilshisi Jylqybaı Jaǵyparulynyń «Astana­lyqtardy astanalyq etetin Astananyń ózi nemese elordalyq mentalıtet haqynda» atty elorda jaıly zertteý maqalasy jaryq kórgen bolatyn. Jan-jaqty izdenispen, tereń tolǵammen jazyl­ǵan maqala oqyrmandy oılan­dyrady. Árı­ne, maqala avtory júreginen ótkerip otyryp, kúndelikti bolyp jatatyn oqıǵalardy shynaıy baıandaǵan. Men elordaǵa kelgenime úsh jyldan asyp barady. Jeke kásipkermin. Qoǵamdyq kólikte kóp júremin. Maqala ıesiniń jazǵan­darynyń shyndyq ekenine tolyq kýágermin. Alash urpaǵy ata-babalar arman­daǵan táýel­sizdigimizdi qaıtsem baıandy etemin dep júrgen elordanyń avtory – Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tól ıdeıasy da Astanany sáýletti, mádenıetti bas qalaǵa aınal­dyrý bolyp tabylady. Osyndaı Kóshbas­shymyz, álem moıyndaǵan suńǵyla saıasatker Elbasy­myzdyń ıdeıasyn, ulttyń Elorda­syn, Prezı­denttiń Aqordasy ornalasqan qasıetti shańy­raq-mekeni­mizdi kelgen kelimsekterge nege aıaq asty etip, qoǵamdyq tártipti buzdyryp, kóshedegi keleńsiz­dikterge nege kóz juma qaraýy­myz kerek? Ult retinde nege namystanbaımyz. Qaısy elde bas qala­synda kelimsekterdi taırańdatyp qoıǵan? Qalamyzda turǵyn úılerde turyp jatqan jalda­maly páter ıeleri ýaqytsha kelgen soń oılaryna kelgenin istep júr, qoǵamdyq tártipti múlde saqtamaıdy. Men turatyn halqymyzdyń klassık jazýshysy Ǵabıden Mustafın atyndaǵy kóshe­sindegi №21 úıde búginge deıin poshta jáshigi joq. Eshkim hat tany­maıtyndaı, gazet-jýrnal oqy­maı­tyndaı. Sebebi, bú­ginge deıin osy úıde poshta jáshigi bolmaǵandyqtan gazet-jýrnaldy turǵyndar jazyp aldyryp, oqı almaı keledi. Toǵyz qabatty bul turǵyn úıge temir jol jaqyn ornalasqan, eki ortada shaǵyn ormandy alańqaı jer bar. Sol jerge júk máshıneleriniń júrgizýshileri qaladan kúl-qoqysty ákelip, úıip tastaǵan. Qalamyzǵa poıyzben kirip kele jatqan jolaýshylardan uıat. Qalamyz qoqys alańyna aınalyp barady. Maqala avtorynyń talǵamsyz kelip jatqan kelimsekterge toıtarys berý máselesi ózekti. Mıl­lıondaǵan memleket qarjysyna salynǵan elordaǵa jáne mıllıondaǵan teńge jumsap tazalyǵyn saqtap otyrǵan qasıetti tórimizdi nege aıaqasty etýimiz kerek. Árbir jumys oryn­darynda kúnde tańerteń elordanyń tazalyǵy jaıly, kóshe mádenıeti jaıly, bas qala turǵyn­dary jaıly, turaqty túrde nasıhattyq sharalar ótkizilýi kerek. Ásirese, saýda oryndaryndaǵy, bazarlar men qalanyń shet aımaǵyndaǵy «kók bazarlardaǵy» tazalyq máselesi erekshe baqylaý­da bolýy qajet. Kókónis satyp jatqan jerlerge barýdyń ózi qaýipti, sasyq ıis óńmenińdi jarady. Astana qalasynyń ultymyzdyń rýhanı ortaly­ǵyna aınalýyna atsalysaıyq. Maqalada astana­lyq mentalıtet máseleleri der kezinde kóterilip otyr. Shyndyqty dos qana aıtady, dushpan mıyǵynan kúlip ketedi. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy toılanyp jatqan jyly elor­damyzdyń eńsesin bıiktetip, mádenıetin kóterýge betburys bastaıyq, aǵaıyn! Egembergen TALAPBERGENULY, Astana turǵyny, kásipker.