MÁMS jyl ótken saıyn jetildirile beredi

Qazirgi álemdik damýǵa kóz salsańyz, ol osydan 20-30 jyl burynǵymen salystyrýǵa múlde kelmeıdi. О́rkendep, ózgerip, túrlenip otyrǵan zamanda eger ózgelerdiń oń nátıje bergen isin ózińe qabyldap, topyraǵyńa sińirip, jemisi men dánin almasańyz artta qalasyz. Bizdiń otandyq medısına da jańarý ústinde. Osy salany damytamyz, álemdik deńgeıdegi úderisterge saı bolamyz, halqymyzdyń densaýlyǵyn jaqsartyp, ómir jasyn uzartamyz desek, jańa júıeniń qajettiligin uǵynamyz. О́ıtkeni, qazirgi qataryna enýge umtylyp otyrǵan ozyq elderdiń barlyǵynda osyǵan uqsas medısınalyq saqtandyrý júıesi jumys isteıdi. Ekinshiden, memlekettiń Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy usynǵan normatıvterdiń deńgeıine jetkizý úshin salaǵa qajet qarjyny ishki jalpy ónimniń 5 paıyzdyq mólsherine birden kóterýge múmkindigi joq. Biz­degi «Densaýlyq» baǵdarlamasynda onyń jartysy ǵana kózdelgen. Onyń ús­tine jańa júıe áleýmet aldyndaǵy ju­mys berýshiniń jaýapkershiligin art­tyrýǵa, kásiporyn men mekemeniń óz jumyskerleriniń eńbek qaýipsizdigin saqtaýǵa, jumysyna, densaýlyǵy­­na zııan kelmeıtin jaǵdaılardy naryq­tyq tetikter arqyly qarastyrý­ǵa yqpal etse, ár azamattyń aýyrǵan­nan góri saýy­ǵýǵa umtylýyna jol asha­dy. Al jappaı múddelilik týǵan jer­de máseleniń taptaýryn ornynan jyljy­maýy múmkin emes. 

Máseleniń baıybyna barǵan jan áleýmettik ádilettilik pen ortaq jaýapkershiliktiń mindetti áleýmet­tik medısınalyq saqtandyrýdyń (MÁMS) negizgi qaǵıdattary ekenin túsinedi. Biraq kóp rette mamandar tarapynan qansha aıtylǵanymen júıe jańalyǵyn jurtshylyq jete uǵynbaıtyndaı kórinedi. Endigi kezekte árbir azamattyń densaýlyǵy úshin jaýapkershilik adamnyń ózine, jumys berýshisine jáne memleket­ke júkteledi. Al densaýlyq saq­taý salasyn qarjylandyrý jar­na­lyq tólemder esebinen ósip, ol medısınalyq kómektiń ulǵaıyp kele jatqan shyǵyndaryn óteýge múmkindik beredi. 

Jańa júıede ambýlatorlyq dárilik qamtamasyz etý (ADQ) kólemin art­tyrý kózdelip otyr, sonymen birge, emha­na­lar men dárihanalar arasyndaǵy del­dal­dyq qyzmet joıylyp, pasıent­ter burynǵydaı belgili bir dárihanadan ǵana bosatylatyn dárileri úshin ýaqytyn joǵaltyp, sabylyp jol júrmeı, óz úıi­niń janyndaǵy dárihanadan kere­gin alatyn bolady. Dáriger jazyp ber­gen resepttiń negizinde kez kelgen dári­hananyń pasıenttiń muqtajyn óteıtinin turǵyndar bilýi tıis. Sony­men qatar, ambýlatorlyq dárilik qamtamasyz etýge muqtaj tulǵalar aýqymy men jıi kezdesetin aýrýlarǵa bólinetin dári­lik zattardyń tizimi artyp, qor tólem­deriniń ulǵaıýymen medısınalyq qyz­met kór­setilýiniń kókjıegi keńeıe túspek. 

Qordyń qarjylandyrýymen medı­sınalyq qyzmet kórsetýge jańa merdi­gerler tartylady, ıaǵnı halyq burynǵydaı ózderi tirkelgen turǵy­lyqty jerdegi emhanaǵa baılanyp qalmaıdy. Qazirden bastap azamattar qaı úıde, qaı páterde tirkelgenine qara­mastan, kóńilderi qalaǵan emha­nany tańdaýyna jol ashyldy. Al bul óz kezeginde tek tirkelý boıynsha qaraıtyn emhanaǵa baratyn halyqtyń nópirin azaıtyp, jurtty sharshatatyn kezekterdi kemitedi. 

Osyǵan deıin Qazaqstan azamaty qolaıly emhanany tańdap, qaralýy qaltasynan qarajat tóleý arqyly ǵana júzege asyrylsa, endi jańa júıe negizinde ár pasıenttiń kelýine emdeý mekemesi múddeli bolmaq.

Sondyqtan keshendi túrde, barsha­nyń múddeliligin týdyratyn júıeniń bereri mol bolýy tıis. Álemdik táji­rı­beden ańǵarǵanymyzdaı, buryn bul júıe­den tys bolǵan memleketter min­det­ti medısınalyq saqtandyrýdy engizýi­men kóptegen máseleni shesh­ti jáne medısına mekemelerin qar­jy­lyq qol­­daýdyń arqasynda halyq densaý­ly­ǵy­na qyzmet etetin keń tynysty júıe jumysy jolǵa qoıyldy. Sol baǵytta zańdaryna da áldeneshe ret túzetýler, tolyqtyrýlar men ózgertýler engizdi. 

Árıne, mindetti áleýmettik medısı­nalyq saqtandyrý bir kúnniń isi emes, ol jumys jyldar boıy qalyptasyp, júre jetildirile bermek.

Beksultan Tutqyshev, 
«Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy» AQ dırektorlar keńesiniń MÁMS túsindirý boıynsha tóraǵasy