Jamal qurbysy basynan ótkenin bylaı áńgimelepti.
«Ol kezde turmysymyz qońtorǵaı, ústemelep jumys isteımiz. Jumystan kele salyp úı jınastyryp, tamaq istep harbalastanyp jatyr edim, esikten júgire kirgen 6 jasar ulym: «mama, mynaǵan qarańyzshy» dedi entigip. «Sonshalyq ne nárse?» deımin qolyna úńilip. «Mine, kúmis teńge, bir balmuzdaqqa aýysyp aldym» deıdi. Anyqtap qarasam onysy metal teńge. Biraq kúmiske qatty uqsaıdy eken. «Mama! Budan júzik jasaýǵa bolady eken, sizge ákeldim» degen kezde qalaı tolqyp ketkenimdi bilmeı qaldym, eriksiz kózime jas ta irkildi. Balamdy qatty qysyp qushaqtadym. «Kúmis» teńgeni kishkentaı alaqanynan alyp, sandyqshama saqtap qoıdym. Balam mektep bitirdi, alysqa ketip ýnıversıtet oqydy, keıin basqa qalaǵa jumysqa turdy. Talaı syılyq ákeldi. Bárin qýanyshpen qarsy alam. Eń qyzyǵy, keı-keıde balam esime túskende baıaǵy sandyqshadaǵy «kúmis» júzikke qaraımyn. O, qudiret! Áseri erekshe! Sandyqshany ashyp qalǵanymda balamnyń maǵan degen baıaǵy appaq kóńili júregime nurdaı shashyrap, tula boıym shýaqtanyp sala beredi», dedi Jamal qurbym tebirenip.
Aıman óziniń qyzynyń kishkentaı kezindegi bir oqıǵasyn bylaısha eske aldy. «Bir kúni 7 jastaǵy qyzym maǵan: «mama, beri kelińizshi» dedi. Bardym. «Mama, týylǵan kúnińiz qutty bolsyn, meniń sizge syılyǵym bar, mynanyń ishine salǵanym meniń eń jaqsy kóretin adamym» dedi de ádemi qoraptan bir aına alyp shyqty. Sóıtip ony maǵan qaratty. Odan ózim kórindim. Qýanyshymda shek bolmady. Qyzymdy qatty qushaqtap betinen súıdim. Bul onyń maǵan degen sábılik mahabbaty edi. Osy kúnde aınaǵa qaraǵan saıyn qyzymnyń sol qylyǵy esime túsedi. Eriksiz jymııam. Kóńilimde shattyqtyń lebi esedi...».
Osy kezde sózge Dına aralasty. «Ákesi balaǵa aqsha ustatpaıtyn. Bir kúni kókke shyǵatyn bolyp, birdeńeler alyp jesin dep 5 jasar ulyma usaq aqsha berdim. Jolda mashınanyń ishinde otyrǵanymyzda balam qulaǵyma sybyrlaıdy. «Mama, men sizge syılyq aldym» deıdi. «O ne?» dep burylsam, qolynda kishkentaı jasandy syrǵa. Jatyp kep ashý shaqyrdym. «Bu nesi, ótirik oıynshyq bul. Onanda ishetin sýsyn, jeıtin bir nárse almaısyń ba?» dep aqshany túkke turǵysyz nársege jumsaǵanyna yzalandym.
Ulym qıpalaqtap qaldy. Basyn tómen salyp, qolyndaǵysyn eki tizesiniń arasyna tyqqyshtap jaman boldy. Balanyń júregine qaıaý túsirgenimdi keıin bildim. Qatty ókindim. Ol oıynshyq syrǵa emes, balamnyń maǵan degen appaq júregi ekenin keıin bildim...».
Apaıym aıtady: Balalardyń súıispenshiligi únemi kishi-girim dúnıelerden turady. Kishkentaı isterden beınelenip jatady. Ol múmkin sizdi oqý nátıjesindegi «5» baldaı qýantyp, belgili bir jetistigindegi syılyqtaryndaı jelpinte qoımaýy múmkin, biraq ol balanyń adamdyq ómir jolyndaǵy belesi. Ata-ananyń armandap jete bermes zor tabysy.
О́kinishke qaraı, kóp ata-analar balaryna meıirlenedi de, balalarynyń ózderine degen súıispenshiligin sezine bermeıdi. Bilse de bilmeske salynady. Sabaq nátıjesine ǵana qarap, tek sony ilgerletý jolynda balasynyń kóptegen áreketterine nemquraıdy qaraıdy.
Qazir bireýler balalardy «sýyqbaýyr», «qatigez» dep sógedi. Biraq olar balalarynyń kóńilin túsindi me? Kóp ata-analar únemi balalarynyń kóńilin sýytady. Balalardyń jan álemindegi súıispenshilikke pysqyryp qaramaıdy. Sodan ol súıispenshilik sýyqbaýyrlyqqa ózgeredi. Ishki álemi qulazıdy. Biraq muny áke-shesheleri seze bermeıdi. Sabaǵy durys bolsa, jetistikke jetse degen oı ǵana bar. Olardyń qoldan jasaǵan osy «qııanattary» túbinde ózderine opyq jegizbeı qoımaıdy.
Ras-aý, deımiz biz de. Balanyń ózi kishkentaı, onyń syılyqtary da kishkentaı bolmaı qaıtsyn?! Alaıda bul syılyǵy óz kóńilinde áreń qoly jetken úlken dúnıe ekeni aqıqat qoı. «Kúmis» teńgeni balmuzdaǵyna aýysyp, sýsyn alar aqshasyna aına, syrǵa alǵaly turǵan búldirshinderdiń appaq kóńilinde qandaı izgi sezimder bulqynyp, búrshik jaryp turdy eken deńizshi sol kezderde!
Sáıkestik shyǵar, dál osy oıdyń jeteginde otyrǵanda kishkentaı qyzym daladan eki tal baq-baq gúlin alyp kelipti. «Sizge syılyǵym!» deıdi. Erekshe yqylaspen qabyldadym. Qyzymnyń tóbesi kókke jetkendeı qýandy. Oılańyzshy, siz bireýge syılyq jasadyńyz delik. Áspettep turyp berdińiz, sonda ol kisi syılyǵyńyzdy «a, anda qoıa sal» nemese «munyń qajeti qansha?» dese, ıá bolmasa kóz qyryn da salmastan súlesoq kúıde, «im, rahmet» deı salsa, qalaı bolasyz?.. Al, biz bala degen balapandardyń, quldyrańdaǵan qulynshqtardyń kóbelekteı alyp ushqan názik kóńilderine osy súlesoq, naýmez, ıisalmas beınemizben talaı ret sý septik qoı! Burtııar, bulqynar, ne isteı alady ary qaraı? Kishkentaı ǵoı, qolynan ne keledi?.. Quldyrańdap kelip qushaǵyńa enip ketpek bolǵan balanyń keýdesinen túıip toqtatqandaı aýyr ǵoı, a...
Aıtpaqshy, apaıym aıtady. Keıin Jamal men Aıjannyń balalary shynymen ata-ana, aınalasyna syılyq bergish, kisi kóńilin emdegish elgezek bolypty. Al, Dınanyń balasy ondaıǵa onsha kóńil bóle bermeıtin sekildi.
Ata-ana úshin meıli bala, meıli eresek kezinde bolsyn óziniń týǵan perzentinen alǵan syılyqtan artyq syı bar ma? Onyń úlken-kishisi bolmasa kerek. Ol olardyń súıispenshiligi. Súıispenshilikti súıispenshilikpen qabyldaı bilý kerek ekendigi aıtpasa da túsinikti dúnıe ǵoı negizi.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
