QAZAQ ÁDEBIETINDEGI SONY SOQPAQ

Atamekenniń ár aımaǵyndaǵy qasıetti jer­ler men tabıǵaty kórikti mekender týraly soń­ǵy ýaqytta birtalaı kitap-albomdar jaryq kór­gen. Olardyń qatarynan Ulytaý, Oıyl, Ereı­mentaý, Qazyǵurt sııaqty kıeli ataýlardy keziktirgenbiz. “Altaı – altyn besik, ata jurt” tarıhı-tanymdyq safarı jazbasy da sondaı mazmundaǵy, ór Altaıdyń órisi men óńirin túgel sholǵan, oı jetken jerdiń kórkemdigi sózben kestelense, til qudireti jetpegen tabıǵat tyl­symdary aıshyqty sýrettermen qatar órilý arqyly asqaq Altaıdyń quzdaryndaı birin-biri jalǵastyra jetelegen, qazaq ádebıetine ózindik únimen qosylǵan, soqpaǵy sony kórkem týyndy. Ulttyq kitaphanadaǵy basqosýda aqyn-jazý­shylar bul kitaptyń oqyrman úshin qundy­ly­ǵyn baıandaı kelip, ádebıet máselelerin tyń týyndy týraly oılarymen sabaqtastyra órbitti. Tusaýkeser keshin belgili zańger Habyl­saıat Ábishev júrgizip, tabıǵat boıaýlaryn shyna­ıy tilmen órnektegen kitap jaıynda qysqasha toqtalyp ótti. Týǵan jer dep tolǵanǵanda, árı­ne, qazaqtyń mundaı kıeli jerleri óte kóp. Bir jerden bir jerdiń artyqtyǵy, bir-birinen esh kemdigi de joq desek, endigi kezekte ózimiz týǵan jerdiń sondaı tamasha bólikterin, turyp jat­qan óńirimizdiń tarıhı taǵylymdaryn jete zer­de­lep júrmiz be degen ózekti máselege tap bolary­myz anyq. Shet eldiń ǵajaıyp keremet­terine tamsanǵanda tańdaıymyz tańdaıymyzǵa juqpaı ketedi. Al sol syrttyń symbatynan áldeqaıda asyp túsetin ózimizde nebir kórikti jerler, kóz almaı qarap tura bergiń keletin shuraıly mekender qanshama deseńshi! Myna kitap ózińniń qymbatyńdy ózgeniń arzanyna aıyrbastama dep turǵandaı áser qaldyrady. Asqaraly Altaıdyń dańqyn aıalaı aspandata­dy. Qalamger shyǵar­mashy­lyǵynyń erekshelik­teri týraly belgili ǵalym Búrkit Aıaǵan keńirek aıtyp ótti. Elimizdiń shyǵysyndaǵy kelbeti men órnegi ózgeshe Katonqaraǵaı óńirinen áde­bıet kókjıegine kóterilgen belgili tulǵalarǵa toqtaldy. Altaıdyń aıaýly uldary Qalıhan Ysqaqov pen Oralhan Bókeı syndy ádebıettiń aıtýly ókilderi dúnıege kelgeni tilge tıek etil­di. Janry jaǵynan tarıhı- tanymdyq safarı jazbalar dep atalǵan eńbektiń negizgi arqaýy Altaı taýlarynyń ońtústik-batys bóliginde ornalasqan Katonqaraǵaı aýdany­nan bastala­dy, taý men tabıǵattyń tól úninen órilgen mundaı eńbekter áli de jalǵasyn taba berýi kerek, dep túıindedi oıyn. Jazýshylar odaǵy­nyń Astana qalalyq fılıalynyń jetekshisi, Memle­ket­tik syılyqtyń laýreaty Ákim Tarazı Álibek Asqarovtyń kitabyn bir demmen oqyp shyqqanyn, ádemi ázilmen keıipkerler minezin shynaıy sýrettegenine súısingenin aıtyp ótse, jazýshy Dúkenbaı Dosjan kórkemdik deńgeıin joǵary baǵalaıtynyn jetkizdi. Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń dırektory Myrzataı Joldasbekov kitap-albomnyń, ásirese, ósip kele jatqan keıingi jastarǵa berer tanymdyq-taǵylymdyq máni zor ekenin aıtyp, týǵan jerdiń qadiri men qasıetin keıingi urpaqtyń sanasyna jetkizýde mundaı eńbekter orasan zor ról at­qara­tynyn alǵa tartty. Jazýshy Tólen Ábdik: “Men Altaıdyń qarly shyńdaryna shyǵyp kór­genim joq. Talaı ret bara­myn degen sapa­rym bir sebepterge baılanysty toq­taı berdi. Biraq men myna eńbekti oqyp otyryp onymen birge ózim de saıahatqa shyqqandaı bol­dym”, dedi. Al akade­mık Rymǵalı Nurǵalı qalam­­ger­men alǵash jo­lyq­qan tustaǵy qyzyqty oqıǵalardy baıandasa, aqyn Janat Áskerbek­qyzy Altaı­dyń asqaq­ty­ǵyn shyǵarmashylyǵyna arqaý etken óńir qalam­gerleriniń eńbekteri jaıynda áńgimeledi. Aqyn Nesipbek Aıtuly eltaný men jertanýda oqyrman úshin óte taptyrmas qural bolyp tabylatyn kitap týraly qysqasha oı tolǵaı kelip: Shildede qalyń kıim kıip alyp, Júresiń Muztaý jaqqa jıi baryp, Altaıdyń shyńdaryna shyqqan kezde, Turady tóbeń kókke tıip anyq... dep kesh ıesine arnaǵan jyr joldaryn aǵyta jónelgen. Ulttyq akademııalyq kitaphananyń dırektory Rahymjan Otarbaev kitapty basyp shyǵarýda “Folıant” baspasynyń eńbegi aıryq­sha ekenin aıta kelip, Qazaqstan Respýb­lıkasy Ulttyq akademııalyq kitaphanasynyń damýy men qalyptasýyna eleýli úles qosqany úshin kitaphana janashyrynyń tuńǵysh tós belgisin jazýshyǵa tabys etti. Jıyn sońynda kitap avtory kelýshilerge óz rızashylyǵyn bildirip, tabıǵat pen týǵan jerdiń mundaı ǵajaıyp qyrlary áli de Altaıdyń aıasynan molynan tabylatynyn sóz etti. Keshti Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń ánshileri ásem ánmen árlep otyrdy. Gúlmıra Sarına salǵan án týǵan jerge degen perzenttik súıis­pen­shiliktiń názik pernesin dirildetken. Keshke Parlament Májilisiniń bir top depýtaty kelip qatysty. Jalpy, kitapsúıer áleýmet qalamger shyǵarmalarynan ázirlengen kitap kórmesimen tanysyp, birtalaı eńbekterine qanyqty. “Altaı – altyn besik, ata jurt” kitaby týraly buǵan deıin de ádebıetshiler óz pikir­lerin aıtqan. Máselen, aqyn Qadyr Myrza-Áli: “Álibek bul kitabynda Altaıdy, týǵan Altaıyn jyrlaýdaıyn-aq jyrlap baqqan. Eltip oqısyń. Ǵashyq boldym. Altaıǵa. Tús kór­gendeı sezindim. Oǵan sebep – áıgili Altaı­dyń aıtyp jetkize almaıtyn, jyrlap taýysa almaıtyn sulýlyǵy men sony janyn salyp sýrettegen Álibek inimniń týǵan jerge degen uly mahabbaty. “Aldymen Qudaı bolý qıyn, Qudaı bolsań jańbyr jaýdyrý boqtan ońaı”, degen eken bir atamyz. Ádebıetke, kórkem sózge kelgen adam aldymen talantty, tipten talantty bolýǵa tıis. Al talantty, ásirese, asa talantty adamǵa ádemi kitap jazý – problema emes eken!” dese, Turlybek Mama­seıitov: “Atalǵan tolǵaý-esselerdiń kórkem ádebıet pen kórkem pýblısıstıka arasyndaǵy aıryqsha jańa dúnıe ekendigin basa aıtýymyz kerek. О́ıtkeni, el tarıhy men jer tarıhyna saıahat jasaı otyryp, tanymdyq máni mol derektermen ádiptelgen, kesteli til, kesek beıne­leýlermen órnektelgen, kórkemdik talap­tarǵa tolyq jaýap beretin bul shyǵarmalardy qazaq ádebıetindegi tyń janr dep tanyǵan oryndy”, degen oı aıtqan. Saýytbek Abdrahmanov “Ádebıetke kelý qıyn, ornyǵyp qalý odan da qıyn. Al ádebıette belgili bir baǵyttyń basynda turý, sol baǵytty arnaǵa aınaldyrý, janr retinde turaqtandyrý tipti qııamet-qaıym. Álibek Asqarovtyń mańdaıyna qazaq sóz ónerinde safarı janrynyń izashary bolý jaýapkershiligi júkteldi, osy baqyt qalamgerlik taǵdyryna buıyrdy. Bul týyndylar qazaq qalamgerleriniń ómirdi tanyp-bilýi álemdik sóz óneri ókilderiniń úırenerlik úzdik úlgileri arnasynda damýǵa aýysqanynyń aıshyqty aıǵaǵy retinde de qymbat” deıdi qalamgerdiń jazbasy týraly. Kitapqa pikir aıtqan ózge de qalamgerler Álekeńniń kindik kesken jerine degen mahabbaty men saǵynyshyn, janartaýdaı atqylaǵan júregindegi súıispenshilik otyn erekshe baǵalap, asa sırek talant ıesi retinde qurmetteıdi. Tór Altaıdyń qasıeti men qasiretin dál munshalyq shynaıy qalypta perzenttik sezimmen órnektegen jan neken-saıaq bolar degen tujyrym túıedi. Altaı aıasy ańyzdar men túrli qııal-ǵajaıyp áńgimelerde ǵana kezdesetin beıneler bederine tunyp tur. Osy bederlerdi qaǵaz betine sýretimen de, sýretker únimen de nanymdy túsire alǵan kitap qaısy dese, biz sózsiz osy kitap dep uǵynar edik. Qarashash TOQSANBAI. BILIM JÁNE NÁTIJE Memlekettik tildiń mártebesin kóterýdiń tetigi utymdy uıymdastyrýda ekenin baıqaý qorytyndysy dáleldedi Oblystyq bilim departamentiniń uıymdastyrýymen ótken baıqaýǵa óńirdegi 16 aýdan, 3 qaladan 30 muǵa­lim qatysty. Olar aýdandyq, qala­lyq osyndaı básekede iskerli­gimen tanylyp, óz pánderiniń maıtalman is­kerleri ekenin shy­naıy dáleld­e­gen­der. Kópshiliktiń kókeıindegi mem­lekettik tildiń mártebesin art­ty­rýǵa baǵyttalǵan eki kúnge sozylǵan báseke nátı­jesinde “О́zin-ózi tanys­tyrý” syny men ekinshi shartta bel­gilengen panoramalyq sabaq úlgisin kórsetý­le­rine múmkindik týǵyzyldy. Sonymen qatar baıqaý sharty boı­yn­sha muǵa­limder pedagogıka men psı­hologııa, pándi oqytý ádistemesi negizderinen test suraqtaryna jaýap berdi. Ustazdardyń bilim deńgeıi men kásibı sheberligin, pedagogıkalyq belsendiligin qazylar saralady. “Qyzyl til jannyń mııaty, abyroı erdiń qýaty” degendeı, qazaq tili páninen dáris beretinder arasynan kásibı biliktiligi men tiliniń sheshendigi, ozyq tájirıbesimen da­ra­lanǵan Almaty qalasyndaǵy Sh.Sma­ǵulov atyndaǵy orta mektep dırektorynyń oqý isi jónindegi oryn­basary Baqytnur Ádilov birin­shi oryndy jeńip alsa, Kóksý aý­da­ny, Amangeldi orta mektebiniń dı­rek­tory Sherızat Saparǵalıeva da áriptesteri arasynan ozyp shyq­ty. Ekinshi orynǵa - Taldyqorǵan qala­syndaǵy №14 mektep-gımna­­zııa­­nyń muǵalimi Aıgúl Nurseıi­tova, Ile aýdany №19 orta mektep­tiń muǵalimi Aqbaıan Erjanova, al úshinshi oryn­­dy talǵarlyq Saltanat Terlikbaeva men panfılovtyq Klara Qurabal­dıeva enshiledi. Baıqaýda orys, uıǵyr synypta­ry boıynsha da til mamandary óza­ra básekege túsip, bilim deńgeı­le­riniń joǵary ekendigimen tanyldy. Qýanarlyǵy, qazaq tili men áde­bıetin oqytýda top jarǵan joǵa­ry­daǵy qos ustazǵa arnaıy birjyldyq materıaldyq kótermeleý granty ta­ǵaı­yndaldy. Onyń mólsheri atalǵan pán muǵalimderiniń tómengi jala­qy­sy mólsherinde aı saıyn tólenetin boldy. Mine, kóp sózden nátıjeli jumys qaıtarymdy ekenine kóz jetti. Árıne, ony úzdiksiz jalǵas­tyrý mańyzdy. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy. STÝDENTTER ISKE KIRISTI Elimizdegi aldyńǵy qatarly jastardan qurylǵan Qazaqstan Stýdentteri alıansy jumys isteı bastaǵaly da 4 jyldyń júzi bolyp qalypty. Bilim ala júrip el da­mýyna óz úlesimizdi qossaq, qoǵam­dyq jumysqa aralasý arqyly ózimizdi shyńdasaq degen nıeti aldyńǵy tolqynnyń kóńilinen shyǵatyny sózsiz. Shynynda, táýelsiz elimizdiń órkendep ósýinde jastardyń alar orny bólek. Olardyń ómirge qush­tarlyǵy, aldyńǵy tolqynnyń jal­ǵasy bolýǵa, isin ilgeri aparýǵa talpynýy, Otanshyldyq rýhynyń myqty da myǵym, elim degende jas júrektiń janyp turýy – munyń bári óser eldiń ul-qyzyna tán qa­sıet desek, Stýdentter alıansynyń bir top qyz-jigitteri jýrnalıster qaýymymen júzdesip, ózderi at­qar­ǵan jumys­tarynyń nátıjesimen tanystyrdy. Elimizdegi 90-ǵa jýyq joǵary oqý ornynyń stýdenttik jataqhanala­ryn “Qalaı turyp ja­tyrsyń, stýdent?” atty res­pýb­lı­kalyq aksııa aıasynda teksergende­rin aıtty, onyń nátıjelerin naqty dálel-dáıek­ter­men alǵa tartty. Sol oqý orynda­ryn­daǵy jataqhanalar­dyń 36-y paıyzy 1950-1980 jyldar aralyǵynda salyn­ǵanyna kóz jet­ki­zipti. 74-ine sońǵy 2 jylda jóndeý júrgizilipti. 92 jataq­hananyń 77-sinde kir jýýǵa arnalǵan bólme, 89-ynda ashana bar eken. Sol sekildi 79-ynda oqý zaly bolsa, 51-inde sportzal joq bolyp shyqqan. Kompıýterlik synyptar 57-sinde bolǵanmen, 64-inde WI-FI ınternet jelisi joq kórinedi. Qazaqstan Stýdentter alıansy­nyń kóshbasshysy Tahan Ǵızza­tovtyń aıtýyna qaraǵanda, stýdent jataqhanalarynyń kópshiligi za­ma­naýı talaptarǵa saı emes. Kúrdeli jóndeýlerdi, ýaqyt ólshemine qaraı jaraqtandyrýdy qajet etedi. Jo­ǵarydaǵy keltirgen derekterge qa­rap otyryp, jataqhanalardyń ın­ternet jelisine qosylmaýy, kom­pıýter sy­nyp­tarynyń bolmaýy, oqý zalynyń kemshindigi stýdenttiń bilim alýyna keri áser etetini anyq. Biz aksııanyń qorytyndysyn shy­ǵarǵanda, jaqsy oqý oryndarynyń, oń ózgeristerdiń bar ekenin aıtýmen qatar, olqy­lyqtardyń da oryn alyp jatqanyn nazarǵa salǵymyz keledi. Mundaı aksııany biz birinshi ret emes, alıans jumys istegen ýa­qyt­tan beri jalǵastyryp kelemiz. Jalpy, jaqsy jaǵynan tanylǵan jataqhanalardyń oń tájirıbesin ózge oqý oryndaryna úlgi etip taratyp otyrsaq jón bolar edi. Keı jaǵdaılarda jataqhana­lar­dyń búlinýine stýdentterdiń de qaty­sy bar ekenin moıyndaýymyz kerek. Ár stýdent ózi bilim alyp jatqan joǵary oqý ornynyń barlyq múl­kine kózdiń qarashyǵyndaı qa­raý, sony keıingi izbasarlaryna dás­túr etip qaldyrý jaǵyn oılas­tyr­sa degen tilegimiz bar. Otany­myz ortaq bolǵan jerde – sol Otan­dy quraı­tyn barlyq qun­dy­lyqtar da ortaq ekenin esten shy­ǵarmasaq eken, – deıdi, Stýdentter alıansynyń kóshbasshysy. Iá, elimizde júzdegen oqý or­yn­dary bar. Olardyń bárinde tórt aıaǵyn teń basqan stýdentter ja­taq­hanasy jumys isteıdi desek, artyq aıtqandyq bolar. Aty dardaı bol­ǵanmen, zatynda adam tózgisiz jaǵdaı­lardyń qatar júrip jatqany ras. Keıbireýlerinde bilim berýden gó­ri, oqý aqysyn jınaý alǵa shy­ǵyp, ol “synnan” súrinbeı ótken­derge dıp­lom berý áli kúnge tyıy­la qoıǵan joq. Jasyratyn nesi bar, ondaı qa­tyrma qaǵazdardyń qazir keı azamat­tardyń qaltasynda bireý emes, bir­ne­sheýiniń júrgeni­nen habardarmyz. Sapa bolmasa, jalǵan sannyń qajeti qan­sha? Tipti maman dep sanalatyn olar­dyń kóbi jumyssyzdar qataryn to­lyq­tyryp júrgenin de joqqa shy­ǵara almaı­myz. Osyndaı áttegenaı-lardyń aldyn alý maqsatynda stýdent­terdiń iske kirisýi quptarlyq dep bilemiz. Súleımen MÁMET. MATEMATIKA – ǴYLYMDAR HANShAIYMY Jáýtikov atyndaǵy olımpıada tabysty aıaqtaldy Bıyl Astanada ótetin Dúnıejúzilik matematıka olımpıadasynyń qarsańynda Almatyda VI halyqaralyq Jáýtikov olımpıadasy ótip jatqanyn aıtqan edik. Endi, mine, altynshy ret ótkizilgen bilim saıysy aıaqtalyp, komandalyq esep boıynsha bıyl da olımpıadanyń bas júldesin Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń mamandandyrylǵan oqý-ǵylymı ortalyǵynyń (SÝNS MGÝ) oqýshylary jeńip aldy. Al I oryndy O.Jáýtikov atyndaǵy respýblıkalyq mamandandyrylǵan fızıka-matematıka orta mektep-ınternatynyń (RMFMOMI) komandasy ıelendi. Osylaısha taǵy da 16 eldiń esep­ke júırik oqýshylary bilim doda­syn­da baq synap, Stýdentter saraı­ynda esten ketpesteı saltanatty ma­rapattaý rásiminde mereıli sátterdi bastan ótkerdi. – Jáýtikov olımpıadasynyń erek­she­ligi – oǵan ólke, memleket emes, arnaýly mamandandyrylǵan mektep, gımnazııalar­dyń komandala­ry qatysa alady. Bıyl Qazaqstan­nan bilim jarysyna 10-nan astam komanda qatysty. Nátıje jaman emes. Saıysta 49 komanda (312 qatysýshy) 126 altyn, kúmis, qola medaldi sarapqa salsa, onyń 42-si qa­zaqstandyq oqýshy­lardyń úlesin­de. Qonaqtardyń aıtýynsha, olım­pıa­danyń tapsyrmalary jáne uı­ymdastyrý deńgeıi óte jaqsy. Mun­daı jarystar esepterdiń, ıaǵnı tap­syrma­lardyń kúrdeliligimen baǵala­nady. Bul jaǵynan Jáýtikov olım­pıadasy osal emes. Al, jarysqa qa­zylyq etýge 8 elden bilikti maman­dardy, ǵalymdardy shaqyrdyq. Jylda solaı, bul buljymas dástúr­ge aınalyp keledi. Jáýtikov olım­pıada­synyń taǵy bir ereksheligi, basqa bilim saıystary mekenin aýys­tyryp otyrsa, bul doda tek Alma­tydaǵy RMFMOMI baza­synda ótkiziledi. Máselen, hımııa páninen ótetin halyqaralyq Mendeleev ja­rysy da kóshpeli. Taǵy bir erekshe­ligi, olımpıada matematıka, fızıka, ınfor­matıka sııaqty úsh pándi qatarynan qamtıdy. Sońǵy birneshe jyl qatarynan bas júldeni Reseı balalary bermeı júr. Bizdiń oqý­shy­lar bıyl birinshi oryndy aldy. Eger olım­pıadaǵa 49 komanda qatysqa­nyn eskersek, bul tamasha jetistik, – dedi O.Jáýtikov atyndaǵy respýblıkalyq mamandan­dyrylǵan fızıka-matematıka orta mektep-ınternatynyń dırektory, “Tarlan” syılyǵynyń ıegeri Qaırosh Maqyshev. Árıne, mundaı halyqaralyq jarys­tyń talantty balalarǵa bereri kóp. Bilim­derin shyńdap qana qoı­maı, UBT-dan bo­sa­tylý múmkindigine jáne bedeldi ýnıver­sıtetterdiń grant­­taryna ıe bola alady. Máse­len, Jáýtikov olımpıadasyna qol­daý kórsetip kele jatqan Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti de bıyl birqatar ǵylymǵa beıim, esepke júırik balalarǵa tańdaýy túsip otyr. Sol sııaqty QBTÝ da júldeli oryndardan kóringen jet­kinshekterge bilim grantyn taǵaıyn­daǵan. Oǵan qosa, olımpıadanyń tu­raqty demeýshileri – “RMFMOMI túlekteri” qoǵamdyq qory, “Exxon­Mobil Kazakhstan Inc” jáne “Mic­rosoft Kazakhstan” kompanııalary úzdik qatysýshylardy baǵaly syılyqtarmen marapattady. Saltanatty marapattaý ótken Stýdent­ter saraıynda daryndy balalardy tolqytqan sátter az bolmady. QR UǴA akademıgi Asqar Jumadildaev minberge kóterilip, Abaıdyń bes nársege asyq bolýǵa, bes nárseden qashyq bolýǵa shaqyrǵan óleńin shabytpen oqyp ketti. Qazaq, orys jáne aǵylshyn tilinde maıyn tamyzyp sóılegen akademıkke balalardyń kórsetken qoshemeti de erekshe boldy. Asqar Serqululynyń Jáýtikov olım­pıadasyn halyqaralyq deńgeı­ge kóterýge kóp eńbek sińirgen RMFMOMI dırek­to­ry Qaırosh Ma­qyshevke, “Daryn” respýb­lı­ka­lyq ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵy men qarjylyq kómek kórsetip kele jatqan kompanııalarǵa erekshe alǵysyn bildirý­iniń de óz jóni bar. Jyl saıyn 16 mem­leketten 300-deı oqýshyny alyp kelip, apta boıy Al­matynyń kórikti jerlerin aralatyp, qonaqúılerge ornalasty­ryp, azyq­tandyrý, aqparattyq tehnologııa­lar­men qamtamasyz etý az qarajat emes. Uıymdastyrý isine de qajyr-qaırat kerek. Qysqasy, kezekti olımpıada da abyroımen aıaqtaldy. Jeńimpaz komandalar, jekelegen daryndy balalar óz elderiniń týlaryn qaıta-qaıta jelbiretip, tósterine altyn, kúmis, qola medaldar taqty. Sonymen ekinshi oryndy T.Shev­chen­ko atyndaǵy Kıev ulttyq ýnı­ver­sıtetiniń fızıka-matematıka lı­seıi men Býharestegi TUDOR VIANU National High School of com­puter science komandasy jeńip aldy. Úshinshi oryndy – Taldyqorǵandaǵy №20 daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-lıseıi, Sofııadaǵy Sofia High School of Mathematics komandasy jáne Ankaradaǵy Private Samanyolu Science High School komandalary bólisti. Endi alda, ıaǵnı shilde aıynda As­tanada 51 halyqaralyq Matematı­ka olımpıadasy ótedi. Vetnamda 2007 jyly ótken dúnıejúzilik matematıkalyq olımpıadada 93 el biraýyzdan 2010 jylǵy olımpıa­dany Qazaqstanda ótkizý týraly usynysty qoldaǵan. Odan beri de olımpıadaǵa qatysýǵa tilek bildirgen elderdiń sany artyp kele jatqan­dyqtan 2010 jylǵa qaraı koman­da­lar sany 100-den asyp jyǵylýy ábden múmkindigi málimdengen-di. Iаǵnı, Qazaqstan TMD elderiniń ishin­de birinshi bolyp matematıka pá­ni boıynsha halyqaralyq olım­pıa­da ótkizý quqyǵyn jeńip alyp otyr. Bul olımpıadany halyq­ara­lyq degennen góri, dúnıejúzilik degenge keledi. Aınash ESALI. Almaty. ShÁMShINIŃ ShYRAILY ShYǴARMALARY tiri nota, jandy daýystyń qudiretin tanytty Shámshi Qaldaıaqov atyndaǵy kóshe. Osy kósheniń boıyn endep jatqan Jambyl atyndaǵy Qazaqtyń memlekettik fılarmo­nııasynda Shámshi Qaldaıaqovtyń 80 jyldyǵyna arnalǵan konsert ótken. Sol kúngi Almatydaǵy qańtardyń aıazdy túnin Qaldaıa­qovtan qalǵan shabyt jylytqandaı áser qaldyrdy. Aldymen “Arys jaǵasynda” ánin B.Baıqadamov atyndaǵy memlekettik hor kapellasy oryndap, ony dırıjer Beıimbet Demeýovtiń basqarýymen N.Tilendıev atyndaǵy memlekettik akademııalyq folklorlyq-etnografııalyq “Otyrar sazy” orkestri súıemeldegen. Iá, bul Almatyda kún saıyn ótip jatatyn konsertterdiń bi­reýi­ne de uqsamaıdy. Sh.Qaldaıaqovtyń ánderinen popýrrı oryndaǵan or­kestrge halyqaralyq festıval­der­diń jeńimpazy Iýrıı Dorohovskıı dırıjerlik etse, “Aqerke-Aqjaı­yq”, “Aq bantık”, “Moıynqumda”, “Qaı­yqta”, “Qaıdasyń”, “Bárinen de sen sulý”, “Ánim sen ediń” án­de­rin tyńdarmandar saǵynǵan-aq eken. Árbir sózin jatqa biletin jan jas­tyq shaqtyń ádemi túninde kórgen tú­sindeı, tamsanyp eske alyp otyrdy. Qazaqstannyń halyq ártisi Nur­ǵalı Núsipjan sahnaǵa shyǵa kel­gende zalda otyrǵan tyńdarman dúr etip ornynan qozǵalaqtap, qo­shemetin bildirdi. Ánshi osydan keıin “Teriskeıdi” áýeletkende jurt teriskeıdegi aýylyna baryp kelgendeı, tamasha kúı keship, rızashylyqtaryn rııasyz bildirgen. Sondaı-aq jaqsynyń kózi, asyldan qalǵan tuıaq Dinzýhra Tilen­dıe­va­nyń “Otyrar sazyna” dırıjerlik etken sátter kórermenderdi az tolqytqan joq. Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Ermek Ábildaev kompozı­tor­dyń “Qushaq jaıǵan qandaı ada­myn”, al “Syr sulýyn” Jeńis Ysqaqova oryndady. Dál bul konsertte Qurmanbek Álim­ǵazy, Rıza Qaıyrbaı, Bolat Qanaǵatov, Marat Jambabaev, Ásem Mahmutjan, Mádına Rahman sııaq­ty talanttar kez-kelgen oryndaý­shy­nyń daýysyna baǵyna ber­meı­tin notalardyń naqyshyn keltirdi. Qulaq quryshy qandy, degen osy bolar! Qazaqstannyń halyq ártisi Sa­ra Tynyshtyǵulovaǵa jurt: “Meniń Qazaqstanym” ánin áli sizden asy­ryp aıtqan adam joq dese” záredeı jasandylyǵy da joq dep bilińiz. Aldymen“Shynarymdy” aıtyp kópten saǵynǵan sahnasyna erkelep shyq­qan ánshi “Altyn kún as­pa­ny...” dep shabyttanyp shyrqaı jó­nelgende búkil zal ornynan tu­ryp kompozıtordyń rýhyna da, ánniń qudiretine de, eldiktiń ura­nyna da shynaıy yqylastaryn aıaǵan joq. Aınash ESALI.