Balýan bıigi

Tusaý

1975 jyl Jaqsylyq úshin sátti boldy. Qoltoqpaqtaı ǵana qazaq balýany odaqtyń tórt jylda bir ótetin basty jarysy – KSRO halyqtarynyń spartakıadasynda jeke-dara shyqty. Úshkempirovke deıin klassıkalyq kúresten (qazir grek-rım kúresi) Keńes odaǵy spartakıadasyn utqan qazaq balýany bolmaǵanyn eskersek, bul tabystyń bási qandaı ekenin uǵý qıynǵa túspeıdi. 

Buǵan deıin eki jyl qatarynan odaq chempıonatynyń júldegeri atanǵan Jaqańnyń kókeıinde endi Olımpıada oıyndaryna, álem chempıonatyna barsam degen arman oty tutandy. Sebebi, 1976 jyly Monreal olımpıadasy ótedi. Spartakıada men chempıonattyń «altynyn» qatarynan qanjyǵaǵa baılaǵan Úshkempirov jetpis bestegi álem chempıonaty men Monreal olımpıadasyna barýdan birden-bir úmitker edi. Onyń ústine, spartakıada bitisimen KSRO quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy Gennadıı Sapýnov «Osy babynan taımasa, Monreal olımpıadasyna Jaqsylyq barady», degen. 

Jetpis bestegi álem chempıonaty eki-úsh aıdan keıin Mınskide ótti. Bul synǵa álemniń úsh márte chempıony Vladımır Zýbkov qatysty. Jaraıdy, bapkerler alqasy tájirıbeli tarlanǵa senim artty, Zýbkov tórtinshi ret top jardy. 

Jetpis altydaǵy Eýropa chempıonaty Lenıngradta ótti. Jaqsylyq taǵy da quramadan tys qaldy. Bul jo­ly Sa­pýnovtyń shákirti Alekseı Shýmakovtyń joly boldy.

AQSh-taǵy Álem kýbogynan taǵy syrt qaldy. Kókeıde kúmán boı kótergen. Birinshi nómirli balýannyń úsh birdeı resmı básekege ilikpeýi jaqsylyqtyń nyshany emes. Iаǵnı, odaq quramasynyń bapkerleri Monrealǵa buny aparmaıdy. Sapýnovtyń sózi jaı aldaýsyratý ǵana. 
Dál osy tusta Ýkraına jattyqty­rý­shylary qolqa saldy. «Bizge aýyssań, Mon­realǵa barasyń. Úı, kólik, bári sheshiledi. Qazirgi stıpendııańnan eki ese ar­tyq jalaqy alasyń». Jaqań kádim­gi­deı tolqydy. Úı men kólik ózinde de bar. Keregi – Olımpıada joldamasy.
Ýkraındardyń «sálemin» kóp jyl «Qaırat» qoǵamyn basqarǵan Qabysh Omarov aǵasy estip qoıypty. Bir kú­ni oıda-joqta salyp-uryp jetti. Kel­gen boıda zalda ter úgip júrgen ini­sin aınanyń aldyna alyp bardy da: «Qa­ra­shy, sen kimge uqsaısyń?» dedi. «Men ájemniń balasymyn. Ájeme uq­saı­myn». «Sen durystap qara, qaı ult­qa uqsaısyń?» «Qazaqpyn, aǵa! Ony nege suradyńyz?» «Qazaq bolsań, Ýk­raınada atańnyń basy bar ma?!.» Jaq­sylyq qysylǵanynan jerge kirip kete jazdady... «Al, bara ǵoı Kıevke. Bar! Sen olarǵa ýaqytsha ǵana kereksiń. Sińbeısiń olarǵa, sińirmeıdi. Er­teń sportty doǵarǵan soń eshkimge ke­reksiz bop, dalada qalasyń. Sonda óziń­di al­aqanyna salyp, álpeshtep otyr­ǵan tý­ǵan jurtyńnyń betine qalaı qaraı­syń?!..» 

Ýkraına máselesi osymen támam boldy.

Birinshi hatshynyń qabyldaýy

Ýaqyt jeldeı esedi. Olımpıada joldamasy kózden bul-bul ushqan. Jaqsylyq qatty toryqty. KSRO quramasyndaǵy úzeńgilesteri «terpelıvyı Jak» ataǵan qazaqtyń tózimi ábden shegine jetken. Sodan talaılardyń qoly jetpeı júrgen KSRO quramasyna úsh aı at izin salmaı, Almatyda jatyp aldy. 

Burynǵydaı aq ter, kók ter janyǵý joq. Birte-birte arqany keńge sala bas­taǵan. Oıda-joqta respýblıkalyq sport komıtetiniń tóraǵasy Amansha Aqbaev shaqyrtty. Bardy. 

– Jaqsylyq, sen nege jattyǵýǵa barmaı júrsiń? A-a... Erteń durystap kıinip, maǵan kel, ataǵa baramyz, – dedi Aqbaev qysqa qaıyryp. Jaqsylyq tóraǵa sóziniń baıybyna bara qoıǵan joq. «Atasy nesi», dedi de qoıdy.

Erteńine mejeli ýaqytta Amansha Seısenuly muny mashınasyna otyrǵyzyp alyp, Qazaqstan Kompartııasynyń orta­lyq komıteti ornalasqan záýlim boz úıge bir-aq tartty. Qazirgi Tólebı men Abylaıhan kósheleriniń toǵysyndaǵy susty da eńseli ǵımaratta bulardy Din­mu­­ham­med Qonaevtyń kómekshisi Dúı­se­taı Be­kejanov kútip aldy. Mundaı­dy kút­pegen Jaqsylyq kádimgideı qo­bal­jı­yn dedi.

Álden ýaqytta Qonaevtan «kirsin» degen pármen jetti. Aqbaev bastap ekeýi atshaptyrym kabınetke qadam basqan. Tóraǵanyń sońynan ilesken balýannyń tizesi dirildep qoıa berdi. San maıdanda syr bermegen júregi keýdesin jaryp shyǵardaı, bulqyna soǵady. 

 Qazaqstan Kompartııasynyń birin­shi hat­shysy Dinmuhammed Qonaev eńgez­er­deı bop qyzmet stolynyń qasynda tur eken. Áldenege alańdaýly tárizdi. Aýyr oı qur­saýynda ekenin tunjyraǵan qa­ba­ǵy aıtyp tur. 

Ekeýiniń sálemin qabyl alǵan Qonaev judyryqtaı Jaqsylyqqa tóbesinen tóne qarap: 

Áı, Amansha,chempıonyń osy ma? О́zi bir japyraq qoı, myna denesimen qalaı kúresedi? – dedi Aqbaevqa qarata.

– Dinmuhammed Ahmetuly, ózi kish­kentaı bolǵanymen, kúshti balýanymyz osy! Osy jigitten birdeńe shyǵady. Ba­tańyzdy berińiz! 

– Á-á, jaraıdy, otyryńdar, – dedi Qonaev oryndyǵyna jaıǵasyp jatyp. – Al, Jaqsylyq, men kúnine tórt saǵat uıyqtaımyn. Elimdi kórkeıtip, órkendetý úshin janymdy salyp eńbek etip júrmin. Osynyń bári maǵan ońaı deısiń be? Al, sen nege jattyǵýǵa barmaı júrsiń. Qazaqqa Olımpıada chempıony kerek! Seni bolady dep jatyr ǵoı. Qazir kezek tımese, endi tórt jyldan keıin tıedi. Durystap daıyndal! Men seni qadaǵalap otyramyn. Tek ádildik bolsyn! Taza bolsań, barasyń.

– Jaraıdy, túsindim, ata, – dedi Jaqsylyq qapelimde aýzyna basqa sóz túspeı. 

– О́zińe ne kerek, páteriń bar ma?

– Bar.

– Máshıneń bar ma?

– Bar. Biraq tozyp qalyp edi...

– Áı, Amansha, Jaqsylyqqa mashına ber! – dedi Dımekeń Aqbaevqa qarap. – Al, endi sen daıyndal. Ekeýmizdiń sózimiz bar edi...

– Jaqsy, ata, – dep Jaqsylyq lyp etip ornynan turdy.

Qonaevtyń kabınetinen qanat bit­kendeı arqalanyp, bólek bir sezimmen shyq­ty. Tula boıy dý-dý etip, myńǵa jal­ǵyz shabardaı shabynyp tur. Iá, dál sol mezet Jaqsylyq taý qoparýǵa daıyn edi... 

Bıdaıyqtyń kól jaıqaǵan jalǵyzy

Keńes Odaǵynyń ulttyq qurama­syndaǵy atan túıeniń belin qaıystyrar jattyǵýlarǵa qaıta jegilgen. Qura­ma­daǵy jalǵyz qazaq balýany – osy Jaq­sy­lyq. О́tken jolyna, baǵyn­dyr­ǵan be­le­si­ne baǵamdap qarasa, klassıkalyq kúres maı­danynda KSRO halyqtary sparta­kı­a­dasy men chempıonatyn qatar utqan tuń­ǵysh qazaq balasy ózi eken! Júzdegen, tipti myńdaǵan baýyrlary atoı salǵan asý emes pe. Sol jigitterdiń ishinen jer jú­zindegi eń alyp ımperııanyń alǵashqy qa­zaq chempıony ataný munyń mańdaıyna ja­zylypty. Bilgen adamǵa osynyń ózi zor mártebe. 

 Endigi qarymy budan da serpindi bolýǵa tıis. Sebebi, el tizginin ustaǵan Dinmuhammed Qonaevtan bastap búkil alash balasy óziniń jankúıeri! Endi qarys súıem sheginýge bolmaıdy. Qandaı synaqqa da qasqıyp qarsy turady!

Jetpis jetidegi KSRO chempıonatynda kilemge jolamaǵan úsh aıdyń kemdigi qatty bilingen. Úshkempirov úshinshi orynǵa taban tiredi.
Jetpis segizdegi birinshilikke ash býra­daı býyrqanyp kiristi. Fınalǵa erkin jetken. Biraq tashkenttik Vasılıı Anıkınniń bir ıyǵy ozyq shyqty. Odaqtyń kúmis júldegeri kem degende Eýropa chempıonatyna barýy kerek edi. Qurama jattyqtyrýshylary Jaq­sylyqtyń ornyna Eýropaǵa reseılik Anatolıı Bozındi aparǵan. Bozınge buıyrǵany – kúmis medal. Mundaıǵa eti ólip ketken Úshkempirov bosqa júıke tozdyrǵan joq. 

Jetpis toǵyzdaǵy KSRO halyq­ta­ry­­nyń spartakıadasynda qarsy kel­gendi qoǵadaı japyra otyryp, fınalda Shýmakovpen ustasty. Bul joly Alek­seı­di jyǵatynyna bek senimdi-tin. Biraq tóre­shiler ekeýiniń moınyna úsh-úshten es­kertý ilip, aıyp upaıdyń azdyǵy ese­binen Shýmakovty altyn tuǵyrǵa alyp shyqty. Úshkempirov – kúmis júldeger!

Pendeshilik degendi qoısańyzshy, KSRO quramasynyń bapkerleri kezekti Eýropa chempıonatyna taǵy da Anatolıı Bozındi alyp bardy. Úshkempirovten utylyp júrgen jigit qola medaldi qana­ǵat tutty. Jaqsylyq sabyr saqtady. Esh­kim­ge renishin bildirgen joq. Áliptiń artyn baqqan.

«Olımpıada jyly» degen aıshyǵymen sekseninshi jyl keldi. Jıyrma toǵyzǵa ıek artqan Jaqsylyq tas-túıin! Odaq chempıonatyna ne bel, ne belbeý ketedi, dep atoılaı kirgen. Aqpannyń aıazdy kún­derinde dál Máskeýdiń tórine jaıylǵan boz kilemde Úshkempirov naǵyz kúrestiń qandaı bolatynyn qolmen qoıǵandaı dáleldep berdi. 

Shúý degennen úsh birdeı qarsylasyn bet qaratpaı jyqqan Jaqsylyq kezek­ti synda reseılik Vylejanındi 22:0 esebi­men oısyrata jeńdi. Odan keıin Eýropa chempıonatynyń eki márte kúmis júl­degeri, 26 jastaǵy qazandyq Anatolıı Bozındi 11:1 esebimen tas-talqan qyldy. 
Fınaldaǵy qarsylas – Odaq chem­pıonatynyń qola júldegeri Vıktor Savchýk. Naǵyz ottaı janyp turǵan shaǵy, jasy – 25-te. О́zi máskeýlik sportshy. Iаǵnı, ekeýi teń tartysqan jaǵ­daı­da tóre­shilerdiń búıregi Savchýkqa bu­ra­ty­ny daý­syz. Jaqsylyq janyn salyp aı­qas­ty. Savchýkqa soqyr upaı ustatpaı, 12:0 esebimen kúmánsiz utyp shyqty!

Sóıtip, Jaqsylyq batyr ekinshi márte KSRO chempıony atandy. Qazir ǵoı, Allaǵa shúkir, qazaqtan aı saıyn Azııa chempıondary tý kóterip jatqany. Ol kezde alash balasynyń Keńes Odaǵynyń chempıony bolýy tym sırek kezdesetin jaǵdaı edi. Naqty derekke júginsek, seksen birinshi jylǵa deıin qazaq balýandarynan Jaqsylyq Úshkempirov (2 ret) pen Shámil Serikov qana klassıkalyq kúres­ten Odaq chempıony ataǵyna qol jetkizdi.

Olımpıada dýyna jarty jyldaı ýaqyt qalǵan. Biraq osy jarty jyl Jaqsylyqtyń júıkesin qalaı jonǵanyn bilseńiz ǵoı. 

Júıke jonǵan jarty jyl

Qyr astynda Máskeý olımpıadasy qylańytady. Klassıkalyq kúresten KSRO quramasyndaǵy on salmaqtyń ekeýin qazaq jigitteri jambasqa basyp alǵan. Jaqsylyq Úshkempirov pen Shámil Serikov! Shámil 1978-1979 jyldary qatarynan eki ret álem chempıony atanǵan jampoz. 57 kelidegi kileń myqtynyń saǵyn syndyrǵan Shámil Olımpıadaǵa alańsyz ázirlikke kiris­ken. Al, 48 kelidegi Jaqsylyqtyń kóńi­li alań. Sebebi, aǵa jattyqtyrýshy Gennadıı Sapýnovtyń qabaǵy qyrystaý. Sapýnovqa salsa, Olımpıada kilemine onyń shákirti Alekseı Shýmakovtyń shyqqany jaqsy.

Jattyǵý jıynynda Jaqsylyq bas­ty qarsylastaryn tegis jeńip shyqty. Shýmakov, Bozın, Savchýk, Anıkın, Kazarashvılı. Kileń sen tur, men ataıyn­ saıypqyrandar. Biraq eshqaısysy Úshkempirovten asa alǵan joq.

Sekseninshi jyldyń sáýirinde Jaq­sylyq Chehoslovakııaǵa – Eýropa chempıonatyna attandy. Qanshama jyl jalynan sıpatpaǵan qurylyq birinshiligin qarqyndy bastaǵan. Fınalǵa deıin esh­kim­di dárgeıine keltirgen joq. Al, bas júlde úshin talasta álem chempıonatynyń qola júldegeri, polıak Roman Kerpachpen betpe-bet qaldy.

Beldesý bitýge on sekýndtaı qalǵanda Romannan bir upaı ozyp turǵan. Tizgindi tejep, eskertý alǵannyń ózinde chempıon! Biraq talassyz utsam degen nı­et­­pen Kerpachqa oqsha atyldy. Qas-qaǵymda polıakty ıyqtan asyra dıirmen ádisine yńǵaılaı bergende, bas barmaǵy qarsylasynyń trıkosyna ilinip qalyp, túbinen mort syndy. Bizdiń balýan qolyn aýyrsyna eńkeıe bergende, Kerpach tý syr­tyna shyǵyp úlgerdi. Sóıtip, ala­qan­da turǵan altyn medal sýsyp ketti. Ishi qan jylady.

Elge oralǵan soń Úshkempirov tóńi­regindegi áńgime qaıta gýledi. «Eýropada kúmis alǵan adam Olımpıadany qalaı utady?» Osy jeleýmen bas jattyq­tyrýshy 48 kelidegi balýandardy taǵy ózara synap kórýge bel býǵan. Jaqsylyq taǵy da sypyra jeńdi. Dál osy jerde Olımpıada jeńimpazy, álem chempıony Alekseı Shýmakov márttik tanytty. «Bul joly Jaqsylyq bárimizden kúshti, baǵyn baılamaıyq», dep er jigitke tán minezben ádilin aıtqan.

Shýmakovtyń márttigi Jaqsylyqtyń jolyn ashqandaı edi. Biraq bapkerler alqa­sy kesimdi sózdi aıtýǵa asyǵar emes. Bir kúni oıda-joqta on segiz jastaǵy grýzın balýany Temo Kazarashvılı shyqty julqynyp. Mundaıda grýzınder keremet uıymshyl ǵoı. Temonyń ustazy, bir kezdegi álem chempıony Ro­man Rýrýa bas jattyqtyrýshy Gen­­na­dıı Sapýnovtyń jaqyn dosy. Sapý­nov Rýrýanyń sózin jerge tastaı almaı, Jaqsylyq pen Temo­ny jattyqtyrýshylar alqasynyń daýysyna saldy. Mine, qyzyq, 6:2 esebimen Kazarashvılı utyp ketti. Qazaqstannyń KSRO quramasyndaǵy jattyqtyrýshysy, álemge áıgili maman Vadım Psarev daýys berý nátıjesin es­ti­gende, esinen tanyp qala jazdady. Al Úshkempirovtiń jaǵdaıyn suramaı-aq qoıyńyz.

Myna jaǵdaı janyn jegideı jep bara jatsa da, Jaqsylyq eshkimge syr bergen joq. Qarsylastaryna salqyn qabaq tanytpaı, ún-túnsiz júre berdi.

Olımpıada bastalýǵa jarty aıdaı ýaqyt qalǵanda kúresetin balýandar jarııa boldy. Toǵyz salmaqtaǵy myq­tylar­dyń aty atalyp, eń jeńil salmaq qana belgisiz jaǵdaıda qalǵan. Jaqsy­lyqta maza joq. Seń soqqandaı kúıge túsken. 

Qurama jarııa bolǵan soń araǵa eki kún salyp, bazaǵa KSRO sport komıteti tóraǵasynyń orynbasary Anatolıı Kolesov keldi. Kúres jolyn Qazaq elin­de, áıgili bapker Petr Matý­shak­tyń qol astynda bastaǵan Kolesov álem­niń úsh márte chempıony. Búginde odaq moı­yndaǵan dáý bastyq. Bul ke­li­si te­gin emes, jattyqtyrýshylar al­qa­­sy­nyń aldynda Jaqsylyqtyń jaǵ­daı­yn talqyǵa salýǵa ádeıi kelgen eken. Istiń anyq-qanyǵyna jetken Kolesov qanshama ýaqyt júıkeni júndeı tútken máselege núkte qoıyp ketti. Úshkempirov Olımpıada kilemine shyǵatyn boldy! 

Mine, adamǵa aqyl aıtýdan, jurtty adaldyqqa úndeýden aldyna jan sal­ma­ǵan keńestik ıdeologııanyń KSRO kúres quramasyndaǵy sıpaty osyndaı edi.

Qalaýym – bir kese qymyz!

Adam tabıǵaty qyzyq qoı. Olımpıada joldamasy qolǵa tıgenshe qyzyl túlkideı kóz arbasa, endi myń batpan sal­maǵymen belin qaıystyryp barady. Al, joldama qolda! Endi sol joldamaǵa laıyq kúresý kerek. Bul aıtýǵa ǵana ońaı. Keıbir jigitter tárizdi eki-úsh aı alańsyz daıyndalsań, bir sári. Keıingi jarty jylda kókparǵa túsken serkedeı bolǵan joq pa. Júıkesi túte-túte bolǵan Jaqsylyq ishteı kúıip-janǵanymen syrt kózge sabyrly edi.

Olımpıada jerebesin sýyrǵan sáti áli esinde. On úshinshi nómir qolyna tıgen. Álemniń eki dúrkin chempıony Konstantın Aleksandrý on birdi aldy. «Jolym nege sonsha aýyr?!» Shúý degende Olımpıadadaǵy eń kúshti qarsylas tap bolyp otyr. Aleksandrý 78-79-daǵy eki álem chempıonatynyń fınalynda Alekseı Shýmakovty san soqtyrdy emes pe! Bes ret Eýropa chempıonatynda jeke-dara shyqqan jampoz. Konstantınnen qoryqqan joq, qaýiptengeni ras.

Avtobýsta eki dúrkin Olımpıada je­ńimpazy Valerıı Rezansev jolyǵa ketti. «O-o, Jáke, quttyqtaımyn! Jere­beń sátimen tústi!» Jaqsylyq túk túsin­­beı, dáý balýanǵa únsiz qaraǵan. «Já­ke, kóter basyńdy, Konstantın saǵan qara­ǵanda salmaqty kóp qýady. Sondyq­tan, eki saǵatta kúshi qalpyna kelýi qıyn. Birinshi beldesýde onyń tynysy ashyl­­maı­dy. Kóresiń, sen utyp alasyń. Qut­tyq­­taımyn!» Valera ańqyldaǵan qalpy ju­­dyryqtaı Jaqsylyqty baýyryna qysty. 

Oılap qarasa, Rezansevtiń sóziniń jany bar. Kúres bastalýǵa eki saǵattan az qaldy. Bul 5-6 keliden arylsa, rýmyn 7-8 keli «qýdy». Ol kúsh-qýatyn boıyna jınap úlgermeıdi. Endeshe, qat­ty kúıinetin eshteńe joq. Tolqymaı, bosań­sy­maı, jınaqy kúresý kerek. Eń bastysy, taısaqtamaý qajet.

Záýlim sport saraıynyń tórine qadam basqan sátte tula boıy alabóten dý ete qaldy. On bes myń jankúıerdiń on myńy qazaq bop kórindi kózine. «Jeńemin! – dedi Jaqsylyq tistenip. – Ne, osy kilemde ólemin!»

Jaqsylyq Konstantınge qarsy jolbarystaı shabynyp shyqty. Qarsy aldymda álem chempıony tur dep, álsizdik tanytqan joq. Quddy, júz márte jul­qysqan syralǵy qarsylasymen ustas­qandaı, erkin siltedi. Keıingi eki jylda jer júzinde jan balasyn shydat­paǵan rý­myn balýany mańdaıy tasqa tıip, bil­geninen jańyla berdi. Iá, ol ja­ńy­laıyn degen joq, ony joldan taı­dyr­ǵan bizdiń jankeshti, qaısar baýyrymyz bolatyn.

Úshkempirov Aleksandrýdan 6:2 esebi­men basym tústi. Sondaǵy qýanǵany áli esi­nen ketpeıdi. Dál solaı ómirinde shattanyp kórmepti. Dál sol kezdegideı bar qýatyn sarqyp tastap, shatqaıaqtaǵany esin­de joq. Beldesý bitken boıda jańa týǵan qulyndaı býyn-býyny diril qaǵyp, aıaǵynda tura alsaıshy. Tobyǵy taıyp­ ketipti. Kemerinen asa shalqyǵan qýanyshtan ony da eleń qylǵan joq. Jar­ty saǵat esin jııa almaı jatty. 

Bir kezde Qazaqstan komsomolynyń birinshi hatshysy Qýanysh Sultanov jetti bal-bul jaınap. Jaqsylyqty qushaǵyna qysyp, rızalyǵyn bildirgen. Sosyn selt etkizer jańalyǵyn jetkizdi. Osylaı qaraı Qazaq KSSR Mınıstrler ke­ńesiniń tóraǵasy Báıken Áshimov (qa­zir­gi uǵymmen – Qazaqstannyń pre­m­er-mınıstri) kele jatyr eken. Jaq­sy­lyq pen qasynda shyr-pyr bop júrgen ja­nashyr aǵasy Qabden Baıdosov ań-tań. 

Kóp uzamaı qalyń nókerimen Báıken Áshimov kirip keldi.

– Meni Dinmuhammed Qonaev jiberdi, – dedi Báıken Áshimov amandyq suras­qan­nan keıin. – Ol kisi seni ózi qadaǵalap otyr. Qalaı, Jaqsylyq, jeńemiz be?

– Jeńemiz, aǵa! – Jaqsylyqtyń janary jarq ete qaldy. – Chempıon bolady degen jigitti jyqtym. Senesiz be, Alek­san­drý­dy utqanyma áli senbeı otyrmyn. Ja­sym jıyrma toǵyzda. Endi sheginer jaıym joq. Kóńilderińizge sheksiz rızamyn! 

– Jaraısyń, baýyrym! Dinmuhammed Ahmetuly saǵan jáne Serik Qonaqbaevqa zor úmit artyp otyr.

– Úmitterińizdi aqtaımyn, aǵa! Búkil el bop qoldap jatyrsyzdar. Sol eldiń ti­le­gi ǵoı, eń qıyn asýdan astym. Bá­ri­ńizge myń da bir rahmet! Eldi saǵyn­dym, aǵa! Aýyldy ańsap otyrmyn. Jany qalmaı qoldap jatqan halyqqa rahmet! Bárine sálem aıtyńyzdar. Alla qoldasa, endi jyǵylmaımyn. Ne jeńemin, ne osy jerde ólemin, aǵa! Úlken kisige dál osylaı dep sálem aıtyńyz.

– Sabyr, sabyr et, batyr!

– Eýropada esem ketken Kerpachty da jy­ǵamyn. Sol joly óz qateligimnen sú­rin­dim. Endi olaı bolmaıdy.

– Rahmet, Jaqsylyq! Qandaı tilegiń bar, saǵan ne bereıik, ne suraısyń, aınalaıyn?!

– Bir tilegim bar, aıtsam, oryndaısyz ba?

Mundaıdy kútpese kerek, Áshimovke erip kelgen jigitter buǵan údireıise jalt qarasty. Báıken Áshimov jymıǵan qalpy Jaqsylyqqa suraýly júzben qaraǵan. Sál únsiz qalǵan jaıdary jigit aldyndaǵy asqar taýdaı aǵasyna erkeleı ún qatty:

– Aǵa, dál osy jerde bir kese qymyz bolsa ǵoı, shirkin!

Báıken aǵasy bir rahattanyp kúldi deıs­iń! Jigitterdiń de ezýine kúlki úıi­ril­­gen.

Bútin bir ulttyń aqjarma kóńili men tańǵy shyqtaı móp-móldir sezimin jetkizgen aǵalardan keıin Jaqsylyqtyń jan-dúnıesi alapat kúı keshken. Tutas bir halyqtyń qýaty boıyna daryǵandaı, áı bir, býyrqandy deısiń. Kóńilde tıtteı de kúmán joq. Ǵaıyptan áldebir kúsh qoltyǵynan demep turǵandaı.

Sol ekpinmen Olımpıada kilemine úsh márte qadam basty. Úsheýinde de qar­sylastaryn seń soqqandaı sansyratqan. Álem chempıonatynyń júldegeri, Eýropa chempıony Roman Kerpachty, álem chempıonatynda olja salǵan, Eýropanyń ataqty kókjaldary vengr Ferens Sheresh pen bolgar Pavel Hrıstovty Jaqsylyq kúmánsiz utyp aldy.

Sóıtip, qoltoqpaqtaı ǵana jigit barsha qazaq jurtyn shat-shadyman qýa­nysh­qa bólep, ultynyń sport tarıhy­nyń tó­rinen bir-aq shyqty. Fınalda tóreshi ys­qy­ryq shalysymen talaı jylǵy beı­nettiń óteýindeı bop eki kózinen ystyq jas parlady. Býyn-býynynan ál ketip, boz kilemnen tura almaı qalǵan Jaqsylyqty bir kezdegi aıtýly balýan Qabden Baıdosov aǵasy alaqanyna salyp, aıalaı kóterip áketken. Sol sátte aýmaǵy atshaptyrym saraıǵa jınalǵan myń san qazaqtan bastap alystaǵy alash jurtynyń janaryna monshaq-monshaq jas tunyp edi-aý. Sol sátten bastap Jaqsylyq týǵan halqynyń alaqanyna qondy. Allaǵa shúkir, sol abyroıyna qylaýdaı daq túsirmeı áli erkelep keledi.

Al shırek ǵasyr buryn azattyǵyn alǵan alash jurty Jaqsylyqtan keıin kúresten bir Olımpıada chempıony qashan shyǵady, dep sarǵaıa tosyp áli júr...

Qydyrbek Rysbek