Ánuran sózi – ulttyq rýhtyń ózi

Ár memlekettiń rámizderi sol eldiń jaratylysyna, tabıǵı daralyǵyna, shyǵý tegine baılanysty beınelenip, ulttyń salt-dástúr, bolmys-bitiminen, tipti minezinen habar beredi desek te bolady. Mysaly, bizdiń memleketimizdiń Týynyń shymqaı qyzyl, ıa shymqaı kók bolmaı, aspan tústes kógildir bolýy elimizdiń ashyq aspan astynda beıbit ómirdi qalaıtyn minezin bildiredi. Kógildir tús óte meıirimdi, janǵa jaıly, ja­ǵym­dy tús. Bul tústen daladaı keń qazaǵymnyń darqan peıilin ańǵarý qıyn emes. Sebebi, ulan-ǵaıyr keń dala baba­larymyzdyń yqylym zamannan mekeni bolǵan jáne sol jerdi eshkimge bodan etpeı qorǵap qalǵan. 
Men basqa eshbir memlekettiń týynan kók tústi kezdestirmedim. Munyń ózi qazaqqa ǵana buıyrǵan tús. Ortasynda shuǵylaly kún. Shýaǵyn tógip, jylýyn shashyp tur. Kún – tirshilik kózi. Onyń qyzýynan jer dúnıe nár alady, qýattanady. Osyndaı alyp kúshi bar dóńgelengen kúndi qanatymen aıalaı ushyp qyran ketip barady. Qandaı ádemi úılesim! Qyran óte qyraǵy, taza, tekti qus, óziniń álsizdigin esh ýaqytta kórsetpeıdi. Bul da bizdiń halqymyzdyń qıyn­dyqtan qoryqpaıtyn qaısar minezin tanytatyn tektilik. Al endi eltańbanyń sheńber tárizdi bolýynyń ózi halqymyzdyń bir­tu­tastyǵyn beıneleıdi. 
Jal­py, bizdiń qazaq dúnıeniń dóńge­lek­tigin ár qajettiliginen bildirip otyr­ǵan. Mysaly, kıiz úıimiz, onyń shańy­raǵy, qasıetti qara qazany, arbanyń dóńgelegi, tolyp jatqan ydystary, t.b. Ejelden saqtalǵan osy birtutastyq, tatý­lyq, ynty­maq, keńdik uǵymy Eltań­banyń ár órneginen baıqalady. Ond­aǵy shańyraqtyń, keregeniń, bosa­ǵanyń tańbalary ultymyzdyń boıaýsyz bolmys-bitimi. Qutty tir­shiliginiń kýási. Tekti tulpardyń dala erkesi kıik múıizimen yńǵaı­lastyrylyp ornalastyrylýy da kóp mazmunǵa ıe. Tereńnen tolǵaıtyn qazaq qashanda oıyn astarlap jetkizgendi unatatyn halyq. Sondyqtan Eltańbamyz da mazmundy, maǵynaly. Kez kelgen sheteldikti ájeptáýir oılandyryp, ultymyzdyń ómir tarıhynan syr shertip beretini daýsyz. 
Týymyz ben Eltańbamyzdaǵy ár órnektiń basqa emes, altyn túske boıalýy tipti ǵajaıyp. Qazaq eń ardaqtysyn altynǵa balaǵan. Onyń qasıet-kepıetin aına qatesiz tanyp-bilgen. Turmys-tirshiligin­de «altynnan ardaqty», «altyn asyqtaı», «altyn saqa», «aq altyn» degen ispetti teńeýlerdi kóp paıdalanǵan. Ánuranymyzdyń mátini jattaýǵa ońaı, áýeni pat­rıottyq rýhqa toly. Onda kel­tirilgen «aspan», «dala», «erlik», «eldik», «dańq», «namys», «birlik», «táýelsizdik», «máńgilik», «urpaq», «qazaq» ataýlary qulaqqa sonsha tanys, sonsha jaǵymdy. Gımndegi sóz qazaqtyń ózi. Al endi osynsha maǵynaǵa ıe, osynsha mazmunǵa baı rámizderimizdiń qurmettelýi, qadir tutylýy, nasıhattalýy zańdy emes pe?! 
Keıde baspasóz betterinen mem­lekettik rámizderdiń qolda­nylýynda kezdesip qalatyn óres­kel zań buzýshylyqtardy oqyǵanda, kádimgideı renjısiń. Meke­melerde ilýli turatyn týdyń julym-julym bop jyrtylýy nemese óz zańdylyqtaryna sáı­kes ornalastyrylmaýy, son­daı-aq eskirgen (ońyp ketken, t.b.) týdyń qoqys shyǵaratyn qaltanyń kebin kııýi, munyń bári nemquraıdylyqtyń kesiri. Árıne, bul burynyraqta bolǵan keleńsizdikter. Qazir mundaı óreskeldikter kezdespeıtin shyǵar. Solaı bolǵany maqul. 
Jalpy, memleketimizdiń rámiz­derine degen qurmetti balalardyń kishkentaı kezderinen úıretken durys dep oılaımyn.
Rámizderimizdi nasıhattaý, saqtaý, urpaqtan-urpaqqa jet­kizý úshin jetkinshekterge ser­pin beretin rýhty jyrlar kerek. Máń­gi ólmeske tirilgen ult rýhy­nyń sózi rámizderdi aıshyqtaý úshin de mańyzyn joǵaltpaq emes. Boıynda rýh kúshi myqty urpaq qana óz eliniń qasıetine qurmetpen qaraıdy.
Zeberkúl ShARDARBEKOVA,
«Qarataý» orta mektebiniń qazaq tili men ádebıeti pánderiniń muǵalimi

Jambyl oblysy, 
Talas aýdany