Memleket basshysy bastamashylyq jasaǵan áleýmettik jańǵyrtý prosesi, halyqtyń tirshilik áreketin uıymdastyrýdyń zamanaýı qaǵıdattaryna kóshý júrip jatqan ınstıtýttyq reformalarǵa ár azamattyń jeke aralasýyn talap etedi. Bul qaıta qurýlardyń barysy kóbine saılaýshylardyń ózderiniń saılaý quqyqtaryn zańdy túrde saýatty júzege asyrýyna, saılaý naýqandary kezinde jeke ustanymyn sanaly túrdegi tańdaýyna baılanysty.
Bul ózgerister saılaý ýchaskelerine keletin saılaýǵa tikeleı qatysýshylarǵa da, sonymen qatar, saılaý komıssııalarynyń múshelerine de erekshe kóńil bólýdi talap etedi. Saılaý prosesin uıymdastyrýshylar saılaý quqyǵy men ony qoldaný tájirıbesi jóninde kásibı bilim alýy tıis. Búgingi kúni saılaý prosesin uıymdastyrýshylardyń da, sondaı-aq, saılaýshylardyń da quqyqtyq mádenıetin arttyrý boıynsha júıeli tetikterdi jetildirý qajet ekenin aıta ketý qajet. Osyǵan baılanysty, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq saılaý komıssııasy óziniń nazaryn atalǵan baǵytta shoǵyrlandyryp, aǵymdaǵy elektorataralyq kezeńdegi óz qyzmetiniń eki aspektisin aıqyndady.
Birinshiden, saılaý prosesin uıymdastyrýshylardy elektorattyq oqytý bilim berýdiń barlyq deńgeılerinde, orta mekteptiń joǵary synyp oqýshylarynan bastap kásibı-tehnıkalyq deńgeıden ótip, joǵary jáne joǵarǵy oqý ornynan keıingi bilim berýdi qamtıtyn úzdiksiz úderis bolýy tıis.
Ortsaılaýkom men Bilim jáne ǵylym mınıstrligi birlese otyryp, mektepterdiń 9-11 synyp oqýshylary, kolledjderdiń 1-2 kýrs jáne joǵary oqý oryndarynyń 1-2 kýrs stýdentteri úshin elektorattyq oqytýdyń qosymsha nysandaryn ázirleý jáne oqý prosesine engizýdiń jańa tásilderin oılastyrdy. Bul jas saılaýshylardy saılaý prosesine sanaly tartý máselesin sheshýge múmkindik beredi. Qazirgi ýaqytta mektepterdiń, kolledjderdiń jáne joǵary oqý oryndarynyń oqý-tárbıe prosesine jastardy elektorattyq-quqyqtyq aǵartýdyń túrli nysandaryn (pikirsaıystar, dıspýttar, konkýrstar, olımpıadalar, oqýshylardyń ózin-ózi basqarýy) engizý boıynsha jumys júrgizilýde.
Ekinshiden, saılaý prosesin uıymdastyrýshylardy oqytý aýmaqtyq jáne ýchaskelik saılaý komıssııalarynyń kadrlarymen qatar, memlekettik qyzmetshilerdi, saıası partııalardyń, qoǵamdyq birlestikterdiń ókilderin, kandıdattardy, senim bildirilgen adamdardy, baıqaýshylardy, BAQ-ty tikeleı qamtýy tıis. Qyzmettiń bul baǵyttary jan-jaqty talqylanyp, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Ákimshiligi, basqa da múddeli memlekettik organdar men óńirlerdiń ákimderi tarapynan qoldaý tapty.
2017 jyldyń basynda Ortsaılaýkom elektorattyq oqytýmen memlekettik qyzmetshilerdiń oblystar ákimderiniń orynbasarlary, qalalar, aýdandar ákimderi men olardyń orynbasarlary, apparat basshylary, ishki jáne jastar saıasaty basqarmalarynyń basshylary, barlyq deńgeıdegi máslıhattardyń hatshylary sııaqty elektorattyq prosesti uıymdastyrýshylar tobyn elektorattyq oqytýmen qamtýdyń qanatqaqty jobasyn quryp, iske asyrýdy bastady. Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasymen birlesip, oqý baǵdarlamalaryna saılaý taqyrybyn engizý jáne Ortalyq saılaý komıssııasynyń músheleri men apparat qyzmetkerlerin memlekettik qyzmetshilerdi oqytýǵa tartý aspektileri qarastyryldy.
Elektorattyq oqytýdyń qanatqaqty alańdary retinde biz Memlekettik basqarý akademııasynyń quramyna kiretin qurylymdardy (Memlekettik qyzmetkerlerge qosymsha bilim berý ınstıtýty, Ortalyq Azııa óńirinde etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qarym-qatynasty zerdeleý ortalyǵy), oblystar ákimderiniń janyndaǵy memlekettik qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrýdyń óńirlik ortalyqtaryn, sondaı-aq «Nur Otan» partııasynyń saıası menedjmenti mektebin tarttyq.
Oqytý Memlekettik basqarý akademııasynyń jáne onyń óńirlik ortalyqtarynyń negizinde biliktilikti arttyrý semınarlaryn merzimdi túrde ótkizý nysanynda júrgiziledi. Aǵymdaǵy jyldyń eki toqsanynda joba sheńberinde 701 adamdy qamtyǵan 12 leksııa men semınar ótkizildi. Tyńdaýshylardyń oqýǵa qyzyǵýshylyǵyn kórsetetin birinshi jaǵymdy pikirler de alyndy. Qanatqaqty jobany iske asyrý qorytyndylary boıynsha kútiletin nátıje: jyl sońyna deıin saılaý prosesin uıymdastyrýǵa qatysýshy 1200 memlekettik qyzmetshini oqytý.
Sonymen qatar, Ortalyq saılaý komıssııasy qanatqaqty jobany odan ári damytý úshin qadamdar ázirleýde. 2017 jylǵy qazanda eldiń barlyq óńirleri úshin elektorattyq oqytýdyń 150 trenerin daıyndaý jóninde oqytý semınaryn ótkizý josparlanýda. Onyń sheńberinde saılaý prosesin uıymdastyrýdyń erekshelikteri boıynsha kásibı trenerlik korpýs daıyndalady, olar óz óńirlerinde saılaý komıssııalarynyń múshelerin jáne saılaý prosesin basqa da uıymdastyrýshylardy odan ári oqytýdy jalǵastyra alady.
Ortsaılaýkom oqıtyndardyń sanattaryn qamtýdy keńeıtý jáne elektorattyq proseske túrli qatysýshylardy oqytýdy shoǵyrlandyrý jónindegi tásilderdi pysyqtaýda. Qazirgi ýaqytta jergilikti atqarýshy organdardy ishki jáne jastar saıasaty basqarmalarynyń deńgeıinde tartý jóninde jumys júrgizilip jatyr. Olardyń qatysýy óńirlik deńgeıde (jastar parlamenti, jastar saılaý komıssııalary) bolashaq jáne jas saılaýshylardy elektorattyq tárbıeleý tetikterin damytý maqsatyn kózdeıdi.
Osylaısha, Ortsaılaýkom qyzmetiniń jańa baǵyty – elektorattyq oqytýdyń kóp satyly júıesi – azamattardyń elektorattyq tártibine tıimdi yqpal etetin áleýmettik tetik bolýy tıis. Kásibı deńgeıdi jańartý men arttyrý ortalyq saılaý organynan bastap árbir ýchaskelik saılaý komıssııasyna deıin − saılaý júıesiniń barlyq qurylymy arqyly ótýi mańyzdy. Qoǵamnyń saılaýǵa degen zamanaýı syn-tegeýrinderi men suranystary, biz – Ortsaılaýkom músheleri, OSK apparatynyń qyzmetkerleri, aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń músheleri kásiptiliktiń zamanaýı talaptaryna saı kelýimizdi talap etedi. Al, bul saılaý naýqanynyń sapasyn, jáne tıisinshe, azamattardyń saılaýǵa degen senimin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Ortalyq saılaý komıssııasynyń apparatynda Elektorattyq oqytýdy uıymdastyrý bólimi quryldy, onyń negizgi mindetteri saılaý prosesine qatysýshylardyń elektorattyq-quqyqtyq mádenıetin arttyrý, sondaı-aq elektorattyq oqytý salasynda jumysty úılestirý jáne uıymdastyrý bolyp tabylady.
Zamanaýı ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý jas azamattardyń aqparatty qabyldaý erekshelikterin eskere otyryp, elektorattyq-aǵartý jumysynyń jáne saılaýshylardyń quqyqtyq mádenıetin arttyrýdyń mańyzdy quramy bolýy kerek. Ortsaılaýkom ınternet-saıtty damyǵan ınteraktıvti fýnksııalary bar aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń veb-resýrstaryn biriktiretin, biryńǵaı ınfo-kommýnıkatıvtik alań bolatyn tolyqqandy portal deńgeıine deıin jańartý jóninde jumys júrgizýde. Aldaǵy ýaqytta jańa baǵyttyń − elektorattyq oqytýdy uıymdastyrýdyń damýyna qaraı saılaý salasynda qashyqtyqtan oqytý úshin ınteraktıvti qural jáne negizgi aqparattyq-oqytý resýrstarynyń derekkózi retinde OSK saıtyn damytý jospary jasalýda.
Ortalyq saılaý komıssııasynyń uıymdastyrýshylyq jáne aqparattyq belsendiliginiń túrli nysandaryn damytý jónindegi sharalar saılaýshylarmen tolyqqandy dıalog qurýǵa baǵyttalǵan, bul, bizdiń oıymyzsha, memlekettik organnyń jáne jalpy memlekettik júıeniń bedelin jaqsartýǵa septesedi. Sondyqtan Ortsaılaýkom jumysynyń bıylǵy jyly bastaǵan jańa baǵyttarynyń biri – saılaý komıssııalarynyń kadrlary men saılaý prosesine basqa da qatysýshylardyń kásibı daıyndyǵyn, saılaýshylardyń quqyqtyq mádenıetiniń deńgeıin jáne tıisinshe, Qazaqstan azamattarynyń elektorattyq belsendiligin arttyrý maqsatynda elektorattyq oqytýdy uıymdastyrý.
Zańdardy, óz quqyqtaryn, onyń ishinde saılaý quqyqtaryn bilmeý azamattardyń, ásirese jastardyń ómirin saıası oqshaýlaı túsedi, bul jerde partıotızm deńgeıindegi áserin de aıtpaı ketýge bolmaıdy.
Jastardy elektorattyq oqytý jolymen jas saılaýshylardyń quqyqtyq mádenıetin arttyrý, olardyń saılaý naýqandaryna belsendi jáne sanaly túrde qatysýyn qamtamasyz etýdi, saılaý júıesine, saılaý ınstıtýtyna senim deńgeıin arttyrý josparlanýda. Saılaý is-sharalarynyń sıpaty, barysy, qorytyndylary saılaýshylardyń quqyqtyq mádenıetiniń deńgeıine baılanysty.
Sábıla MUSTAFINA,
Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi
