Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi bıyl elordada ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý kesheniniń qurylysyn aıaqtap, keler jyldan bastap sheteldik tapsyrystardy alý úshin halyqaralyq standarttar boıynsha sertıfıkattaý sharasyn qolǵa almaq. Sonymen qatar, atalǵan keshen aıasynda tájirıbelik óndirisi bar arnaýly konstrýktorlyq-tehnologııalyq bıýrony paıdalanýǵa berý isi de bıylǵy jyly aıaqtalady dep kútilýde. Al endi qurastyrý-synaý kesheninde qandaı qyzmet kórsetilip, nendeı sharalar atqarylady degen máselege kelsek, mınıstr B.Atamqulov ol týraly bylaı dedi: «Keshen qoldanysqa berilgennen keıin salmaǵy 100 kılogramnan 6 tonnaǵa deıingi jer serikterin jobalaý jáne qurastyrý-synaýǵa deıingi qyzmetter men jer serikterine arnalǵan quramdaýyshtardy ázirleý jumystary júzege asyrylatyn bolady. Taǵy bir aıryqsha atap óterlik jaıt, osy sharýalardyń barlyǵyn da óz otandastarymyz, qazaqstandyq mamandar júrgizbek. Bul jer serikteriniń túri men maqsatyna baılanysty qazaqstandyq qamtýdy 55 paıyzǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi».
Qazirgi ýaqytta keshenniń ǵımaraty boıynsha qurylys-montaj jumystary 46 paıyzǵa, al óndirisi bar AKTB ǵımaratyna qatysty jospar 95 paıyzǵa oryndalǵan. Sonymen qatar, keshenniń synaý ýchaskeleriniń barlyq tehnologııalyq jabdyǵy ázirlenip, zaýyttyq synaýdan oıdaǵydaı ótkizilgen. Mamandardyń paıymdaýynsha, mundaı strategııalyq obektiniń bolýy elimizdegi ǵarysh qyzmetin damytýmen qatar, Qazaqstanǵa jer serikterin jobalaý men jasaý boıynsha qyzmet kórsetetin halyqaralyq naryqqa shyǵýyna zor múmkindikter beredi.
B.Atamqulov arnaıy toqtalyp ótken kelesi máseleniń biri – otandyq ǵarysh apparatynyń orbıtalyq toptamasyn damytý isi. Jıynda osy kúnderi atalǵan baǵytta eldiń ekonomıkalyq salalarynyń mindetterin sheshý úshin qazirgi zamanǵy ǵarysh ınfraqurylymy tıimdiligin arttyrý boıynsha júıeli jumystar jasalyp jatqany basa aıtyldy.
«Elimizdegi ǵarysh apparattarynyń orbıtalyq toptamasy búgingi tańda 4 spýtnıkten turady. Al kelesi jyldyń basynda olardyń qatary taǵy eki jerserikpen tolyǵýy tıis. «KazSat» ǵarysh baılanys júıesi jer betindegi eki basqarý kesheni bar «KazSat-2» jáne «KazSat-3» baılanys júıelerinen turady. Júıe eldiń búkil aýmaǵynda spýtnıktik baılanys pen televızııalyq taratylymdy qamtamasyz etýde. Sondaı-aq, memlekettik organdardy, ulttyq kompanııalar, jekemenshik uıymdar men uıaly baılanystyń shalǵaıdaǵy bazalyq stansalarynyń jumysyn málimettermen tolyq qamtýda. Spýtnıkterdi qoldaný merziminiń aıaqtalýyna baılanysty «KazSat-2» spýtnıgin josparly aýystyrý úshin 2023 jylǵa qaraı «KazSat-2R» jer serigin jasap, iske qosý kózdelip otyr», – dedi B.Atamqulov.
Sondaı-aq, búgingi tańda Jerdi qashyqtyqtan zondtaý ǵarysh júıesiniń tabysty jumys istep turǵany belgili. «KazEoSat-1» jáne «KazEoSat-2» spýtnıkteri arnaıy bıýdjettik baǵdarlama sheńberinde ǵaryshtyq joǵary dáldiktegi orbıtalyq toptamanyń sýretterin memlekettik organdar men uıymdarǵa óteýsiz berip keledi. Máselen, bir ǵana ótken jyldyń ózinde atalǵan qyzmet aıasynda tıisti organdarǵa shamamen 12 mlrd teńgeni quraıtyn 20 mln sharshy shaqyrym aýmaqtyń sýretteri berilgen. Eger bul qyzmetti sheteldik operatorlardyń tarıfimen uqsas sýretterdi satyp alǵan jaǵdaıda onyń quny 23 mlrd teńgeni quraıdy eken.
Sonymen qatar, otyrysta «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin qurý jobasy «Baıqońyr» keshenin saqtap qalýǵa jáne ony tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beretindigi de atap aıtyldy. Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerókásibi mınıstriniń sózine qaraǵanda, «Baıqońyr» keshenindegi yntymaqtastyqtyń 2050 jylǵa deıingi keleshegin pysyqtaý týraly Qazaqstan men Reseı prezıdentteriniń ýaǵdalastyqtaryna sáıkes, «Baıqońyr» kesheni boıynsha odan ári Yntymaqtastyq tujyrymdamasy ázirlenip, bekitilgen. Osy oraıda keshen men qala ınfraqurylymynyń damýy, ǵarysh jobalarynyń iske asyrylýy negizinde qolda bar keshen nysandaryn jáne birinshi kezekte «Báıterek» ǵarysh zymyran kesheni birlesken jobasyn qurý qarastyrylǵan. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtarǵa sáıkes «Báıterek» jobasy qazirgi qoldanystaǵy «Zenıt» ǵarysh zymyran kesheni men orta deńgeıdegi perspektıvaly reseılik zymyran ushyrǵyshty iske asyrý negizinde josparlanýda. Bul rette, «Zenıt» ǴZK nysandaryn Reseı Federasııasynyń jalǵa alýynan, sondaı-aq, olardy Qazaqstan tarapyna berý 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap júrgiziledi dep kútilýde.
«Sondyqtan da bizge atalǵan nysandardy kútip-ustaý men paıdalaný boıynsha jumystardy qarjylandyrý máselesin sheshý kerek. «Báıterek» jańa ǵarysh zymyran kesheninen birinshi ushyrylymdy 2025 jyly júzege asyrý josparlanyp otyr. «Báıterekti» qurý ǵarysh aılaǵynyń ekologııalyq problemalaryn sheshýde aıryqsha mańyzǵa ıe. Jańa zymyran geptıldi «Protondy» almastyratyn bolady», – dedi B.Atamqulov.
Onyń túsindirýinshe − bul Qazaqstannyń ulttyq múddeleri úshin strategııalyq mańyzy bar joba, sebebi, ol «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynyń keleshegin saqtap qalýǵa jáne kommersııalyq ushyrýlar arqyly elimizdiń álemdik naryqqa kirýine múmkindik beredi.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»
